Bệnh quáng gà: Triệu chứng, Nguyên nhân và Giải pháp

Bạn có từng cảm thấy khó nhìn rõ khi trời bắt đầu tối, phải mất một lúc lâu mới thích nghi được với ánh sáng yếu? Đây có thể là dấu hiệu của bệnh quáng gà, một tình trạng suy giảm khả năng nhìn trong điều kiện thiếu sáng. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu rõ triệu chứng, nguyên nhân và cách cải thiện tình trạng quáng gà.

1. Bệnh quáng gà là gì?

Quáng gà (mù đêm) là tình trạng mắt nhìn kém trong điều kiện ánh sáng yếu, như khi trời tối hoặc ở nơi thiếu sáng. Người bị quáng gà thường khó nhìn rõ, dễ vấp ngã và cần nhiều thời gian để mắt thích nghi khi chuyển từ chỗ sáng sang chỗ tối.

Cơ chế của quáng gà liên quan chặt chẽ đến các yếu tố sau:

• Rối loạn tế bào que: Võng mạc có hai loại tế bào chính là tế bào que (giúp nhìn trong tối) và tế bào nón (giúp nhìn màu sắc, chi tiết). Khi tế bào que bị tổn thương hoặc suy giảm chức năng, khả năng nhìn ban đêm sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt.
• Thiếu hụt Rhodopsin: Đây là sắc tố giúp mắt nhìn trong điều kiện thiếu sáng. Rhodopsin được tạo ra từ vitamin A. Khi cơ thể thiếu vitamin A, quá trình tái tạo rhodopsin bị gián đoạn, khiến mắt khó thích nghi với bóng tối.
• Bệnh lý võng mạc: Một số bệnh như thoái hóa sắc tố võng mạc có thể làm tổn thương dần các tế bào que, gây suy giảm thị lực ban đêm theo thời gian.

2. Nhận biết sớm các triệu chứng quáng gà

2.1. Triệu chứng giai đoạn ban đầu

Ở giai đoạn đầu, quáng gà thường khó nhận ra vì các dấu hiệu còn nhẹ và dễ bị bỏ qua. Một số biểu hiện phổ biến gồm:

• Nhìn kém khi ánh sáng yếu: Khó nhìn rõ đồ vật trong phòng tối, lúc chạng vạng hoặc ban đêm
• Thích nghi chậm với bóng tối: Khi đi từ nơi sáng vào nơi tối, mắt mất nhiều thời gian mới nhìn thấy rõ
• Dễ vấp ngã, va chạm nhẹ: Do không quan sát rõ không gian xung quanh
• Triệu chứng kèm theo (đặc biệt ở trẻ): Có thể xuất hiện khô mắt, sợ ánh sáng hoặc dấu hiệu suy dinh dưỡng

2.2. Triệu chứng rõ rệt

Khi tình trạng tiến triển nặng hơn, các triệu chứng sẽ rõ ràng và ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt:

• Gần như không nhìn thấy trong bóng tối: Di chuyển ban đêm trở nên khó khăn, cần có ánh sáng hỗ trợ
• Mất khả năng thích nghi với môi trường tối: Dù đã ở trong bóng tối một thời gian, mắt vẫn không cải thiện
• Tầm nhìn thu hẹp: Khó quan sát xung quanh, đặc biệt ở hai bên (giảm thị lực ngoại vi)
• Ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày: Ngại ra ngoài buổi tối, khó lái xe hoặc tham gia các hoạt động thiếu sáng

3. Tại sao bị bệnh quáng gà (Các nguyên nhân cốt lõi)

Quáng gà không phải tự nhiên xuất hiện, mà thường do những vấn đề liên quan đến dinh dưỡng hoặc bệnh lý ở mắt. Nói cách khác, khi khả năng thích nghi với ánh sáng yếu của mắt bị suy giảm, bạn sẽ gặp tình trạng nhìn kém vào ban đêm.

