Chắp lẹo mắt: Phân biệt dấu hiệu đặc trưng và điều trị

Nhiều người từng gặp tình trạng mi mắt sưng đỏ, đau nhức hoặc xuất hiện cục nhỏ ở bờ mi nhưng thường chủ quan hoặc nhầm lẫn giữa các bệnh lý khác nhau. Thực tế, đây có thể là chắp lẹo mắt, một vấn đề khá phổ biến, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và gây nhiều bất tiện trong sinh hoạt hằng ngày. Vậy làm sao để nhận biết đúng dấu hiệu và có hướng điều trị phù hợp? Cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

1. Bệnh chắp lẹo mắt là gì?

Chắp và lẹo mắt là hai bệnh lý thường gặp ở mi mắt, đều gây sưng nổi cục nhưng khác nhau về nguyên nhân hình thành.

Lẹo mắt là tình trạng viêm nhiễm cấp tính tại tuyến chân lông mi hoặc tuyến bã ở bờ mi, thường xuất hiện nhanh, gây sưng đỏ, đau và đôi khi có mủ.

Trong khi đó, chắp mắt xảy ra do tắc nghẽn tuyến Meibomius – tuyến tiết dầu giúp duy trì lớp phim nước mắt. Chắp thường phát triển chậm hơn, tạo thành khối cứng trong mi mắt và ít đau hoặc không đau.

2. Dấu hiệu đặc trưng của bệnh chắp lẹo mắt là gì?

Mặc dù đều gây sưng nổi cục ở mi mắt, chắp và lẹo có những đặc điểm khác nhau về vị trí, mức độ đau và diễn tiến bệnh.

2.1. Dấu hiệu nhận biết lẹo mắt

Lẹo mắt là tình trạng nhiễm khuẩn tại tuyến chân lông mi hoặc tuyến bã ở bờ mi. Bệnh thường xuất hiện đột ngột và gây khó chịu rõ rệt.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Sưng đỏ, đau nhức ở bờ mi mắt.
• Xuất hiện khối sưng nhỏ sát chân lông mi.
• Đau tăng khi chớp mắt hoặc chạm vào vùng tổn thương.
• Cảm giác cộm, chảy nước mắt hoặc sợ ánh sáng.
• Sau 1–2 ngày có thể xuất hiện đầu mủ màu trắng hoặc vàng giống mụn nhọt.

2.2. Dấu hiệu nhận biết chắp mắt

Chắp mắt xảy ra khi tuyến Meibomius bị tắc nghẽn, khiến dịch tiết tích tụ bên trong mi mắt. Khác với lẹo, chắp thường tiến triển chậm và ít gây đau.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Xuất hiện khối tròn hoặc cục cứng trong mi mắt.
• Thường nằm ở giữa hoặc mặt trong mi mắt, cách xa bờ mi.
• Ít đau hoặc không đau.
• Kích thước có thể tăng dần theo thời gian.
• Trường hợp chắp lớn có thể gây sụp mi hoặc nhìn mờ nhẹ do chèn ép lên giác mạc và làm thay đổi bề mặt khúc xạ tạm thời.
• Tổn thương có thể kéo dài nhiều tuần nếu không được điều trị phù hợp.

Do có biểu hiện đều là sưng nổi cục ở mi mắt nên nhiều người thường nhầm lẫn giữa chắp và lẹo. Tuy nhiên, hai bệnh lý này khác nhau về nguyên nhân, vị trí xuất hiện và triệu chứng đi kèm. Bảng dưới đây sẽ giúp bạn phân biệt chắp và lẹo mắt một cách dễ dàng.

3. Nguyên nhân khiến mắt bị chắp lẹo tái phát liên tục

Chắp và lẹo mắt có thể tái phát nhiều lần nếu các yếu tố nguy cơ nền chưa được kiểm soát. Tình trạng này thường liên quan đến bệnh lý bờ mi, thói quen chăm sóc mắt hoặc các yếu tố làm tăng viêm và tắc nghẽn tuyến dầu ở mi mắt.

