Đau mắt hột ở trẻ em: Dấu hiệu nhận biết và phác đồ điều trị

Đau mắt hột ở trẻ là bệnh nhiễm khuẩn mắt có khả năng lây lan và có thể gây biến chứng tại kết mạc, giác mạc nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và tuân thủ hướng dẫn điều trị giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, hạn chế ảnh hưởng đến thị lực của trẻ. Trong bài viết dưới đây, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ cách nhận biết, điều trị và chăm sóc mắt phù hợp cho trẻ.

1. Đau mắt hột ở trẻ em là gì? Các giai đoạn

Đau mắt hột ở trẻ em là bệnh nhiễm khuẩn mắt do vi khuẩn Chlamydia trachomatis gây ra, chủ yếu ảnh hưởng đến kết mạc mi mắt và có khả năng lây lan trong cộng đồng. Tình trạng viêm kéo dài hoặc tái nhiễm nhiều lần có thể dẫn đến tổn thương kết mạc, giác mạc và ảnh hưởng đến thị lực nếu không được điều trị phù hợp.

Theo phân loại lâm sàng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đau mắt hột được đánh giá qua các giai đoạn sau:

2. Dấu hiệu nhận biết trẻ bị đau mắt hột

Ở giai đoạn đầu, đau mắt hột ở trẻ có thể biểu hiện khá kín đáo và dễ nhầm lẫn với các tình trạng viêm kết mạc khác. Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt nếu nhận thấy một số dấu hiệu sau:

• Cảm giác cộm, khó chịu ở mắt: Trẻ thường chớp mắt nhiều, dụi mắt hoặc than cảm giác như có dị vật trong mắt.
• Chảy nước mắt hoặc tăng tiết ghèn mắt: Mắt có thể xuất hiện dịch tiết, đặc biệt vào buổi sáng khiến mi mắt dính nhẹ.
• Nhạy cảm với ánh sáng: Trẻ có xu hướng nheo mắt hoặc khó chịu khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh.
• Mắt đỏ kéo dài hoặc tái diễn: Tình trạng đỏ mắt kéo dài nhiều ngày hoặc tái phát nhiều lần cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa mắt.
• Xuất hiện các nang viêm (hột) ở kết mạc mi trên: Đây là dấu hiệu được bác sĩ phát hiện khi thăm khám, không nên tự lật mi kiểm tra tại nhà vì có thể gây khó chịu hoặc làm trẻ dụi mắt nhiều hơn.

Lưu ý: Triệu chứng đau mắt hột rất dễ nhầm với viêm kết mạc dị ứng hoặc viêm do vi khuẩn khác. Chỉ có bác sĩ mới phân biệt được “hột” đặc trưng của bệnh qua kính hiển vi chuyên dụng, không nên tự đoán bệnh tại nhà.

3. Nguyên nhân bệnh đau mắt hột ở trẻ em

Đau mắt hột ở trẻ em do vi khuẩn Chlamydia trachomatis gây ra. Bệnh lây truyền chủ yếu thông qua tiếp xúc với dịch tiết từ mắt hoặc mũi của người đang nhiễm bệnh. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ lây lan ở trẻ bao gồm:

• Tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với nguồn lây: Trẻ chạm tay vào dịch tiết mắt, mũi rồi đưa lên mắt hoặc dùng chung khăn mặt, khăn tắm, gối, đồ dùng cá nhân với người mắc bệnh.
• Điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo: Môi trường sống đông đúc, vệ sinh cá nhân chưa tốt hoặc thiếu nước sạch làm tăng nguy cơ lan truyền bệnh.
• Ruồi tiếp xúc với dịch tiết vùng mắt: Ở một số khu vực lưu hành bệnh, ruồi (đặc biệt Musca sorbens) có thể góp phần mang dịch tiết chứa vi khuẩn từ người bệnh sang người khác.

Lưu ý: Bệnh lây lan rất mạnh trong gia đình. Nếu trẻ mắc bệnh, cả nhà nên đi khám, vì người lớn có thể bị thể mãn tính không triệu chứng và trở thành nguồn lây tái đi tái lại cho trẻ.

4. Biến chứng ở bé bị đau mắt hột

Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, đau mắt hột có thể gây tổn thương kéo dài tại kết mạc và giác mạc, từ đó ảnh hưởng đến thị lực của trẻ.

Các biến chứng có thể gặp bao gồm:

• Sẹo kết mạc: Tình trạng viêm tái diễn nhiều lần có thể làm kết mạc xuất hiện các dải xơ sẹo.
• Quặm mi, lông quặm: Sẹo co kéo khiến lông mi chạm vào bề mặt giác mạc gây khó chịu và tổn thương mắt.
• Tổn thương giác mạc: Giác mạc có thể bị trầy xước hoặc đục do lông mi cọ sát kéo dài.
• Giảm thị lực: Khi giác mạc bị tổn thương kéo dài, trẻ có thể bị ảnh hưởng chức năng nhìn.
• Suy giảm thị lực nặng: Đây là biến chứng muộn, hiện ít gặp hơn nếu bệnh được phát hiện và điều trị đúng cách.

