Rối loạn điều tiết mắt ở trẻ em: Dấu hiệu và Cách khắc phục

Rối loạn điều tiết mắt ở trẻ em là tình trạng mắt phải hoạt động quá mức để nhìn rõ, thường gặp ở trẻ học tập nhiều, sử dụng thiết bị điện tử thường xuyên hoặc có thói quen nhìn gần kéo dài. Tình trạng này có thể khiến trẻ mỏi mắt, nhìn mờ, đau đầu và giảm khả năng tập trung khi học tập. Trong bài viết này, ba mẹ cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa nhận biết sớm các dấu hiệu để có hướng chăm sóc và can thiệp phù hợp.

1. Bệnh rối loạn điều tiết mắt ở trẻ em là gì?

Rối loạn điều tiết mắt ở trẻ em là tình trạng mắt phải co kéo điều tiết liên tục để nhìn rõ vật ở gần và xa. Bình thường, mắt có khả năng thay đổi độ điều tiết rất linh hoạt, giúp trẻ nhìn rõ khi học bài, đọc sách hoặc quan sát các vật ở khoảng cách khác nhau. Tuy nhiên, khi mắt làm việc quá nhiều trong thời gian dài, đặc biệt do học tập liên tục hoặc sử dụng điện thoại, máy tính, tivi thường xuyên, cơ điều tiết sẽ bị quá tải và khó thư giãn.

Trẻ có thể bị nhức mỏi mắt, khô mắt, nhìn mờ và khó tập trung khi học. Một số trường hợp nhìn gần rõ nhưng nhìn xa mờ tạm thời nên dễ bị nhầm với cận thị thật. Ngoài ra, dùng thiết bị điện tử nhiều khiến mắt nhanh mệt và rối loạn điều tiết hơn. Nếu kéo dài, trẻ có nguy cơ bị cận giả và ảnh hưởng đến thị lực về lâu dài.

2. Triệu chứng nhận biết rối loạn điều tiết mắt ở trẻ em

Rối loạn điều tiết mắt ở trẻ em thường xuất hiện âm thầm và dễ bị nhầm với tình trạng mỏi mắt thông thường. Tuy nhiên, nếu quan sát kỹ trong sinh hoạt và học tập hằng ngày, ba mẹ có thể nhận biết sớm qua một số dấu hiệu sau:

• Trẻ thường nhức, mỏi mắt sau khi đọc sách hoặc dùng điện thoại lâu.
• Hay nheo mắt, dụi mắt, cúi sát khi đọc hoặc nhìn gần.
• Nhìn mờ thoáng qua, khó tập trung khi chuyển nhìn từ gần đến xa.
• Dễ đau đầu, chóng mặt hoặc mệt sau thời gian học kéo dài.
• Trẻ mất tập trung, đọc nhảy dòng và dễ cáu gắt khi phải nhìn gần lâu.

Lưu ý: Trẻ có thói quen nghiêng đầu khi nhìn. Đây là dấu hiệu của việc lệch trục thị giác, nếu không điều chỉnh sớm có thể dẫn đến loạn thị thứ phát hoặc lác (lé) cơ năng.

3. Nguyên nhân dẫn đến rối loạn điều tiết tại Việt Nam

Ở Việt Nam, tình trạng rối loạn điều tiết mắt, đặc biệt ở trẻ em, thường có liên quan đến thói quen sinh hoạt, học tập và môi trường sống hiện nay.

• Áp lực học tập kéo dài: Học nhiều giờ, nhìn gần liên tục khiến cơ điều tiết hoạt động quá mức, dễ gây mỏi mắt.
• Sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều: Điện thoại, máy tính, tivi dùng lâu khiến mắt phải điều tiết liên tục, nhất là khi dùng trong thiếu sáng.
• Thiếu thời gian hoạt động ngoài trời: Ít nhìn xa và ít vận động ngoài trời khiến mắt khó được thư giãn tự nhiên.
• Tật khúc xạ chưa được điều chỉnh đúng: Không đeo kính hoặc đeo sai độ khiến mắt phải điều tiết nhiều hơn để nhìn rõ.
• Thói quen học tập chưa phù hợp: Ngồi học sai tư thế, cúi sát hoặc học nơi thiếu sáng làm mắt nhanh mỏi.
• Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài: Thức khuya, ngủ ít khiến mắt khó nghỉ ngơi, dễ nhức và nhìn mờ.

