Chảy nước mắt sống là gì? Nguyên nhân và cách điều trị

Chảy nước mắt sống là tình trạng nước mắt tiết ra liên tục dù không khóc, khiến mắt luôn ướt, khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Tình trạng này thường gặp ở người lớn và xuất phát từ các nguyên nhân liên quan đến mắt hoặc tuyến lệ. Trong bài viết dưới đây, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp bạn hiểu rõ về dấu hiệu, nguyên nhân và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1. Chảy nước mắt sống là gì?

Chảy nước mắt sống (epiphora) là tình trạng nước mắt tiết ra nhiều và trào ra ngoài mặt dù không có kích thích cảm xúc. Nước mắt bình thường giúp giữ ẩm, bảo vệ và làm sạch bề mặt nhãn cầu. Sau khi tiết ra, nước mắt dồn về góc trong mắt rồi theo lệ đạo (tuyến lệ) chảy xuống mũi. Khi lệ đạo bị tắc hoặc hệ thống dẫn lưu rối loạn, nước mắt không thoát được mà tràn ra ngoài, tạo thành chảy nước mắt sống.

Tình trạng này có thể xảy ra ở một hoặc hai bên mắt, phổ biến ở trẻ sơ sinh dưới 12 tháng tuổi (do lệ đạo chưa hoàn thiện) và người lớn, người già trên 60 tuổi (do lão hóa). Ở người lớn và người già, giảm trương lực túi lệ hoặc hẹp lệ đạo thường là nguyên nhân chính.

Dưới đây là bảng so sánh chảy nước mắt sống và nước mắt thường:

2. Triệu chứng chảy nước mắt sống

Khi bị chảy nước mắt sống, người bệnh thường nhận thấy các dấu hiệu rõ rệt ảnh hưởng đến tầm nhìn và sinh hoạt. Dưới đây là các triệu chứng phổ biến:

• Nước mắt chảy liên tục xuống má, đặc biệt khi ra gió, đọc sách hoặc tiếp xúc với bụi bẩn.
• Mắt đỏ, ngứa, rát hoặc cộm như có dị vật.
• Mí mắt sưng, có ghèn trắng hoặc vàng (đặc biệt khi có viêm).
• Nhìn mờ tạm thời do nước mắt che khuất.
• Sợ ánh sáng (nhạy cảm với ánh sáng mạnh).
• Đau nhẹ hoặc khó chịu ở góc trong mắt.

3. Nguyên nhân chảy nước mắt sống

Nguyên nhân chảy nước mắt sống khá đa dạng, thường xuất hiện do rối loạn dẫn lưu nước mắt hoặc kích thích phản xạ tiết lệ quá mức. Dưới đây là những nguyên nhân chính:

3.1. Tắc lệ đạo

Đây là nguyên nhân cơ học phổ biến nhất. Hệ thống dẫn lưu (gồm điểm lệ, lệ quản, túi lệ và ống lệ mũi) bị chít hẹp hoặc tắc nghẽn hoàn toàn do bẩm sinh, viêm nhiễm mãn tính, sỏi lệ đạo hoặc chấn thương. Khi đường dẫn này bị cản trở, nước mắt sẽ ứ đọng và trào ngược ra ngoài bờ mi. Ở người cao tuổi, tình trạng này thường xuất phát từ sẹo hẹp điểm lệ hoặc suy giảm chức năng bơm của hệ thống lệ đạo.

3.2. Khô mắt (hội chứng khô mắt)

Khi mắt thiếu độ ẩm và dầu bôi trơn, tuyến lệ phản xạ tiết nhiều nước mắt kém chất lượng để bù đắp. Nước mắt này dễ trào ra ngoài thay vì bám dính trên bề mặt nhãn cầu. Tình trạng này phổ biến ở người lớn tuổi do suy giảm chức năng tuyến lệ, người thường xuyên sử dụng thiết bị điện tử hoặc dùng các loại thuốc có tác dụng phụ gây khô mắt.

