Chắp mắt là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Nhiều người bỗng phát hiện mí mắt xuất hiện một cục sưng nhỏ, cảm giác cộm vướng nhưng không quá đau nên thường chủ quan hoặc nhầm lẫn với lẹo mắt. Thực tế, tình trạng này có thể kéo dài nhiều tuần, tái phát nhiều lần và ảnh hưởng đến sinh hoạt cũng như thẩm mỹ nếu không được xử trí đúng cách. Vậy chắp mắt là gì, dấu hiệu nhận biết ra sao và điều trị như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng này.

1. Chắp mắt là gì? Phân biệt bệnh chắp lẹo ở mắt

Chắp mắt (chalazion) là một khối sưng nhỏ xuất hiện ở mi mắt do tắc nghẽn tuyến Meibomius – tuyến có nhiệm vụ tiết dầu giúp giữ ẩm bề mặt mắt. Chắp thường phát triển từ từ, ít đau hoặc không đau và có thể xuất hiện ở cả mi trên lẫn mi dưới. Trong nhiều trường hợp, chắp mắt có thể tự xẹp sau một thời gian nhưng cũng có thể tồn tại kéo dài nếu không được xử trí đúng cách.

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa chắp mắt và lẹo mắt vì cả hai đều gây sưng mi mắt. Tuy nhiên, đây là hai bệnh lý khác nhau. Lẹo mắt là tình trạng nhiễm khuẩn cấp tính ở tuyến chân lông mi hoặc tuyến nhờn, thường gây sưng đỏ, đau nhức và có thể xuất hiện mủ. Trong khi đó, chắp mắt chủ yếu do tắc nghẽn tuyến nhờn, không phải do nhiễm trùng nên thường ít đau hơn và tiến triển chậm hơn.

Dưới đây là một số đặc điểm giúp phân biệt chắp mắt và lẹo mắt:

2. Dấu hiệu nhận biết bị chắp mắt

Về cơ bản, chắp mắt thường xuất hiện từ từ nên nhiều người dễ nhầm với tình trạng kích ứng mắt thông thường. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu dưới đây giúp người bệnh theo dõi và điều trị kịp thời.

• Xuất hiện nốt sưng ở mí mắt: Đây là dấu hiệu điển hình nhất. Nốt sưng thường nằm ở mí trên nhưng cũng có thể xuất hiện ở mí dưới.
• Cảm giác cộm hoặc vướng ở mắt: Người bệnh có thể cảm thấy như có dị vật trong mắt, đặc biệt khi chớp mắt.
• Mí mắt sưng đỏ nhẹ trong giai đoạn đầu: Ban đầu vùng mí mắt có thể hơi sưng, đỏ và đau nhẹ.
• Hình thành khối u tròn, cứng dưới da mí mắt: Sau vài ngày, cảm giác đau thường giảm dần. Nốt sưng chuyển thành khối cứng, tròn và ít đau hoặc không đau.
• Khối chắp phát triển chậm: Chắp mắt thường lớn dần trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, khác với lẹo mắt thường sưng đau nhanh.
• Có thể gây mờ mắt hoặc cản trở tầm nhìn: Khi chắp có kích thước lớn, khối sưng có thể đè lên giác mạc hoặc che khuất một phần tầm nhìn.
• Dễ sờ thấy khối cứng trong mí mắt: Người bệnh có thể sờ thấy một cục nhỏ nằm sâu trong mi mắt. Khi lật mí lên có thể thấy vùng màu đỏ hoặc xám ở mặt trong mí mắt.

3. Nguyên nhân lên chắp ở mắt

Nguyên nhân chính khiến chắp mắt hình thành là do tuyến Meibomius ở mí mắt bị tắc nghẽn, khiến chất dầu không thể thoát ra ngoài và tích tụ bên trong tuyến. Tình trạng này tạo thành khối sưng ở mí mắt và có thể kéo dài trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần.

