Mổ LASIK có bị cận lại không? Nguyên nhân và cách xử trí

Mổ LASIK có bị cận lại không? Có, mắt vẫn có thể xuất hiện độ cận trở lại sau LASIK. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nhìn mờ sau phẫu thuật đều là tái cận. LASIK điều chỉnh độ cong giác mạc để xử lý độ khúc xạ tại thời điểm phẫu thuật, nhưng không ngăn hoàn toàn những thay đổi về chiều dài nhãn cầu, thủy tinh thể hoặc bề mặt mắt trong những năm sau đó.

Trong các phương pháp mổ mắt cận, phẫu thuật LASIK thuộc nhóm kỹ thuật laser tái định hình giác mạc. Hiểu đúng cơ chế này giúp người bệnh phân biệt tái cận với những nguyên nhân khác gây giảm thị lực sau mổ.

1. Mổ LASIK có bị cận lại không?

Có. Sau LASIK, một số người có thể xuất hiện độ cận trở lại hoặc còn một phần độ khúc xạ chưa được điều chỉnh hết. Khả năng này không giống nhau ở mọi người và phụ thuộc vào độ cận trước mổ, độ ổn định của khúc xạ, đặc điểm giác mạc, tuổi, quá trình lành thương và thời gian theo dõi.

Tỷ lệ thay đổi khúc xạ sau LASIK khác nhau tùy tiêu chuẩn nghiên cứu, độ cận ban đầu, kỹ thuật và thời gian theo dõi.

Cần phân biệt ba tình trạng:

• Tật khúc xạ tồn dư: mắt vẫn còn độ sau khi thị lực hậu phẫu đã ổn định. Đây không phải là “cận lại” theo đúng nghĩa.
• Hồi quy khúc xạ: thị lực ban đầu đạt kết quả tốt nhưng sau một thời gian, độ khúc xạ dịch chuyển trở lại theo hướng cận.
• Cận thị tiếp tục tiến triển: chiều dài trục nhãn cầu vẫn tăng sau mổ, thường đáng lưu ý hơn ở người từng cận thị nặng.

Ngoài ra, nhìn mờ sau LASIK còn có thể liên quan đến khô mắt, rối loạn điều tiết, lão thị, thay đổi của thủy tinh thể hoặc bệnh lý giác mạc, võng mạc. Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng với kết quả đo khúc xạ và khám mắt để xác định nguyên nhân.

2. Phân biệt tái cận với các nguyên nhân nhìn mờ khác

Khi mắt bị mờ sau phẫu thuật LASIK, thời điểm xuất hiện, mức độ dao động và các triệu chứng đi kèm có thể giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân trước khi thực hiện các kiểm tra cần thiết.

3. Những yếu tố có thể khiến thị lực giảm hoặc xuất hiện độ cận sau LASIK

3.1. Độ khúc xạ chưa ổn định trước phẫu thuật

Nếu độ cận vẫn tiếp tục thay đổi trước khi phẫu thuật, LASIK chỉ điều chỉnh mức độ khúc xạ tại thời điểm thực hiện và không ngăn quá trình cận thị tiếp tục tiến triển.

Bác sĩ sẽ đánh giá độ ổn định khúc xạ dựa trên lịch sử thay đổi đơn kính, tuổi, tình trạng sức khỏe và kết quả khám mắt, thay vì sử dụng riêng một ngưỡng diop cho tất cả người bệnh.

3.2. Độ cận ban đầu cao hoặc chiều dài trục nhãn cầu tiếp tục tăng

Người có độ cận cao trước mổ có thể có nguy cơ thay đổi khúc xạ về sau cao hơn một số nhóm khác. LASIK làm thay đổi hình dạng giác mạc nhưng không làm ngắn chiều dài trục nhãn cầu.

Một số nghiên cứu theo dõi dài hạn cho thấy sự gia tăng chiều dài trục có thể góp phần gây dịch chuyển độ khúc xạ theo hướng cận, đặc biệt ở mắt từng cận nặng. Để xác định nguyên nhân, bác sĩ có thể so sánh kết quả khúc xạ, chiều dài trục nhãn cầu và các số đo mắt qua từng thời điểm theo dõi.

3.3. Đáp ứng lành thương và thay đổi của giác mạc

Sau phẫu thuật, biểu mô và cấu trúc giác mạc trải qua quá trình lành thương. Sự tái cấu trúc mô ở mỗi người có thể khác nhau và có thể làm thay đổi một phần hiệu quả khúc xạ theo thời gian.

Nếu giác mạc không đủ điều kiện an toàn để điều chỉnh toàn bộ độ cận, bác sĩ có thể khuyến nghị phương pháp khác hoặc không phẫu thuật. Khả năng điều chỉnh phụ thuộc vào độ cận và lượng mô giác mạc có thể can thiệp an toàn.