5. Phương pháp chữa trị bệnh đau mắt hột ở trẻ

Việc điều trị đau mắt hột ở trẻ cần dựa trên mức độ bệnh, tuổi của trẻ và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa mắt. Mục tiêu điều trị là kiểm soát nhiễm khuẩn, giảm nguy cơ tái phát và hạn chế biến chứng.

5.1. Điều trị bằng kháng sinh

Kháng sinh là nền tảng trong điều trị đau mắt hột. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc tra mắt hoặc thuốc đường toàn thân theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Việc lựa chọn loại thuốc, liều dùng và thời gian điều trị cần được cá thể hóa cho từng trẻ, phụ huynh không nên tự mua thuốc điều trị tại nhà.

5.2. Điều trị hỗ trợ và chăm sóc mắt

Bên cạnh điều trị kháng sinh, việc vệ sinh mắt đúng cách giúp trẻ dễ chịu hơn và hỗ trợ quá trình hồi phục:

• Làm sạch ghèn mắt bằng gạc sạch hoặc dung dịch phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Giữ tay trẻ sạch và hạn chế dụi mắt.
• Không dùng chung khăn mặt hoặc vật dụng cá nhân.
• Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi chưa có chỉ định.

5.3. Điều trị biến chứng nếu có

Ở những trường hợp xuất hiện quặm mi hoặc tổn thương giác mạc, bác sĩ có thể cân nhắc các biện pháp điều trị chuyên sâu nhằm hạn chế tổn thương kéo dài và bảo tồn thị lực cho trẻ.

Đa số trẻ được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng dẫn sẽ có tiên lượng tốt và hạn chế được các biến chứng lâu dài.

Lưu ý quan trọng: Điều trị không đủ liều là nguyên nhân hàng đầu gây sẹo mắt. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc khi thấy mắt bớt đỏ mà chưa có chỉ định của bác sĩ, cần dùng đủ liệu trình để tiêu diệt tận gốc vi khuẩn.

6. Cách phòng ngừa đau mắt hột ở trẻ em

Để giảm nguy cơ mắc mới, tái nhiễm và hạn chế lây lan đau mắt hột ở trẻ em, phụ huynh nên duy trì các biện pháp vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường sau:

• Giữ vệ sinh tay và mặt: Hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng đúng cách, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Đồng thời vệ sinh vùng mặt sạch sẽ, hạn chế dụi mắt bằng tay.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Trẻ nên sử dụng riêng khăn mặt, khăn tắm, gối và các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với vùng mắt.
• Đảm bảo điều kiện vệ sinh và nguồn nước sạch: Sử dụng nguồn nước sạch cho sinh hoạt hằng ngày và duy trì môi trường sống thông thoáng.
• Kiểm soát ruồi và vệ sinh môi trường: Thu gom rác đúng cách, giữ khu vực sinh hoạt sạch sẽ nhằm hạn chế các yếu tố góp phần làm lan truyền bệnh.
• Khám mắt khi có dấu hiệu bất thường: Nếu trẻ đỏ mắt kéo dài, chảy ghèn hoặc thường xuyên dụi mắt, nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa mắt để được đánh giá phù hợp.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Bé bị đau mắt hột có cần nghỉ học không?

Không phải mọi trường hợp đau mắt hột đều bắt buộc nghỉ học. Việc đi học hay tạm nghỉ cần dựa trên mức độ triệu chứng, khả năng kiểm soát vệ sinh và hướng dẫn của bác sĩ. Trong giai đoạn mắt đang viêm, nhiều ghèn hoặc trẻ chưa điều trị ổn định, phụ huynh nên hạn chế để trẻ dùng chung đồ cá nhân và trao đổi với nhà trường để giảm nguy cơ lây lan.

7.2. Đau mắt hột ở trẻ em có lây không?

Có. Đau mắt hột là bệnh có khả năng lây truyền, chủ yếu thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dịch tiết mắt, mũi của người mắc bệnh. Việc dùng chung khăn mặt, tay chạm vào mắt hoặc điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

7.3. Có nên dùng nước muối tự pha để rửa mắt cho con không?

Không nên tự pha nước muối để nhỏ hoặc rửa mắt cho trẻ. Dung dịch tự pha khó đảm bảo độ vô khuẩn và nồng độ phù hợp, có thể gây kích ứng bề mặt mắt. Nếu cần vệ sinh mắt cho trẻ, nên sử dụng dung dịch NaCl 0,9% vô khuẩn hoặc sản phẩm chuyên dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Đau mắt hột ở trẻ nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng dẫn thường có thể kiểm soát tốt và hạn chế biến chứng. Khi trẻ xuất hiện tình trạng đỏ mắt kéo dài, chảy ghèn, cộm mắt hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn mắt, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám và tư vấn điều trị phù hợp.