3.1. Do chế độ dinh dưỡng (Thiếu hụt vi chất)

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là thiếu vitamin A. Nhiều người thường hỏi bệnh quáng gà thiếu vitamin gì, thì câu trả lời chính là vitamin A. Đây là dưỡng chất cần thiết để tạo ra rhodopsin, giúp mắt nhìn trong bóng tối.

Khi thiếu vitamin A, mắt không đủ “nguyên liệu” để thích nghi với môi trường thiếu sáng, dẫn đến nhìn mờ vào buổi tối hoặc ban đêm. Tình trạng này thường gặp ở người ăn uống kém cân bằng hoặc trẻ em suy dinh dưỡng.

3.2. Do các bệnh lý về mắt sẵn có

Ngoài dinh dưỡng, quáng gà còn có thể xuất phát từ các bệnh lý ở mắt. Ví dụ, cận thị nặng có thể khiến khả năng nhìn trong điều kiện ánh sáng yếu kém hơn. Đục thủy tinh thể làm ánh sáng vào mắt bị cản trở, khiến hình ảnh trở nên mờ, đặc biệt vào ban đêm.

Tăng nhãn áp (glaucoma) lại gây tổn thương thần kinh thị giác, ảnh hưởng đến tầm nhìn, bao gồm cả khả năng nhìn trong bóng tối. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, các bệnh này có thể khiến tình trạng quáng gà ngày càng nghiêm trọng hơn.

3.3. Yếu tố di truyền (Viêm võng mạc sắc tố)

Ở trẻ em và người trẻ tuổi, quáng gà đôi khi không đến từ dinh dưỡng mà liên quan đến yếu tố di truyền. Một trong những nguyên nhân điển hình là bệnh quáng gà bẩm sinh, thường gặp trong bệnh viêm võng mạc sắc tố.

Đây là tình trạng các tế bào võng mạc (đặc biệt là tế bào que) bị thoái hóa dần theo thời gian. Khi đó:

• Khả năng nhìn trong bóng tối giảm rõ rệt từ sớm
• Tầm nhìn có thể bị thu hẹp dần (nhìn như “đường hầm”)
• Bệnh tiến triển chậm nhưng kéo dài, có thể ảnh hưởng lâu dài đến thị lực

Vì mang tính di truyền, bệnh quáng gà bẩm sinh thường khó phòng ngừa hoàn toàn, nhưng có thể phát hiện sớm để theo dõi và kiểm soát tiến triển.

3.4. Quáng gà sau sinh ở phụ nữ

Quáng gà sau sinh là tình trạng khá phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua ở phụ nữ. Nguyên nhân chủ yếu là do cơ thể người mẹ bị thiếu hụt vitamin A sau thai kỳ và trong giai đoạn cho con bú, khi nhu cầu dinh dưỡng tăng cao nhưng chưa được bổ sung đầy đủ.

Ngoài ra, sự thay đổi nội tiết tố sau sinh cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng thích nghi của mắt với ánh sáng yếu. Biểu hiện thường là nhìn kém vào buổi tối, khó thích nghi khi vào nơi tối và dễ mỏi hoặc khô mắt. Nếu không được cải thiện sớm, tình trạng này có thể kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

4. Đối tượng dễ bị quáng gà

Quáng gà có thể gặp ở nhiều nhóm khác nhau, nhưng một số đối tượng có nguy cơ cao hơn do tuổi tác, dinh dưỡng hoặc bệnh lý mắt:

• Người cao tuổi: Quá trình lão hóa khiến võng mạc hoạt động kém, mắt khó thích nghi khi chuyển sang môi trường tối.
• Trẻ em và người suy dinh dưỡng: Thiếu vitamin A là nguyên nhân phổ biến làm giảm chức năng nhìn trong bóng tối.
• Người mắc bệnh võng mạc di truyền: Như viêm võng mạc sắc tố, gây tổn thương tế bào thị giác và ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng nhìn ban đêm.
• Người bị đục thủy tinh thể: Thủy tinh thể bị mờ làm ánh sáng vào mắt kém hơn, khiến nhìn trong điều kiện thiếu sáng càng khó.
• Người bị tăng nhãn áp: Tổn thương dây thần kinh thị giác có thể ảnh hưởng đến khả năng nhìn trong nhiều điều kiện, bao gồm ban đêm.
• Người cận thị nặng: Có nguy cơ thoái hóa võng mạc, làm suy giảm chức năng nhìn trong ánh sáng yếu.
• Người mắc đái tháo đường: Bệnh có thể gây tổn thương mạch máu võng mạc, ảnh hưởng đến thị lực, đặc biệt là khi ánh sáng kém.

5. Quáng gà có nguy hiểm không?

Quáng gà có thể nguy hiểm, nhưng mức độ ảnh hưởng còn tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra tình trạng này. Dù không phải lúc nào cũng dẫn đến mù lòa, quáng gà vẫn tác động trực tiếp đến sự an toàn và chất lượng cuộc sống của người mắc. Người bị quáng gà thường gặp khó khăn khi nhìn trong điều kiện thiếu sáng, vì vậy dễ vấp ngã, va chạm với vật cản hoặc gặp rủi ro khi tham gia giao thông vào ban đêm.

Ngoài ra, nếu tình trạng này xuất phát từ việc thiếu vitamin A kéo dài hoặc các bệnh lý như viêm võng mạc sắc tố, thị lực có thể suy giảm nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến mù nếu không được phát hiện và theo dõi kịp thời. Bên cạnh đó, quáng gà cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo những bệnh lý về mắt khác như đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp hoặc biến chứng võng mạc do tiểu đường, do đó không nên chủ quan khi gặp phải triệu chứng nà

6. Quáng gà có chữa được không?

Quáng gà không phải chỉ có một nguyên nhân, nên cách xử lý cũng không giống nhau. Cụ thể là:

• Nếu do thiếu vitamin A: Quáng gà có thể chữa được. Khi bổ sung đúng và đủ vitamin A theo hướng dẫn bác sĩ, khả năng nhìn ban đêm sẽ cải thiện rõ rệt, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
• Nếu do di truyền (quáng gà bẩm sinh, bệnh võng mạc như viêm võng mạc sắc tố): Bệnh không thể chữa khỏi hoàn toàn vì liên quan đến gen. Tuy nhiên, tình trạng thường ổn định, không nặng nhanh và có thể hỗ trợ để sinh hoạt bình thường.
• Nếu do bệnh lý mắt khác (đục thủy tinh thể, cận thị nặng…): Quáng gà có thể cải thiện nếu điều trị đúng nguyên nhân, như phẫu thuật hoặc đeo kính đúng độ.

Vì vậy, khi có dấu hiệu nhìn kém vào ban đêm, bạn nên đi khám mắt sớm để biết chính xác nguyên nhân. Từ đó, bác sĩ sẽ đưa ra hướng điều trị hoặc hỗ trợ phù hợp, giúp tránh điều trị sai và bảo vệ thị lực tốt hơn.

Lưu ý: Không tự ý uống Vitamin A liều cao khi chưa có chỉ định. Do đặc tính tan trong dầu, lượng dư thừa sẽ tích tụ gây ngộ độc gan và tăng áp lực nội sọ, dẫn đến các cơn đau đầu dữ dội.

7. Cần làm gì khi phát hiện bệnh quáng gà? (Hướng dẫn từ Mắt Sài Gòn Biên Hòa)

Khi nhận thấy dấu hiệu nhìn kém vào ban đêm, nhiều người bối rối không biết mắt bị quáng gà phải làm sao. Nguyên tắc quan trọng nhất là: xác định đúng nguyên nhân trước, rồi mới điều trị phù hợp. Dưới đây là hướng dẫn thực tế bạn có thể tham khảo.