4. Cách điều trị và khắc phục bệnh rối loạn điều tiết mắt ở trẻ em

Nếu được can thiệp sớm, đa số trường hợp có thể cải thiện tốt và hạn chế ảnh hưởng đến thị lực lâu dài.

4.1. Phương pháp y tế và điều trị chuyên sâu

• Đeo kính đúng độ: Nếu trẻ có cận thị, viễn thị hoặc loạn thị, việc đeo kính đúng số theo chỉ định của bác sĩ là rất quan trọng. Kính phù hợp sẽ giúp mắt nhìn rõ dễ dàng hơn, giảm tình trạng phải điều tiết quá mức khi học tập và sinh hoạt.
• Sử dụng thuốc nhỏ mắt theo chỉ định: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt giúp thư giãn cơ điều tiết tạm thời. Các loại thuốc này hỗ trợ mắt nghỉ ngơi, giảm co kéo điều tiết và thường được sử dụng trong quá trình kiểm tra chuyên sâu hoặc điều trị phục hồi chức năng mắt.
• Tập luyện thị giác cho mắt: Một số trẻ có thể được hướng dẫn các bài tập luyện điều tiết và phối hợp thị giác. Những bài tập này giúp mắt hoạt động linh hoạt hơn, cải thiện khả năng tập trung nhìn gần và nhìn xa, từ đó giảm tình trạng mỏi mắt kéo dài.

Lưu ý: Để chẩn đoán chính xác và tránh đeo kính sai độ, trẻ bắt buộc phải được nhỏ thuốc liệt điều tiết trước khi đo khúc xạ. Nếu không, máy đo thường cho kết quả cao hơn thực tế từ 0,5 đến 2,0 diop.

4.2. Xây dựng thói quen sinh hoạt tại nhà

• Áp dụng quy tắc 20-20-20: Đây là thói quen đơn giản nhưng rất hiệu quả để giúp mắt được nghỉ ngơi. Sau mỗi 20 phút học tập hoặc nhìn màn hình, nên cho trẻ nhìn xa khoảng 6 mét trong ít nhất 20 giây để thư giãn cơ điều tiết.
• Hạn chế thời gian dùng thiết bị điện tử: Ba mẹ nên kiểm soát thời gian trẻ sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi mỗi ngày. Tránh để trẻ dùng thiết bị điện tử liên tục trong nhiều giờ, đặc biệt vào buổi tối hoặc trong điều kiện thiếu sáng.
• Tăng cường hoạt động ngoài trời: Trẻ em cần ít nhất 2 giờ hoạt động ngoài trời mỗi ngày dưới ánh sáng tự nhiên, giúp mắt có cơ hội nhìn xa tự nhiên và thư giãn, điều tiết.

4.3. Chế độ dinh dưỡng và chăm sóc mắt

• Bổ sung thực phẩm tốt cho mắt: Chế độ ăn cân bằng giúp hỗ trợ sức khỏe thị lực và giảm mệt mỏi cho mắt. Ba mẹ nên tăng cường các thực phẩm giàu vitamin A, omega-3 và chất chống oxy hóa như cá hồi, trứng, cà rốt, bí đỏ, rau xanh đậm hoặc trái cây tươi.
• Đảm bảo góc học tập phù hợp: Khu vực học tập của trẻ cần đủ ánh sáng, ưu tiên ánh sáng tự nhiên hoặc đèn học đạt chuẩn. Ngoài ra, nên duy trì khoảng cách từ mắt đến sách vở khoảng 30–40 cm và nhắc trẻ ngồi học đúng tư thế để hạn chế áp lực lên mắt.

5. Các bài tập giúp mắt thư giãn điều tiết

Một số bài tập đơn giản dưới đây có thể giúp mắt được thư giãn, giảm căng thẳng, điều tiết và hỗ trợ trẻ nhìn tập trung tốt hơn sau thời gian học tập hoặc sử dụng thiết bị điện tử.