Ngoài ra, một số nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ bị chắp mắt gồm:

• Tắc nghẽn tuyến Meibomius: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Khi dầu tiết ra từ tuyến Meibomius không lưu thông bình thường, chúng sẽ tích tụ và hình thành khối chắp ở mí mắt.
• Viêm bờ mi kéo dài: Tình trạng viêm mạn tính ở bờ mi có thể làm các tuyến dầu hoạt động bất thường, dễ gây tắc nghẽn và khiến chắp mắt tái phát nhiều lần.
• Vệ sinh mắt không đúng cách: Thường xuyên dụi mắt bằng tay bẩn, không làm sạch vùng mí mắt hoặc tiếp xúc nhiều với khói bụi có thể làm tăng nguy cơ viêm và tắc tuyến dầu.
• Da dầu hoặc tăng tiết bã nhờn: Những người có cơ địa da dầu thường tiết nhiều dầu hơn ở vùng mí mắt, từ đó làm tăng khả năng tắc nghẽn tuyến Meibomius.
• Rối loạn nội tiết: Sự thay đổi hormone có thể làm tăng tiết dầu ở mí mắt, góp phần hình thành chắp mắt.
• Tiền sử từng bị chắp mắt: Người đã từng bị chắp mắt có nguy cơ tái phát cao hơn, đặc biệt nếu các yếu tố gây tắc nghẽn tuyến dầu chưa được kiểm soát.
• Một số vấn đề về miễn dịch: Trong một số trường hợp hiếm gặp, rối loạn miễn dịch hoặc các bệnh lý gây viêm mạn tính có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện chắp mắt.

4. Chắp mắt có nguy hiểm không?

Phần lớn các trường hợp có thể tự xẹp hoặc biến mất sau vài tuần nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan vì một số trường hợp có thể gây biến chứng hoặc ảnh hưởng đến thị lực.

Dưới đây là một số biến chứng có thể gặp

• Nhiễm trùng vùng mí mắt: Chắp mắt có thể bị bội nhiễm, khiến mí mắt sưng đỏ nhiều hơn, đau nhức, chảy mủ hoặc kèm sốt.
• Ảnh hưởng đến thẩm mỹ: Khối chắp tồn tại lâu ngày có thể trở nên cứng và tạo thành cục nổi rõ trên mí mắt.
• Gây mờ mắt hoặc giảm tầm nhìn: Chắp có kích thước lớn có thể chèn ép lên giác mạc, làm nhìn mờ hoặc gây cảm giác khó chịu khi nhìn.

Nếu gặp các triệu chứng kéo dài dưới đây, bạn nên nhanh chóng được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

• Mí mắt sưng đỏ nhiều, chảy mủ hoặc khó mở mắt.
• Chắp mắt tái phát nhiều lần.
• Khối chắp không tự xẹp sau khoảng 1 tháng.
• Chắp xuất hiện ở nhiều vị trí hoặc lan sang mắt còn lại.

5. Chắp mắt có tự khỏi không?

Có, chắp mắt có thể tự khỏi trong nhiều trường hợp. Đây là bệnh lý lành tính do tắc nghẽn tuyến dầu ở mí mắt nên khối chắp có thể tự xẹp dần theo thời gian mà không cần điều trị chuyên sâu.

Thời gian tự khỏi của chắp mắt thường dao động từ 2 – 8 tuần, tùy thuộc vào kích thước khối chắp và cơ địa của từng người. Một số nghiên cứu cho thấy khoảng 25 – 50% trường hợp chắp mắt có thể tự biến mất mà không cần can thiệp y tế.

6. Chắp mắt và cách điều trị hiệu quả, an toàn

Trong nhiều trường hợp, chắp mắt có thể tự xẹp hoặc cải thiện bằng các biện pháp chăm sóc đơn giản tại nhà. Tuy nhiên, nếu chắp kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh có thể cần điều trị chuyên khoa.

6.1. Điều trị tại nhà

Đây là phương pháp thường được áp dụng trong giai đoạn đầu nhằm hỗ trợ khối chắp tiêu dần và giảm cảm giác khó chịu ở mắt.