3.3. Nhiễm trùng mắt

Viêm kết mạc, viêm bờ mi hoặc viêm túi lệ (do virus, vi khuẩn, nấm) kích thích mắt tiết nước mắt nhiều hơn để rửa trôi tác nhân gây bệnh. Một số triệu chứng đi kèm gồm đỏ mắt, sưng mí, chảy ghèn hoặc cảm giác cộm rát khó chịu. Nếu tình trạng viêm nhiễm kéo dài , lệ đạo có thể bị tổn thương và dẫn đến tắc nghẽn thứ phát.

3.4. Dị ứng mắt

Dị ứng mắt xảy ra khi mắt tiếp xúc với các tác nhân kích thích như bụi bẩn, phấn hoa, lông thú cưng, khói hoặc nấm mốc. Khi đó, cơ thể sẽ giải phóng Histamin gây phản ứng dị ứng, khiến mắt xuất hiện các triệu chứng như ngứa, đỏ, nóng rát và chảy nước mắt nhiều.

3.5. Sử dụng kính áp tròng bẩn hoặc cũ

Kính áp tròng không vệ sinh đúng cách tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng Acanthamoeba gây ăn mòn giác mạc và kích thích tiết nước mắt liên tục. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng đi kèm như đau nhức mắt, nhìn mờ, nhạy cảm với ánh sáng và chảy nước mắt sống kéo dài.

3.6. Các nguyên nhân khác

• Liệt dây thần kinh số VII hoặc hở mí mắt: Làm mất lực hút nước mắt vào lệ đạo.
• Da mi thừa, sẹo mí mắt hoặc sụp mi: Thay đổi vị trí điểm lệ, khiến nước mắt không thoát đúng.
• Bệnh lý toàn thân: Viêm xoang, hội chứng Sjogren, viêm khớp dạng thấp hoặc chấn thương vùng mặt.

4. Chảy nước mắt sống có nguy hiểm không?

Chảy nước mắt sống thường không nguy hiểm ngay, nhưng nếu kéo dài mà không điều trị có thể dẫn đến biến chứng, nhất là ở người lớn tuổi. Tình trạng này thường liên quan đến tắc lệ đạo, khô mắt, dị ứng hoặc viêm nhiễm.

Nếu để lâu, có thể gặp các biến chứng như viêm túi lệ do nhiễm khuẩn gây sưng đau vùng mắt, sẹo giác mạc làm giảm thị lực, nặng hơn có thể loét hoặc thậm chí thủng giác mạc cần can thiệp cấp cứu. Trường hợp nhiễm trùng lan sâu còn có nguy cơ viêm nội nhãn và ảnh hưởng đến thị lực nghiêm trọng.

5. Cách điều trị tình trạng chảy nước mắt sống

Cách điều trị chảy nước mắt sống cần được bác sĩ chuyên khoa mắt chẩn đoán chính xác nguyên nhân để có phương pháp phù hợp, tránh tự ý dùng thuốc có thể làm tình trạng nặng hơn.

• Tắc lệ đạo:
  • Ở trẻ sơ sinh: Thường áp dụng phương pháp day ấn vùng túi lệ kết hợp nhỏ nước muối sinh lý. Cha mẹ đặt ngón trỏ dọc theo sống mũi, day và miết nhẹ nhàng để hỗ trợ ống lệ thông thoáng.
  • Người lớn: Nếu tắc nhẹ, thử day ấn và bơm rửa lệ đạo. Với tắc nặng hoặc có sỏi, bác sĩ chỉ định thông lệ đạo, đặt ống silicone giữ thông hoặc phẫu thuật tạo hình đường dẫn nước mắt (DCR – dacryocystorhinostomy) qua nội soi hoặc mổ mở để dẫn nước mắt xuống mũi.
• Hội chứng khô mắt: Đây là tình trạng nghịch lý khi mắt khô kích thích tuyến lệ tiết nhiều nước bù đắp. Cách khắc phục là sử dụng nước mắt nhân tạo để dưỡng ẩm, kết hợp chườm ấm mắt và bổ sung dưỡng chất cần thiết cho mắt.
• Viêm nhiễm hoặc dị ứng: Nếu kèm theo ngứa, đỏ mắt hoặc ghèn, cần dùng thuốc nhỏ mắt trị nước mắt sống có thành phần kháng sinh hoặc chống viêm theo đơn của bác sĩ. Không tự mua thuốc để tránh kháng thuốc hoặc tác dụng phụ. Không tự ý nhỏ thuốc chứa Corticoid lâu ngày để trị chảy nước mắt sống. Việc lạm dụng có thể gây biến chứng tăng nhãn áp (Glocom) dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.
• Quặm mi mí hoặc lỏng cơ mí mắt: Thường gặp ở người lớn tuổi do lão hóa. Bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật chỉnh hình mí mắt để đưa bờ mi về vị trí bình thường, giúp nước mắt thoát đúng đường.
• Giảm trương lực túi lệ (lỏng cơ túi lệ): Tình trạng túi lệ yếu làm nước mắt không được bơm xuống mũi hiệu quả. Áp dụng day ấn vùng túi lệ đều đặn để hỗ trợ cơ học. Kết hợp với vệ sinh mắt và dùng nước mắt nhân tạo. Nếu không cải thiện, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật tạo hình hoặc hỗ trợ cơ túi lệ.

