Rối loạn tuyến lệ: Nguyên nhân, triệu chứng & cách điều trị

Tuyến lệ đóng vai trò quan trọng trong việc giữ ẩm, làm sạch và bảo vệ bề mặt mắt. Khi hoạt động của tuyến lệ bị rối loạn, mắt có thể gặp nhiều vấn đề như chảy nước mắt sống, khô mắt, kích ứng hoặc viêm nhiễm khó chịu. Đây là tình trạng khá phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý mắt khác. Trong bài viết này, bạn sẽ hiểu rõ hơn về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị rối loạn tuyến lệ để bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh mỗi ngày.

1. Rối loạn tuyến lệ là gì?

Rối loạn tuyến lệ là tình trạng hệ thống sản xuất và tiết nước mắt (nằm ở góc ngoài mí trên) hoạt động không bình thường. Chức năng tự nhiên của tuyến lệ là tạo ra lớp phim nước mắt để bôi trơn, làm sạch và bảo vệ bề mặt nhãn cầu. Khi chức năng này bị rối loạn, lượng nước mắt sinh ra sẽ bị mất cân bằng.

Lưu ý y khoa quan trọng: Rất nhiều người bệnh hiện nay đang nhầm lẫn chứng rối loạn tuyến lệ với bệnh tắc nghẽn lệ đạo (tắc ống dẫn thoát nước mắt xuống mũi). Dù cả hai tình trạng này đều làm nước mắt trào ra ngoài mí mắt, nhưng cơ chế, vị trí tổn thương và cách điều trị là hoàn toàn khác biệt.

2. Các dạng rối loạn tuyến lệ thường gặp

Rối loạn tuyến lệ thường được chia thành hai dạng chính dựa trên sự thay đổi về lượng nước mắt: giảm tiết và tăng tiết. Mỗi dạng có biểu hiện và nguyên nhân khác nhau, nhưng đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thị lực và sự thoải mái của mắt.

2.1. Rối loạn giảm tiết (Hội chứng Khô mắt)

Đây là tình trạng tuyến lệ không sản xuất đủ nước mắt hoặc chất lượng nước mắt kém, khiến bề mặt mắt không được bảo vệ đầy đủ. Tình trạng này thường được nhắc đến với tên gọi “khô tuyến lệ”.

Các biểu hiện thường gặp:

• Mắt khô rát, cộm xốn như có dị vật
• Đỏ mắt, dễ kích ứng
• Sợ ánh sáng
• Mỏi mắt khi nhìn màn hình điện thoại, máy tính lâu
• Nhìn mờ thoáng qua, phải chớp mắt nhiều

2.2. Rối loạn tăng tiết (Chảy nước mắt sống)

Ngược lại với khô mắt, tình trạng này xảy ra khi nước mắt tiết ra quá nhiều, gây hiện tượng trào ra ngoài. Một số trường hợp có thể liên quan đến kích ứng, viêm hoặc cảm giác ngứa tuyến lệ.

Biểu hiện thường gặp:

• Nước mắt chảy liên tục thành giọt
• Mi mắt luôn ướt, dễ khó chịu
• Nhìn mờ thoáng qua do nước mắt che phủ giác mạc
• Có thể kèm ngứa, kích ứng hoặc viêm nhẹ

Lưu ý: Trong một số trường hợp, mắt bị khô kéo dài sẽ kích thích phản xạ tiết nước mắt nhiều hơn, gây ra hiện tượng chảy nước mắt phản xạ.

Dưới đây là bảng so sánh tổng quan của 2 loại rối loạn tuyến lệ thường gặp nhất:

3. Triệu chứng nhận biết rối loạn tuyến lệ

Tùy thuộc vào việc tuyến lệ đang bị giảm tiết (gây khô mắt) hay tăng tiết/viêm nhiễm, chứng rối loạn tuyến lệ sẽ có những biểu hiện đặc trưng sau:

• Sưng góc ngoài mí trên: Vùng đuôi mắt sưng tấy, đỏ và đau nhức. Đây là dấu hiệu điển hình nhất của bệnh viêm tuyến lệ.
• Chảy nước mắt sống: Mắt luôn ướt, long lanh hoặc trào nước mắt liên tục do tuyến lệ bị kích thích hoạt động quá mức.
• Khô rát, cộm xốn: Cảm giác ngứa, nóng rát như có dị vật trong mắt do tuyến lệ không tiết đủ nước mắt bảo vệ.
• Đỏ mắt & Nhìn mờ: Lòng trắng mắt dễ bị kích ứng đỏ lên, tầm nhìn mờ thoáng qua nhưng sẽ rõ lại sau khi chớp mắt.
• Nổi hạch trước tai & Đau nhức: Cảm giác đau âm ỉ quanh mắt, một số trường hợp viêm nhiễm do virus có thể nổi hạch nhỏ ở vùng trước tai.
• Sốt (ở trẻ nhỏ): Khi tình trạng viêm tuyến lệ trở nên nghiêm trọng, trẻ có thể mệt mỏi, quấy khóc và sốt.