3.4. Khô mắt hoặc rối loạn bề mặt nhãn cầu

Khô mắt sau phẫu thuật có thể khiến thị lực dao động, cộm, rát, chói sáng và nhìn mờ hơn khi sử dụng màn hình. Đây thường không phải tái cận thật nhưng có thể làm người bệnh cảm thấy thị lực sau mổ bị giảm.

Khi nhìn màn hình liên tục, tần suất chớp mắt có thể giảm, khiến khô mắt, mỏi mắt và tình trạng nhìn mờ dao động rõ hơn. Đây chủ yếu là biểu hiện của bề mặt nhãn cầu, bác sĩ cần đo lại khúc xạ để xác định mắt có thực sự xuất hiện độ cận hay không.

3.5. Lão thị và thay đổi của thủy tinh thể

Lão thị thường gây khó nhìn gần ở tuổi trung niên và không phải tái cận. Trong khi đó, những thay đổi của thủy tinh thể, bao gồm đục thủy tinh thể, có thể làm độ khúc xạ thay đổi theo hướng cận hoặc gây giảm thị lực. Độ khúc xạ do thay đổi thủy tinh thể có thể tiếp tục tiến triển và cần được khám riêng.

3.6. Bệnh lý mắt khác

Bất thường giác mạc, giãn phình giác mạc sau phẫu thuật, bệnh võng mạc, tăng nhãn áp hoặc các bệnh lý khác đều có thể làm giảm thị lực. Những tình trạng này không thể được xác định chỉ bằng việc thử lại kính.

Việc lựa chọn LASIK, Femto LASIK, kỹ thuật không tạo vạt, phẫu thuật bề mặt hay kính nội nhãn phải dựa trên bản đồ giác mạc, độ dày giác mạc, lượng mô dự kiến còn lại, độ khúc xạ, bề mặt mắt và kết quả khám toàn diện. Người bị cận đang tìm hiểu về mổ mắt cận thị công nghệ mới nhất cũng cần lưu ý rằng công nghệ mới không đồng nghĩa với phù hợp cho mọi đôi mắt.

Với kỹ thuật tạo vạt bằng laser như Femto Pro, Femtosecond Laser được sử dụng để tạo vạt giác mạc trước khi laser excimer điều chỉnh độ cong giác mạc. Dù sử dụng kỹ thuật nào, chỉ định vẫn phải dựa trên kết quả khám và giới hạn an toàn của từng mắt.

4. Dấu hiệu nào gợi ý độ cận xuất hiện trở lại?

Người bệnh nên đặt lịch khám nếu gặp một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Nhìn xa mờ dần sau một giai đoạn thị lực đã ổn định.
• Phải nheo mắt để nhìn biển báo, màn hình trình chiếu hoặc vật ở xa.
• Thị lực ban đêm giảm hoặc cần dùng lại kính để lái xe.
• Một mắt nhìn kém hơn mắt còn lại.
• Kết quả đo khúc xạ cho thấy độ kính thay đổi theo hướng cận.

Khô, cộm, rát, thị lực lúc rõ lúc mờ hoặc cải thiện sau khi chớp mắt thường gợi ý vấn đề bề mặt nhãn cầu hơn là tái cận. Khi xuất hiện quầng sáng hoặc chói đèn, bác sĩ sẽ đánh giá thêm độ khúc xạ, bề mặt nhãn cầu, đồng tử và giác mạc để xác định nguyên nhân.

Cần liên hệ bác sĩ phẫu thuật hoặc đi khám khẩn cấp nếu thị lực giảm đột ngột, đau mắt tăng, đỏ mắt rõ, sợ ánh sáng, chảy dịch bất thường, mắt bị chấn thương hoặc xuất hiện chớp sáng, nhiều ruồi bay hay màn đen che một phần tầm nhìn.

5. Bác sĩ chẩn đoán tái cận như thế nào?

Để xác định nguyên nhân thị lực giảm, bác sĩ có thể thực hiện:

• Đo thị lực khi không đeo kính và mức thị lực tốt nhất đạt được khi thử kính.
• Đo khúc xạ, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng thuốc làm giảm điều tiết tạm thời để kết quả chính xác hơn.
• So sánh kết quả với số đo trước và sau phẫu thuật.
• Khám giác mạc, vạt giác mạc và bề mặt nhãn cầu bằng đèn khe.
• Đánh giá phim nước mắt và tình trạng khô mắt.
• Đo bản đồ hoặc chụp cắt lớp giác mạc và đo độ dày giác mạc.
• Khám thủy tinh thể, võng mạc và đo nhãn áp.
• Đo chiều dài trục nhãn cầu khi nghi ngờ cận thị vẫn tiếp tục tiến triển.

