Mỏi mắt là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách giảm mỏi mắt

Mỏi mắt không còn là câu chuyện của riêng ai trong thời đại số. Tình trạng này nếu kéo dài không chỉ làm giảm hiệu suất làm việc mà còn có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng hơn như cận thị tiến triển hay khô mắt mãn tính. Bài viết này từ đội ngũ bác sĩ Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp bạn hiểu rõ về mỏi mắt và bỏ túi những bí quyết đơn giản để giải tỏa căng thẳng cho đôi mắt ngay tại nhà.

1. Tình trạng mỏi mắt là gì?

Mỏi mắt là một rối loạn chức năng thường gặp, xảy ra khi hệ thống điều tiết và các cơ vận nhãn phải hoạt động liên tục trong thời gian dài mà không được nghỉ ngơi hợp lý.

Trong y học hiện đại, tình trạng mỏi mắt liên quan đến việc sử dụng thiết bị kỹ thuật số kéo dài được gọi là Hội chứng thị giác màn hình (Computer Vision Syndrome). Đây không phải là bệnh lý gây tổn thương cấu trúc mắt vĩnh viễn, mà là dấu hiệu cho thấy mắt đang rơi vào trạng thái quá tải chức năng.

Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt phổ biến ở nhân viên văn phòng, học sinh – sinh viên và phụ nữ sau sinh do đặc thù công việc, thói quen nhìn gần kéo dài, thay đổi nội tiết hoặc thiếu ngủ.

2. Các triệu chứng mỏi mắt mờ mắt

Khi bị mỏi mắt mờ mắt, cơ thể sẽ phát ra những tín hiệu cảnh báo rõ rệt. Tùy vào mức độ, bạn có thể gặp các triệu chứng sau:

• Nhìn mờ hoặc nhìn đôi: Cảm giác hình ảnh không còn sắc nét, đôi khi thấy bóng mờ của vật thể.
• Đau đầu mỏi mắt: Cơn đau thường bắt đầu từ vùng hốc mắt, lan lên trán và hai bên thái dương do các dây thần kinh thị giác bị căng thẳng quá mức.
• Mắt mỏi buồn ngủ nhưng không ngủ được: Đây là trạng thái cơ mắt bị kích thích quá mức, dù cơ thể rất mệt mâu nhưng đôi mắt vẫn trong trạng thái căng cứng, gây khó ngủ.
• Mắt nhức mỏi sợ ánh sáng: Bạn sẽ cảm thấy chói mắt khi nhìn vào ánh đèn hoặc ánh nắng mặt trời, thường phải nheo mắt liên tục để điều tiết lại.
• Khô mắt hoặc chảy nước mắt sống: Sự mất cân bằng độ ẩm khiến mắt cảm thấy cộm xốn giống như có cát bên trong mắt.

3. Nguyên nhân nhức mỏi mắt

Khi xác định đúng nguyên nhân gây mỏi mắt sẽ giúp các bác sĩ chúng ta có các biện pháp can thiệp và điều trị hiệu quả:

3.1. Mắt bị mỏi điều tiết

Khi bạn tập trung nhìn vào một vật ở khoảng cách gần (đọc sách, may vá) quá lâu, các cơ thể mi phải co thắt liên tục để thay đổi độ cong thủy tinh thể. Tình trạng mắt bị mỏi điều tiết này diễn ra kéo dài sẽ làm cơ mắt bị mỏi.

3.2. Đeo lens bị mỏi mắt

Đeo lens bị mỏi mắt thường do sử dụng kính áp tròng không đúng kích cỡ, đeo quá thời gian quy định hoặc vệ sinh kém khiến mắt bị thiếu oxy, dẫn đến kích ứng và mắt bị mệt mỏi.

3.3. Tiếp xúc quá nhiều với thiết bị điện tử (Hội chứng thị giác màn hình)

Ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính không trực tiếp làm hỏng võng mạc như nhiều người lầm tưởng, nhưng nó gây mỏi mắt qua 3 cơ chế:

• Buộc mắt làm việc quá sức: Ánh sáng xanh dễ bị tán xạ, làm giảm độ tương phản khiến cơ mắt phải liên tục gồng lên để lấy nét.
• Gây khô mắt: Khi nhìn màn hình, số lần chớp mắt giảm xuống chỉ còn 1/3 khiến nước mắt bay hơi nhanh, gây khô rát.
• Rối loạn giấc ngủ: Ánh sáng xanh ức chế hormone melatonin, làm mất ngủ và cản trở quá trình phục hồi tự nhiên của mắt.