Lưu ý phân biệt quan trọng: Nếu bạn thấy mắt xuất hiện nhiều ghèn (gỉ) mủ đặc dính chặt mi mắt vào buổi sáng, kèm theo sưng đau vùng góc trong mắt (vùng gần sống mũi), thì đây KHÔNG PHẢI là rối loạn tuyến lệ. Đây là biểu hiện của bệnh tắc nghẽn lệ đạo (viêm túi lệ), rất hay bị nhầm lẫn và cần phương pháp điều trị hoàn toàn khác.

4. Nguyên nhân gây rối loạn chức năng tuyến lệ

Rối loạn tuyến lệ xảy ra khi cơ quan tiết nước mắt gặp các vấn đề về chức năng hoặc cấu trúc, khiến việc sản xuất nước mắt bị gián đoạn. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Lão hóa và nội tiết tố: Ở người cao tuổi hoặc phụ nữ tiền mãn kinh, chức năng của tuyến lệ suy giảm tự nhiên, dẫn đến lượng nước mắt tiết ra không đủ để làm ẩm mắt.
• Viêm nhiễm và bệnh tự miễn: Tuyến lệ có thể bị viêm cấp hoặc mãn tính do nhiễm virus (quai bị), vi khuẩn. Ngoài ra, các bệnh tự miễn như hội chứng Sjögren, Lupus ban đỏ cũng tấn công trực tiếp và gây tổn thương tuyến lệ.
• Tác động từ môi trường và lối sống: Tiếp xúc thường xuyên với khói bụi, máy lạnh, hoặc sử dụng thiết bị điện tử quá lâu (ít chớp mắt) gây áp lực lớn, làm rối loạn khả năng điều tiết của tuyến lệ.
• Tác dụng phụ của thuốc và điều trị: Sử dụng lâu dài các loại thuốc kháng histamin, thuốc huyết áp, thuốc ngủ hoặc các phương pháp xạ trị vùng đầu, mặt, cổ có thể làm suy giảm chức năng tiết dịch của tuyến lệ.
• Chấn thương vùng mi mắt: Các chấn thương hoặc vết sẹo ở vùng mi mắt trên có thể làm tổn thương mô tuyến lệ hoặc gây tắc nghẽn các ống xuất của tuyến, khiến nước mắt không thể tiết ra bề mặt nhãn cầu.

5. Bệnh có tự khỏi không? Biến chứng cần cảnh giác

Rối loạn chức năng tuyến lệ, đặc biệt là các trường hợp viêm tuyến lệ, thường không thể tự khỏi hoàn toàn nếu không được xử lý đúng nguyên nhân. Chỉ nhỏ mắt hoặc điều trị triệu chứng tạm thời có thể làm giảm khó chịu trong thời gian ngắn, nhưng không giải quyết được tình trạng tắc nghẽn hoặc viêm bên trong.

Nếu kéo dài, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm:

• Viêm kết mạc dai dẳng: Lớp nước mắt mất đi sự ổn định do rối loạn tuyến lệ khiến bề mặt nhãn cầu không được làm sạch, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn tấn công gây viêm lặp đi lặp lại.
• Trầy xước và loét giác mạc: Bề mặt mắt không được bảo vệ đầy đủ bởi lớp nước mắt ổn định, khiến giác mạc dễ bị tổn thương, trầy xước hoặc loét.
• Suy giảm thị lực, thậm chí mù lòa:Nếu không điều trị kịp thời, tổn thương giác mạc có thể tiến triển nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực và có nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn.
• Áp xe tuyến lệ: Viêm tuyến lệ kéo dài có thể dẫn đến hình thành các ổ mủ (áp xe), gây sưng tấy, đau nhức dữ dội ở góc ngoài mắt và tiềm ẩn nguy cơ lan rộng nhiễm trùng.

6. Phương pháp điều trị rối loạn tuyến lệ

Hiện nay, hướng điều trị rối loạn tuyến lệ không chỉ dừng lại ở việc bôi trơn bề mặt mắt bằng nước mắt nhân tạo, mà tập trung vào việc phục hồi màng phim nước mắt ổn định và kiểm soát tình trạng viêm. Tùy vào nguyên nhân và mức độ bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp sau:

7. Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Đừng chủ quan với các dấu hiệu bất thường ở mắt. Bạn nên đến gặp bác sĩ nhãn khoa ngay nếu xuất hiện các biểu hiện sau:

• Sưng đau, đỏ tấy vùng góc ngoài mi mắt trên hoặc góc trong gần sống mũi.
• Chảy nước mắt sống liên tục, gây nhòe tầm nhìn và ảnh hưởng đến sinh hoạt.
• Mắt khô rát, cộm xốn kéo dài không thuyên giảm dù đã dùng nước mắt nhân tạo.
• Mắt tiết nhiều ghèn mủ, mi mắt dính chặt sau khi ngủ dậy.
• Thị lực giảm sút, nhìn mờ hoặc nhạy cảm quá mức với ánh sáng.

Rối loạn tuyến lệ không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt hàng ngày mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe thị lực nếu không được xử lý kịp thời. Phát hiện sớm và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp sẽ giúp cải thiện tình trạng nhanh chóng và hạn chế biến chứng. Nếu bạn đang gặp các triệu chứng nghi ngờ, đừng ngần ngại liên hệ với Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hoà qua hotline 0846 403 403 để được tư vấn và thăm khám kịp thời. Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa sẽ đồng hành cùng bạn trong việc chăm sóc và bảo vệ đôi mắt một cách tốt nhất.