Chỉ sau khi xác định đúng nguyên nhân và theo dõi độ ổn định qua các lần đo, bác sĩ mới có thể tư vấn phương án điều trị phù hợp.

6. Bị cận lại sau LASIK nên làm gì?

Hướng xử trí phụ thuộc vào nguyên nhân và nhu cầu thị lực:

• Độ khúc xạ nhỏ, ít ảnh hưởng: có thể chỉ cần theo dõi hoặc sử dụng kính khi lái xe, học tập hoặc thực hiện công việc cần nhìn rõ ở khoảng cách xa.
• Khô mắt hoặc bề mặt mắt chưa ổn định: cần điều trị bề mặt nhãn cầu trước khi đánh giá lại độ khúc xạ.
• Tật khúc xạ tồn dư hoặc hồi quy đã ổn định: có thể dùng kính, kính áp tròng hoặc được đánh giá khả năng phẫu thuật bổ sung.
• Thay đổi thủy tinh thể, giác mạc hoặc võng mạc: cần điều trị nguyên nhân thay vì chỉ tăng độ kính.
• Nghi ngờ giãn phình giác mạc: cần được bác sĩ chuyên khoa giác mạc đánh giá và xử trí sớm.

Không phải người tái cận nào cũng có thể hoặc cần mổ lần hai. Phẫu thuật bổ sung chỉ được cân nhắc khi độ khúc xạ đã ổn định, giác mạc còn đủ điều kiện an toàn, bề mặt mắt khỏe và lợi ích dự kiến lớn hơn nguy cơ.

Nếu bác sĩ nhận định có thể can thiệp thêm, người bệnh có thể tham khảo chi phí mổ mắt cận theo từng phương pháp, sau đó nhận tư vấn và báo giá dựa trên chỉ định thực tế.

Xem thêm: Tái cận có mổ LASIK lần 2 được không?

7. Có thể phòng tránh hoàn toàn tái cận sau LASIK không?

Không có biện pháp nào bảo đảm tuyệt đối mắt sẽ không thay đổi độ khúc xạ trong tương lai. Tuy nhiên, một số bước có thể giúp giảm rủi ro và phát hiện sớm bất thường.

7.1. Đánh giá đúng trước phẫu thuật

Người bệnh cần khai báo đầy đủ lịch sử đơn kính, bệnh mắt, bệnh toàn thân, thuốc đang sử dụng và tình trạng mang thai hoặc cho con bú. Bác sĩ sẽ đánh giá độ ổn định của khúc xạ, bản đồ và độ dày giác mạc, bề mặt mắt, đồng tử, thủy tinh thể và võng mạc.

Việc ngừng kính áp tròng trước khi đo cần tuân theo hướng dẫn của cơ sở phẫu thuật. FDA đưa ra thời gian tham khảo trước lần khám nền là khoảng hai tuần đối với kính mềm, ít nhất ba tuần đối với kính mềm loạn thị hoặc kính cứng thấm khí và ít nhất bốn tuần đối với kính cứng, bác sĩ có thể điều chỉnh thời gian này theo loại kính và tình trạng mắt.

Người còn băn khoăn có nên mổ mắt cận không nên cân nhắc đồng thời nhu cầu giảm phụ thuộc kính, kết quả khám, lợi ích kỳ vọng và các rủi ro có thể chấp nhận.

7.2. Tuân thủ hướng dẫn hậu phẫu

Dùng thuốc đúng đơn, không dụi mắt và bảo vệ mắt sau khi mổ LASIK khỏi va chạm, nước bẩn, bụi hoặc hóa chất theo thời gian bác sĩ chỉ định. FDA khuyến nghị lần khám đầu tiên thường diễn ra trong vòng 24–48 giờ sau mổ, các lần khám tiếp theo cần thực hiện theo lịch riêng của bác sĩ.

Riêng người thực hiện Femto LASIK nên tuân thủ đầy đủ hướng dẫn chăm sóc mắt sau mổ Femto LASIK, đặc biệt trong giai đoạn vạt giác mạc đang ổn định. Nếu xuất hiện triệu chứng mới, bất thường hoặc nặng dần, người bệnh không nên tự mua thuốc nhỏ mắt mà cần liên hệ cơ sở phẫu thuật.

7.3. Giảm khô và mỏi mắt khi dùng màn hình

Màn hình không làm đảo ngược phần giác mạc đã được laser điều chỉnh, nhưng sử dụng kéo dài có thể làm nặng khô mắt và khiến thị lực dao động. Người bệnh nên chớp mắt đầy đủ, nghỉ nhìn xa định kỳ, điều chỉnh cỡ chữ và ánh sáng, đồng thời dùng nước mắt nhân tạo nếu được bác sĩ hướng dẫn.