• Quy tắc 20 – 20 – 20: Cứ sau 20 phút nhìn màn hình hoặc đọc sách, hãy hướng dẫn trẻ nhìn sang một vật ở xa khoảng 6 mét trong ít nhất 20 giây.
• Bài tập nhìn xa – gần: Cho trẻ đưa một ngón tay cách mắt khoảng 20 – 30 cm và tập trung nhìn vào ngón tay trong vài giây. Sau đó, chuyển tầm nhìn sang một vật ở xa khoảng 3 – 6 mét rồi tiếp tục nhìn lại ngón tay. Lặp lại động tác này khoảng 5 lần để giúp mắt luyện khả năng điều tiết linh hoạt giữa các khoảng cách.
• Bài tập đảo mắt: Giữ đầu thẳng và từ từ đảo mắt sang trái, giữ khoảng 2 giây rồi chuyển sang phải. Sau đó, tiếp tục nhìn lên trên và nhìn xuống dưới theo cách tương tự.
• Bài tập vẽ hình số 8: Tưởng tượng trước mặt có một hình số 8 nằm ngang ở khoảng cách 2 – 3 mét. Cho trẻ dùng mắt di chuyển theo hình số 8 liên tục trong khoảng 1 phút, rồi đổi chiều ngược lại.
• Chớp mắt chủ động: Khi học online hoặc dùng thiết bị điện tử lâu, trẻ thường có xu hướng chớp mắt ít hơn bình thường, khiến mắt dễ khô và mỏi. Ba mẹ có thể nhắc trẻ chớp mắt nhẹ nhàng và đều đặn khoảng 10 – 15 lần để giúp mắt được làm ẩm tự nhiên và dễ chịu hơn.

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Rối loạn điều tiết mắt có phải là cận thị không?

Rối loạn điều tiết mắt không phải là cận thị thật, nhưng hai tình trạng này rất dễ bị nhầm lẫn. Khi mắt phải điều tiết quá mức trong thời gian dài, cơ điều tiết sẽ bị co kéo liên tục, khiến trẻ nhìn xa bị mờ tạm thời. Tình trạng này còn được gọi là “cận thị giả”.

6.2. Bé bị rối loạn điều tiết có nên đeo kính không?

Trẻ bị rối loạn điều tiết rất nên đeo kính khi được bác sĩ xác định có tật khúc xạ như cận thị, loạn thị hoặc viễn thị đi kèm.

Đeo kính đúng độ sẽ giúp mắt nhìn rõ dễ dàng hơn, giảm áp lực điều tiết và hạn chế tình trạng nhức mỏi mắt khi học tập. Ngoài ra, kính phù hợp còn giúp hạn chế nguy cơ tăng độ hoặc ảnh hưởng đến thị lực lâu dài.

6.3. Mất bao lâu để mắt bé trở lại bình thường?

Thời gian hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân gây rối loạn điều tiết.

• Nếu do mắt làm việc quá nhiều với điện thoại, máy tính hoặc học tập kéo dài, trẻ thường cần vài ngày đến vài tuần nghỉ ngơi, giảm nhìn gần và chăm sóc mắt đúng cách để cải thiện.
• Nếu trẻ được nhỏ thuốc liệt điều tiết khi khám mắt, tình trạng nhìn mờ thường sẽ hết sau khoảng 24 – 48 giờ. Một số loại thuốc có thể khiến mắt hồi phục chậm hơn, kéo dài từ vài ngày đến 1 – 2 tuần.

Rối loạn điều tiết mắt ở trẻ em khá thường gặp và có thể cải thiện nếu phát hiện sớm. Đừng đợi đến khi trẻ kêu mờ mới đi khám. Một lần khám mắt định kỳ khi bắt đầu năm học mới là cách tốt nhất để phát hiện sớm rối loạn điều tiết. Để được thăm khám và tư vấn chuyên sâu, ba mẹ có thể liên hệ Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua hotline 0846 403 403 để đặt lịch nhanh chóng.