Lưu ý y khoa: Tất cả các cách trị chảy nước mắt sống nêu trên cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt. Người bệnh nên giữ vệ sinh mắt sạch sẽ, tránh dụi mắt, tái khám định kỳ để theo dõi và điều chỉnh phác đồ kịp thời.

6. Cách phòng tình trạng chảy nước mắt sống

Áp dụng các thói quen bảo vệ mắt hàng ngày giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc phải hoặc làm tình trạng nặng thêm.

• Đeo kính bảo hộ và mũ bảo hiểm khi làm việc trong môi trường nhiều khói bụi để tránh chấn thương và dị vật vào mắt.
• Giữ vệ sinh tay và mắt sạch sẽ, không dụi mắt bằng tay bẩn.
• Vệ sinh kính áp tròng đúng cách và không đeo kính cũ hoặc bẩn.
• Hạn chế tiếp xúc với bụi bẩn, phấn hoa, khói thuốc và môi trường ô nhiễm.
• Tra nước mắt nhân tạo khi mắt khô và tuân thủ quy tắc 20-20-20 khi dùng màn hình.
• Khám mắt định kỳ 6 tháng/lần để phát hiện sớm tắc lệ đạo hoặc viêm nhiễm.
• Bổ sung đủ nước, omega-3 và vitamin A, C, E để hỗ trợ sức khỏe mắt.
• Ngủ đủ giấc và chườm ấm mắt định kỳ để duy trì độ ẩm tự nhiên.

7. Câu hỏi thường gặp

Dưới đây là những câu hỏi thường gặp liên quan đến mắt chảy nước mắt sống:

7.1. Bé bị chảy nước mắt sống có sao không?

Bé bị chảy nước mắt sống đa phần không nguy hiểm, thường do tuyến lệ chưa hoàn thiện hoặc bị tắc. Tuy nhiên, nếu đi kèm gỉ mắt xanh/ vàng, mắt đỏ hoặc bé quấy khóc, đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng, viêm kết mạc hoặc lông mi quặm cần được bác sĩ thăm khám

7.2. Chảy nước mắt sống là điềm gì?

Hiện tượng tự nhiên chảy nước mắt sống không phải là điềm báo tâm linh, mà là một dấu hiệu cảnh báo các vấn đề sức khỏe hoặc bệnh lý về mắt. Theo quan niệm dân gian, một số người cho rằng chảy nước mắt bên trái là điềm báo không may mắn. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khẳng định đây hoàn toàn là phản ứng sinh lý của cơ thể khi hệ thống tiết hoặc thoát nước mắt gặp trục trặc.

7.3. Chảy nước mắt sống khi ngủ là do đâu?

Tình trạng chảy nước mắt sống khi ngủ thường do tuyến lệ và hệ thống dẫn lưu nước mắt hoạt động không cân bằng hoặc bị cản trở.

Chảy nước mắt sống là tình trạng phổ biến nhưng có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Nếu bạn đang bị chảy nước mắt sống, mắt nhìn mờ hoặc các triệu chứng kéo dài, hãy liên hệ ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua hotline 0846 403 403 để được hỗ trợ và đặt lịch khám nhanh chóng.