Quy tắc 20-20-20 có tác dụng hỗ trợ giảm mỏi và khô mắt khi nhìn gần kéo dài, đây không phải là phương pháp điều trị hoặc phòng ngừa hồi quy khúc xạ.

7.4. Khám mắt định kỳ

Tần suất khám phụ thuộc vào kết quả hậu phẫu, độ cận trước mổ và các yếu tố nguy cơ của từng người. Khám định kỳ giúp theo dõi khúc xạ, giác mạc, nhãn áp, thủy tinh thể và võng mạc.

Kính râm có khả năng chống tia UV giúp giảm chói và bảo vệ mắt khi hoạt động ngoài trời. Tuy nhiên, đây không phải là biện pháp ngăn độ khúc xạ thay đổi sau LASIK.

8. Câu hỏi thường gặp

8.1. Bao lâu sau LASIK có thể xuất hiện độ cận trở lại?

Không có một mốc thời gian chung. Nếu mắt chưa từng đạt thị lực mong muốn sau giai đoạn hồi phục, nguyên nhân có thể là tật khúc xạ tồn dư. Nếu thị lực từng ổn định rồi nhìn xa mờ dần, bác sĩ sẽ đánh giá hồi quy khúc xạ, cận thị tiếp tục tiến triển và các thay đổi khác của mắt.

8.2. Ai có nguy cơ thay đổi độ khúc xạ sau LASIK cao hơn?

Những yếu tố cần được bác sĩ cân nhắc gồm độ cận ban đầu cao, độ kính chưa ổn định trước mổ, tuổi còn trẻ, chiều dài trục nhãn cầu lớn và đáp ứng lành thương của giác mạc. Không có một mốc độ dày giác mạc duy nhất có thể xác định nguy cơ cho mọi người. Bác sĩ cần đánh giá đồng thời độ dày, bản đồ giác mạc, mức độ khúc xạ và lượng mô dự kiến còn lại sau phẫu thuật.

Làm việc màn hình kéo dài có thể gây khô và mỏi mắt nhưng chưa đủ cơ sở để xếp là nguyên nhân trực tiếp gây tái cận sau LASIK.

8.3. Sau LASIK bao lâu được dùng điện thoại và máy tính?

Thời điểm sử dụng điện thoại, máy tính sau LASIK phụ thuộc vào tốc độ hồi phục và hướng dẫn của bác sĩ. Người bệnh nên bắt đầu với thời gian ngắn, chớp mắt thường xuyên và nghỉ khi mắt khô, cộm hoặc nhìn mờ. Thuốc nhỏ mắt cần được sử dụng đúng loại và đúng thời gian theo chỉ định.

Sử dụng màn hình không làm đảo ngược phần giác mạc đã được laser điều chỉnh, nhưng có thể khiến khô mắt và thị lực dao động rõ hơn trong giai đoạn hồi phục.

8.4. LASIK hay SMILE/CLEAR ít tái cận hơn?

Khi cân nhắc nên mổ Femto hay SMILE, chưa thể kết luận phương pháp nào luôn có tỷ lệ tái cận thấp hơn. Kết quả lâu dài phụ thuộc vào độ cận ban đầu, độ ổn định khúc xạ, đặc điểm giác mạc, kỹ thuật thực hiện và thời gian theo dõi.

Mổ cận ReLEx SMILE và CLEAR không tạo vạt giác mạc, nhưng mắt vẫn có thể còn độ, khô mắt hoặc thay đổi khúc xạ về sau. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp dựa trên kết quả khám và nhu cầu thị lực của từng người.

8.5. Tái cận có mổ lại được không?

Phẫu thuật bổ sung có thể được cân nhắc ở một số trường hợp. Trước khi quyết định, bác sĩ cần xác định nguyên nhân giảm thị lực, kiểm tra độ ổn định khúc xạ, hình dạng và độ dày giác mạc, lượng mô còn lại cũng như tình trạng bề mặt mắt.

Người bệnh cũng nên tìm hiểu mổ LASIK có an toàn không để hiểu rõ lợi ích, giới hạn và những rủi ro cần trao đổi với bác sĩ trước khi tái phẫu thuật.

Mổ LASIK có bị cận lại không? Câu trả lời là mắt vẫn có thể xuất hiện độ cận trở lại, nhưng không phải mọi trường hợp nhìn mờ sau phẫu thuật đều là tái cận. Tật khúc xạ tồn dư, hồi quy khúc xạ, khô mắt, lão thị và thay đổi của thủy tinh thể cần được phân biệt thông qua thăm khám chuyên khoa.

Nếu thị lực từng ổn định nhưng giảm dần, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Trường hợp thị lực giảm đột ngột, đau, đỏ mắt, xuất hiện chớp sáng, nhiều ruồi bay hoặc màn đen trong tầm nhìn cần được đánh giá sớm.