7.1. Các phương pháp điều trị

Tùy nguyên nhân, cách xử lý sẽ khác nhau:

• Do thiếu vitamin A: Bác sĩ sẽ chỉ định bổ sung vitamin A với liều phù hợp. Sau một thời gian, khả năng nhìn ban đêm có thể cải thiện rõ.
• Do tăng nhãn áp (glocom): Cần dùng thuốc hoặc can thiệp để giảm áp lực trong mắt, giúp bảo vệ võng mạc và ngăn bệnh nặng thêm.
• Do đục thủy tinh thể: Có thể điều trị bằng phẫu thuật thay thủy tinh thể. Sau mổ, ánh sáng vào mắt tốt hơn nên thị lực, đặc biệt trong môi trường tối, sẽ cải thiện.
• Do di truyền (quáng gà bẩm sinh): Hiện chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ để nhìn tốt hơn và duy trì chất lượng cuộc sống.
• Điện võng mạc (ERG): Đây là “tiêu chuẩn vàng” để bác sĩ đánh giá chính xác chức năng tế bào que và xác định các thể quáng gà di truyền.

7.2. Chế độ sinh hoạt và phòng ngừa

Bên cạnh điều trị, người bị quáng gà cần điều chỉnh thói quen sinh hoạt để đảm bảo an toàn:

• Tăng cường ánh sáng khi sinh hoạt: Luôn bật đèn đủ sáng trong nhà, đặc biệt ở cầu thang, hành lang.
• Hạn chế đi lại ban đêm: Tránh tự di chuyển hoặc tham gia giao thông khi trời tối nếu nhìn không rõ.
• Tập thích nghi với môi trường tối: Di chuyển chậm, quan sát kỹ để giảm nguy cơ va chạm.
• Ăn uống đầy đủ dưỡng chất: Bổ sung thực phẩm giàu Vitamin A như gan, cà rốt, rau xanh đậm… Lưu ý: Nên chế biến kèm một ít dầu mỡ để cơ thể hấp thu Vitamin A hiệu quả nhất, vì đây là loại vitamin tan trong dầu.
• Khám mắt định kỳ: Giúp theo dõi tiến triển và điều chỉnh hướng điều trị kịp thời.

8. Góc giải đáp (FAQ) dành cho người bệnh

8.1. Bị bệnh quáng gà có cần cắt kính?

Nhiều người thắc mắc “quáng gà có phải đeo kính không?”. Câu trả lời là tùy nguyên nhân. Nếu quáng gà đi kèm cận thị, việc đeo kính đúng độ là cần thiết để nhìn rõ hơn (đặc biệt ban ngày và khi ánh sáng yếu). Tuy nhiên, kính không chữa được quáng gà. Nếu nguyên nhân là thiếu vitamin A, đục thủy tinh thể hay bệnh võng mạc, cần điều trị gốc rễ (bổ sung dinh dưỡng, phẫu thuật, dùng thuốc) thay vì chỉ cắt kính.

8.2. Người bị quáng gà có được lái xe ban đêm không?

Người bị quáng gà nhìn kém trong điều kiện thiếu sáng, dễ bị chói đèn và khó nhận biết vật cản. Điều này làm tăng nguy cơ tai nạn, nên tốt nhất tránh lái xe vào buổi tối để đảm bảo an toàn.

8.3. Có nên tự test quáng gà tại nhà không?

Bạn có thể tự quan sát các dấu hiệu như nhìn kém khi trời tối để nhận biết sớm. Tuy nhiên, tự kiểm tra tại nhà không thay thế được khám bác sĩ. Vì quáng gà có thể liên quan đến nhiều bệnh lý mắt khác nhau, nên cần khám chuyên khoa để chẩn đoán chính xác và có hướng xử lý phù hợp.

Quáng gà có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Tuy nhiên, với sự tiến bộ của y học hiện nay, nhiều trường hợp hoàn toàn có thể cải thiện nếu được thăm khám và điều trị đúng cách. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp các dấu hiệu nhìn kém vào ban đêm, đừng chủ quan. Hãy liên hệ ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua hotline 0846 403 403 để được tư vấn và kiểm tra thị lực sớm, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp và an toàn.