• Vệ sinh mắt chưa đúng cách: Thường xuyên dụi mắt, không làm sạch vùng mí mắt, không tẩy trang kỹ hoặc dùng chung khăn mặt, mỹ phẩm mắt có thể làm tăng nguy cơ viêm và tắc nghẽn tuyến dầu.
• Viêm bờ mi hoặc rối loạn chức năng tuyến Meibomius: Đây là những nguyên nhân thường gặp khiến chắp và lẹo tái phát. Tuyến dầu hoạt động bất thường làm tăng nguy cơ bít tắc hoặc viêm tại mi mắt.
• Nhiễm Demodex vùng mi mắt: Một số trường hợp viêm bờ mi liên quan đến ký sinh trùng Demodex có thể làm tăng nguy cơ tái phát nhiều lần.
• Sử dụng kính áp tròng hoặc mỹ phẩm mắt không đúng cách: Đeo kính áp tròng quá lâu, vệ sinh không đảm bảo hoặc dùng mỹ phẩm mắt đã cũ có thể gây kích ứng và làm tăng nguy cơ viêm vùng mi.
• Yếu tố cơ địa và bệnh lý toàn thân: Người có da dầu, tiền sử chắp lẹo tái phát hoặc một số tình trạng viêm da như viêm da tiết bã, rosacea có thể có nguy cơ mắc cao hơn.

4. Các phương pháp điều trị chắp lẹo mắt chuẩn y khoa

Tùy vào giai đoạn của bệnh (mới sưng hay đã hóa cứng) và bản chất (nhiễm trùng hay tắc nghẽn), các phương pháp điều trị sẽ được phối hợp từ nhẹ đến sâu:

4.1. Liệu pháp xử lý ban đầu tại nhà (Chườm ấm và Massage)

Chườm ấm là phương pháp đơn giản và hiệu quả, được khuyến cáo áp dụng ngay từ giai đoạn sớm của chắp hoặc lẹo mắt.

Cách thực hiện:

• Dùng khăn sạch thấm nước ấm khoảng 40°C.
• Chườm nhẹ nhàng lên mắt trong 10 – 15 phút mỗi lần, thực hiện 3 – 4 lần/ngày.
• Massage: Sau khi chườm, dùng đầu ngón tay sạch vuốt nhẹ dọc theo chiều của tuyến bã nhờn: vuốt từ trên xuống cho mi trên và từ dưới lên cho mi dưới, hướng về phía bờ mi để giúp đẩy chất bã ứ đọng thoát ra ngoài.

Lợi ích:

• Với chắp mắt: Giúp làm mềm và hóa lỏng chất bã bị tắc trong tuyến Meibomius, hỗ trợ thông tắc tuyến.
• Với lẹo mắt: Giúp tăng tuần hoàn máu tại chỗ, thúc đẩy quá trình hồi phục và dẫn lưu mủ tự nhiên.

Trong thời gian điều trị, người bệnh nên giữ vệ sinh mắt sạch sẽ, tuyệt đối không dụi mắt và hạn chế tối đa việc trang điểm vùng mắt.

4.2. Điều trị nội khoa bằng thuốc

Thuốc không phải lúc nào cũng cần thiết trong điều trị chắp lẹo mắt và sẽ được bác sĩ chỉ định tùy theo nguyên nhân cụ thể.

Đối với lẹo mắt: Nếu có dấu hiệu viêm nhiễm rõ như sưng đỏ, đau nhiều hoặc tiết dịch, bác sĩ có thể chỉ định thuốc mỡ hoặc thuốc nhỏ mắt kháng sinh để kiểm soát tình trạng nhiễm khuẩn.

Đối với chắp mắt: Thuốc thường không giúp làm tiêu hoàn toàn khối chắp vì đây chủ yếu là tình trạng tắc nghẽn tuyến Meibomius. Trong một số trường hợp có viêm kèm theo hoặc tái phát nhiều lần, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị hỗ trợ phù hợp.

Lưu ý khi sử dụng thuốc:

• Chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
• Không tự ý sử dụng hoặc kéo dài thuốc chứa corticoid.
• Rửa tay sạch trước khi tra thuốc.
• Không để đầu lọ thuốc hoặc tuýp thuốc chạm trực tiếp vào mắt hay mi mắt để hạn chế nhiễm khuẩn.

4.3. Tiểu phẫu chích rạch dẫn lưu dịch vô trùng

Đây là giải pháp triệt để khi chắp lẹo không còn đáp ứng với điều trị bằng thuốc hoặc chườm ấm.

Trường hợp áp dụng:

• Lẹo: Đã “chín” (có đầu mủ vàng rõ rệt) nhưng không tự vỡ, gây đau nhức dữ dội.
• Chắp: Đã qua giai đoạn viêm cấp, trở thành một khối xơ cứng dai dẳng (chalazion xơ hóa) gây mất thẩm mỹ hoặc chèn ép làm mờ mắt.