• Chườm ấm: Sử dụng khăn sạch thấm nước ấm hoặc túi chườm chuyên dụng. Khi chườm, áp nhẹ nhàng lên vùng mi mắt để hơi ấm xuyên qua da, giúp hóa lỏng chất dầu đang bị tắc nghẽn, từ đó hỗ trợ quá trình thông tuyến. Thực hiện khoảng 10 – 15 phút mỗi lần, 3 – 4 lần mỗi ngày.
• Massage nhẹ vùng mí mắt: Sau khi chườm ấm, có thể massage nhẹ nhàng mí mắt theo hướng về bờ mi để hỗ trợ chất dầu thoát ra ngoài dễ dàng hơn.
• Giữ vệ sinh mí mắt: Vệ sinh mắt sạch sẽ bằng nước muối sinh lý hoặc sản phẩm làm sạch mí mắt phù hợp giúp hạn chế tình trạng tắc nghẽn và giảm nguy cơ viêm nhiễm.
• Tạm ngưng sử dụng kính áp tròng và mỹ phẩm mắt: Điều này giúp hạn chế kích ứng vùng mí mắt đang tổn thương, đồng thời giảm nguy cơ làm chắp kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.

6.2. Sử dụng thuốc trị chắp mắt

Thuốc không có tác dụng làm biến mất trực tiếp khối chắp nhưng có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp nhằm hỗ trợ kiểm soát tình trạng viêm hoặc các bệnh lý đi kèm.

• Thuốc kháng sinh (dạng nhỏ hoặc mỡ tra mắt): Thường chỉ được chỉ định khi có dấu hiệu viêm bờ mi hoặc bội nhiễm kèm theo như sưng đỏ nhiều, đau hoặc tiết dịch. Thuốc không điều trị trực tiếp khối chắp.
• Thuốc kháng viêm (Corticosteroid): Trong một số trường hợp chắp sưng to hoặc kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc kháng viêm nhằm giảm phản ứng viêm và cải thiện triệu chứng.

Lưu ý: Không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa Corticoid vì có thể gây tác dụng phụ như tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể nếu dùng không đúng cách. Việc sử dụng cần có chỉ định và theo dõi từ bác sĩ chuyên khoa mắt.

6.3. Can thiệp y tế (Khi điều trị nội khoa không hiệu quả)

Nếu khối chắp tồn tại kéo dài sau vài tuần chăm sóc tại nhà hoặc có kích thước lớn gây khó chịu, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều trị chuyên sâu:

• Tiêm Steroid tại chỗ: Bác sĩ tiêm một lượng nhỏ thuốc kháng viêm trực tiếp vào vùng chắp nhằm hỗ trợ giảm kích thước khối chắp. Phương pháp này thường được cân nhắc ở một số trường hợp chắp kéo dài hoặc khó tự thoái triển.
• Tiểu phẫu chích nạo chắp (Lancing & Curettage): Bác sĩ gây tê tại chỗ, rạch một đường nhỏ ở mặt trong mi mắt để lấy phần chất viêm tích tụ. Đây là phương pháp thường được áp dụng khi chắp lớn hoặc không đáp ứng với điều trị bảo tồn.
• Sinh thiết (trường hợp đặc biệt): Nếu chắp tái phát nhiều lần tại cùng một vị trí hoặc có hình thái bất thường, đặc biệt ở người lớn tuổi, bác sĩ có thể lấy mẫu mô để xét nghiệm nhằm loại trừ các tổn thương ác tính vùng mi mắt.

7. Chắp mắt có lây không?

Chắp mắt không phải là bệnh lây nhiễm và không lây trực tiếp từ người này sang người khác. Nguyên nhân chính gây chắp mắt là tắc nghẽn tuyến dầu ở mí mắt, không phải do vi khuẩn hoặc virus truyền qua tiếp xúc thông thường.

Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần chú ý vệ sinh mắt để hạn chế nguy cơ viêm nhiễm và lây lan vi khuẩn.

• Không lây qua giao tiếp thông thường: Chắp mắt không lây khi nói chuyện, tiếp xúc gần hoặc nhìn vào mắt người bệnh.
• Có thể lây gián tiếp qua đồ dùng cá nhân: Vi khuẩn từ dịch tiết vùng mắt có thể bám trên khăn mặt, khăn tắm, kính áp tròng, kính mắt hoặc mỹ phẩm trang điểm mắt.
• Không nên dùng chung vật dụng tiếp xúc với mắt: Việc dùng chung các vật dụng cá nhân có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh viêm nhiễm mắt.
• Có thể lan từ mắt này sang mắt còn lại: Thói quen dụi mắt bị chắp rồi chạm vào mắt bên kia có thể làm vi khuẩn lan sang vùng mắt còn lại và làm tăng nguy cơ viêm nhiễm.