3.4. Các tật khúc xạ chưa được điều trị

Nếu bạn bị cận thị, viễn thị hoặc loạn thị nhưng chủ quan không đeo kính hoặc đeo kính không đúng độ, mắt sẽ phải cố gắng điều tiết bù trừ kéo dài dẫn đến tình trạng mỏi mắt nhức mắt kinh niên.

3.5. Môi trường làm việc không đảm bảo

Làm việc liên tục trong phòng máy lạnh (độ ẩm thấp) hoặc nơi có gió lùa trực tiếp vào mặt khiến nước mắt bay hơi nhanh, gây khô và mỏi mắt. Ngoài ra, điều kiện ánh sáng quá tối hoặc quá chói cũng bắt mắt phải điều tiết mạnh hơn.

4. Hậu quả và những bệnh lý tiềm ẩn khi bị mỏi mắt kéo dài

Mỏi mắt đơn thuần không gây mù lòa, nhưng nếu chủ quan bỏ qua, đây sẽ là khởi nguồn cho nhiều vấn đề nghiêm trọng:

• Tăng nhanh độ cận thị: Đặc biệt ở trẻ em, việc mắt phải điều tiết nhìn gần liên tục là nguyên nhân hàng đầu khiến độ cận tiến triển nhanh.
• Gây “Cận thị giả”: Cơ mắt bị ép làm việc quá mức sẽ rơi vào trạng thái co rút, gây mờ mắt khi nhìn xa. Tình trạng này rất dễ dẫn đến việc đo và cắt kính sai độ nếu không khám kỹ.
• Khô mắt mãn tính: Vòng lặp “ít chớp mắt – mỏi mắt – khô mắt” kéo dài sẽ làm tổn thương màng phim nước mắt, dễ dẫn đến viêm giác mạc.
• Bỏ lỡ “giai đoạn vàng” trị nhược thị: Ở trẻ em, hay kêu mỏi mắt, dụi mắt có thể là dấu hiệu của tật khúc xạ cao chưa được phát hiện. Nếu không khám kịp thời trước 7-8 tuổi, trẻ có nguy cơ bị nhược thị (mắt lười) vĩnh viễn.
• Suy nhược thần kinh: Cơn đau tức hốc mắt lan lên thái dương và đau đầu sẽ làm giảm nghiêm trọng sự tập trung và chất lượng cuộc sống.

5. Cách làm giảm mỏi mắt hiệu quả

Để có thể xoa dịu đôi mắt ngay lập tức, bạn có thể áp dụng các phương pháp sau đây ngay tại nhà:

5.1. Quy tắc 20-20-20

Đây có thể được coi là phương pháp chữa mỏi mắt khi ngồi máy tính nhiều đơn giản nhất: Cứ mỗi 20 phút làm việc, bạn hãy nhìn vào một vật cách xa 20 feet (khoảng 6m) trong vòng ít nhất 20 giây để cơ mắt được thả lỏng.

5.2. Massage và chườm ấm mắt đúng cách

• Chườm ấm: Dùng khăn sạch hoặc túi chườm nhiệt độ khoảng 40-42°C đắp lên mắt 5-10 phút. Việc này giúp làm tan lượng dầu bị tắc nghẽn trong các tuyến ở bờ mi, giúp nước mắt bền vững hơn và giảm mỏi mắt hiệu quả.
• Massage: Sau khi chườm, dùng đầu ngón tay vuốt nhẹ nhàng dọc theo bờ mi hoặc xoay tròn quanh vùng xương hốc mắt.

Lưu ý quan trọng: Cần rửa tay thật sạch và không ấn mạnh vào nhãn cầu để tránh tổn thương mắt. Khi thực hiện, hãy vuốt mi trên hướng xuống và mi dưới hướng lên để đẩy phần dầu bị tắc nghẽn ra ngoài hiệu quả.

5.3. Sử dụng nước mắt nhân tạo

Ngoài ra, bạn cũng có thể bổ sung độ ẩm cho mắt bằng các loại thuốc nhỏ mắt bôi trơn giúp giảm cảm giác khô rát và làm sạch bụi bẩn, giảm tình trạng mỏi mắt thường gặp ở dân văn phòng.