Lợi ích của việc can thiệp tại cơ sở y tế:

• Vô trùng: Đảm bảo vi khuẩn không lan rộng sang các vùng khác của mắt hoặc vào máu.
• Lấy sạch nhân: Bác sĩ có dụng cụ chuyên dụng (thìa nạo) để lấy sạch nhân chắp và mô viêm tồn đọng, ngăn ngừa tình trạng chắp tái phát ngay tại vị trí cũ.
• Không để lại sẹo: Bác sĩ thường rạch từ mặt trong của mi mắt, giúp đảm bảo tính thẩm mỹ, không để lại dấu vết bên ngoài da.

5. Cách phòng ngừa bệnh chắp lẹo mắt hiệu quả

Phần lớn các trường hợp chắp lẹo mắt có thể được phòng ngừa bằng cách giữ vệ sinh mắt đúng cách và hạn chế các yếu tố làm tắc nghẽn hoặc nhiễm khuẩn vùng mi mắt. Một số biện pháp đơn giản giúp giảm nguy cơ mắc bệnh gồm:

• Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng trước khi chạm vào mắt hoặc sử dụng thuốc nhỏ mắt. Tránh dụi mắt bằng tay bẩn.
• Giữ vệ sinh vùng mắt: Tẩy trang sạch trước khi ngủ và làm sạch bờ mi thường xuyên, đặc biệt ở người hay trang điểm hoặc có viêm bờ mi.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Hạn chế dùng chung khăn mặt, mỹ phẩm mắt hoặc các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với vùng mắt.
• Bảo vệ mắt khỏi khói bụi: Đeo kính khi ra đường hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi bẩn để giảm nguy cơ kích ứng và tắc tuyến nhờn.
• Điều trị sớm các bệnh lý mắt: Viêm bờ mi, viêm kết mạc hoặc các tình trạng viêm mắt khác cần được điều trị đúng cách để hạn chế biến chứng thành chắp hoặc lẹo.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Ngủ đủ giấc, ăn uống cân bằng và bổ sung đầy đủ vitamin giúp tăng cường sức khỏe và giảm nguy cơ tái phát bệnh.

6. Các câu hỏi thường gặp về hiện tượng chắp lẹo ở mắt

6.1. Bị chắp mắt bao lâu thì khỏi?

Chắp mắt thường tự khỏi trong khoảng 2 – 8 tuần. Trong những ngày đầu, mí mắt có thể sưng nhẹ rồi hình thành một khối cứng nhỏ bên trong mi mắt. Đa số trường hợp sẽ tự tiêu dần nếu được chườm ấm và vệ sinh mắt đúng cách.

Tuy nhiên, nếu chắp kéo dài trên 2 tháng, tái phát nhiều lần, kích thước lớn hoặc ảnh hưởng thị lực, người bệnh nên khám chuyên khoa mắt để được cân nhắc điều trị bằng thuốc hoặc thủ thuật nạo chắp.

6.2. Trẻ bị chắp lẹo mắt phải làm sao?

Khi trẻ bị chắp hoặc lẹo mắt, cha mẹ nên chườm ấm mí mắt 10–15 phút/lần, 3–4 lần/ngày để hỗ trợ giảm sưng và thông thoáng tuyến dầu. Đồng thời, giữ tay trẻ sạch và hạn chế dụi mắt.

Không tự ý nặn chắp lẹo hoặc dùng thuốc khi chưa có chỉ định. Nếu trẻ sưng đau nhiều, chảy mủ, sốt hoặc không cải thiện sau vài ngày, nên đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt.

6.3. Có nên tự nặn chắp lẹo tại nhà không?

Không. Bạn không nên tự ý nặn, chích hoặc cố gắng làm vỡ chắp lẹo tại nhà. Việc này có thể khiến vi khuẩn lan rộng sang các mô xung quanh, làm tình trạng viêm nặng hơn, tăng nguy cơ nhiễm trùng, để lại sẹo ở mí mắt và kéo dài thời gian hồi phục. Khi chắp lẹo sưng to, đau nhiều, tái phát hoặc không cải thiện sau vài ngày chăm sóc tại nhà, người bệnh nên thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt để được điều trị đúng cách.

Chắp lẹo mắt thường không quá nguy hiểm nhưng nếu không được chăm sóc và điều trị đúng cách có thể kéo dài, tái phát hoặc gây ảnh hưởng đến sinh hoạt. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường ở mi mắt hoặc tình trạng chắp lẹo mắt không cải thiện, bạn nên thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa mắt để được tư vấn và điều trị phù hợp. Liên hệ Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hoà qua hotline 0846 403 403 để được hỗ trợ.