8. Cách phòng ngừa lên chắp ở mắt

Chắp mắt thường liên quan đến tình trạng tắc nghẽn tuyến dầu ở mí mắt. Vì vậy, việc giữ vệ sinh mắt sạch sẽ và chăm sóc mí mắt đúng cách có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế tái phát.

• Rửa tay sạch trước khi chạm vào mắt: Tay là nơi chứa nhiều vi khuẩn và bụi bẩn. Rửa tay thường xuyên giúp giảm nguy cơ đưa tác nhân gây viêm đến vùng mắt.
• Hạn chế dụi mắt: Dụi mắt có thể làm kích ứng mí mắt, gây tổn thương các tuyến dầu và tăng nguy cơ tắc nghẽn.
• Tẩy trang mắt kỹ trước khi đi ngủ: Cặn mỹ phẩm còn sót lại có thể làm bít tắc các tuyến Meibomius và tạo điều kiện cho chắp mắt hình thành.
• Không dùng chung mỹ phẩm mắt: Mascara, bút kẻ mắt hoặc phấn mắt có thể chứa vi khuẩn. Việc dùng chung mỹ phẩm làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý ở mắt.
• Giữ vệ sinh bờ mi mắt: Những người có tiền sử viêm bờ mi hoặc thường xuyên bị chắp mắt nên vệ sinh mí mắt định kỳ để hạn chế tình trạng tắc nghẽn tuyến dầu.
• Bảo vệ mắt khi ra ngoài: Đeo kính khi tiếp xúc với môi trường nhiều khói bụi giúp hạn chế bụi bẩn và các tác nhân gây kích ứng bám vào vùng mắt.

9. Câu hỏi thường gặp

9.1. Có nên chữa chắp mắt theo cách dân gian không?

Không nên. Hiện nay chưa có bằng chứng khoa học cho thấy các mẹo dân gian như buộc chỉ vào ngón tay, hơ đũa nóng, đắp lá lên mắt hoặc tự gẩy chắp có thể điều trị khỏi chắp mắt. Ngược lại, những phương pháp này còn có thể làm mắt bị kích ứng, nhiễm trùng hoặc tổn thương vùng mí mắt.

Khi bị chắp mắt, người bệnh nên áp dụng các biện pháp chăm sóc được bác sĩ khuyến cáo và thăm khám chuyên khoa mắt nếu khối chắp kéo dài hoặc gây ảnh hưởng đến thị lực.

9.2. Sau khi chích chắp mắt có bị lại không?

Có. Chắp mắt vẫn có thể tái phát sau khi chích hoặc phẫu thuật lấy chắp. Nguyên nhân là do thủ thuật chỉ loại bỏ khối chắp hiện tại, nhưng không loại bỏ hoàn toàn các yếu tố gây tắc nghẽn tuyến dầu ở mí mắt. Người bệnh có thể bị chắp trở lại ở vị trí cũ hoặc xuất hiện ở vị trí khác trên mi mắt, đặc biệt nếu có viêm bờ mi, da dầu hoặc tiền sử bị chắp mắt nhiều lần. Vì vậy, việc chăm sóc và vệ sinh mí mắt đúng cách vẫn rất quan trọng để giảm nguy cơ tái phát.

9.3. Bị mọc chắp ở mắt có được đeo kính áp tròng không?

Không nên. Người bị chắp mắt nên tạm ngừng đeo kính áp tròng cho đến khi khối chắp khỏi hoàn toàn. Đeo kính áp tròng có thể làm mắt cộm, khó chịu hơn, đồng thời tăng nguy cơ kích ứng và nhiễm trùng. Ngoài ra, thao tác đeo và tháo kính thường xuyên cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình hồi phục của mí mắt.

Chắp mắt thường là bệnh lý lành tính nhưng không nên chủ quan, đặc biệt khi khối chắp kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc gây đau, sưng đỏ và ảnh hưởng đến thị lực. Việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Nếu đang gặp các triệu chứng của chắp mắt, bạn có thể liên hệ Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua hotline 0846 403 403 để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và tư vấn kịp thời.