Lưu ý quan trọng: Khi sử dụng nước mắt nhân tạo, nên ưu tiên các loại không chứa chất bảo quản (dạng tép). Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa Corticoid để giảm đỏ mắt nhanh chóng, vì sử dụng lâu dài có thể gây tăng nhãn áp và dẫn đến mù lòa.

5.4. Điều chỉnh độ sáng màn hình

Đảm bảo độ sáng của thiết bị điện tử tương đương với độ sáng môi trường xung quanh và sử dụng các tấm lọc ánh sáng xanh để bảo vệ võng mạc.

6. Cách phòng tránh tình trạng nhức mỏi mắt

Để không còn phải lo lắng về tình trạng mỏi mắt hay những cơn đau nhức khó chịu, bạn hãy thiết lập một quy trình bảo vệ mắt chủ động trong sinh hoạt và làm việc hàng ngày. Dưới đây là những biện pháp phòng ngừa hiệu quả giúp bạn duy trì đôi mắt sáng khỏe và tràn đầy năng lượng:

• Tư thế nhìn màn hình: Giữ khoảng cách mắt đến màn hình từ 50 – 70cm, đặt tâm màn hình thấp hơn tầm mắt 10 – 15 độ.
• Chớp mắt thường xuyên: Giúp nước mắt trải đều, giữ ẩm và tránh khô rát khi tập trung nhìn màn hình.
• Đảm bảo ánh sáng: Không dùng thiết bị trong phòng tối; làm việc ở nơi đủ sáng (ưu tiên ánh sáng tự nhiên) và dùng màng lọc ánh sáng xanh.
• Đeo kính bảo vệ: Dùng kính râm chống tia UV, khói bụi khi ra ngoài và đeo kính chống ánh sáng xanh khi làm việc với thiết bị điện tử.
• Khám mắt định kỳ: Kiểm tra mắt ít nhất 6 tháng/lần để tầm soát bệnh lý và điều chỉnh độ kính kịp thời.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Mỏi mắt có bị cận không?

Trên thực tế, mỏi mắt không trực tiếp gây ra cận thị, nhưng đây có thể là yếu tố thúc đẩy khiến mắt dễ bị cận hơn hoặc làm tăng độ cận hiện có. Khi mắt thường xuyên phải điều tiết trong trạng thái mệt mỏi, trục nhãn cầu có xu hướng dài ra, dẫn đến cận thị tiến triển.

7.2. Mỏi mắt nên ăn gì?

Bạn nên tăng cường các loại thực phẩm giàu Vitamin A (cà rốt, bí đỏ), Vitamin C (cam, bưởi), Vitamin E (hạnh nhân, hạt hướng dương) và đặc biệt là Omega-3 (cá hồi, hạt chia) để nuôi dưỡng võng mạc và giảm khô mắt.

Bên cạnh Vitamin A, C, E và Omega-3, bạn nên bổ sung thêm Lutein & Zeaxanthin (có trong rau xanh đậm, bắp) giúp lọc ánh sáng xanh và Anthocyanin (có trong việt quất, quả mọng) giúp tăng tuần hoàn máu, hỗ trợ cơ mắt phục hồi nhanh chóng sau khi điều tiết.

7.3. Dùng điện thoại nhiều có gây mỏi mắt không?

Dùng điện thoại nhiều có thể dẫn đến mỏi mắt. Khoảng cách nhìn quá gần kết hợp với ánh sáng xanh cường độ mạnh từ điện thoại là nguyên nhân hàng đầu khiến mắt mỏi và nhức đầu trong xã hội hiện nay.

Mỏi mắt có thể là tín hiệu cho thấy đôi mắt của bạn đang cần được nghỉ ngơi và chăm sóc đặc biệt. Bằng việc thay đổi thói quen sinh hoạt và bổ sung dinh dưỡng hợp lý, bạn hoàn toàn có thể đẩy lùi tình trạng này để duy trì một thị lực sáng khỏe. Nếu tình trạng mờ mắt đi kèm đau nhức kéo dài, bạn hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được các bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm thăm khám, tư vấn và điều trị kịp thời, giúp bảo vệ đôi mắt luôn sáng khỏe.