Mổ mắt cận có bị cận lại không? Nguyên nhân tái cận sau mổ?

Mổ mắt cận có bị cận lại không? Câu trả lời là có, nhưng tỷ lệ chỉ khoảng 5%. Thực tế, đa số trường hợp nhìn mờ sau mổ không phải tái cận thật mà do cận tồn dư hoặc khô mắt tạm thời. Trong bài viết này, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp bạn phân biệt các tình trạng trong từng trường hợp và hướng dẫn cách giảm nguy cơ tái cận sau phẫu thuật.

1. Mổ mắt cận có bị cận lại không?

Có. Sau mổ mắt cận, người bệnh vẫn có khả năng bị cận trở lại, thường được gọi là tái cận hoặc thoái triển khúc xạ (myopic regression). Tuy nhiên, tỷ lệ này rất thấp, dao động từ 2 – 10% tùy phương pháp, trung bình khoảng 5%. Nghĩa là cứ 100 người mổ mắt thành công, có khoảng 5 người thực sự bị độ cận quay trở lại sau một thời gian.

Tuy nhiên, khả năng tái cận ở mỗi người không giống nhau và có thể liên quan đến độ tuổi, độ cận trước mổ, đặc điểm giác mạc, sự ổn định của độ khúc xạ, phương pháp thực hiện, cũng như sự của mắt sau phẫu thuật. Vì vậy, khám sàng lọc kỹ trước mổ và theo dõi định kỳ sau phẫu thuật đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá nguy cơ và duy trì kết quả thị lực lâu dài.

Lưu ý: Nếu mắt mờ sau mổ, đừng tự kết luận là tái cận. Ba tình trạng này tái cận thật, cận tồn dư, khô mắt cần được phân biệt bởi bác sĩ qua đo khúc xạ và kiểm tra phim nước mắt, vì cách xử lý hoàn toàn khác nhau.

>> Xem thêm: Có nên mổ mắt cận không? Ưu và nhược điểm khi mổ cận?

2. Nguyên nhân gây tái cận sau mổ?

Tái cận sau phẫu thuật không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà có thể liên quan đến tình trạng khúc xạ trước mổ, mức độ cận, đặc điểm giác mạc, sự thay đổi của nhãn cầu theo thời gian và kết quả điều chỉnh khúc xạ sau phẫu thuật. Một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ đáng chú ý gồm:

2.1. Phẫu thuật khi độ cận chưa ổn định

Phẫu thuật cận thị về bản chất là điều chỉnh độ khúc xạ của mắt tại thời điểm phẫu thuật, giúp ánh sáng hội tụ đúng trên võng mạc và cải thiện khả năng nhìn rõ mà không phụ thuộc vào kính. Tuy nhiên, phẫu thuật không có tác dụng ngăn nhãn cầu tiếp tục phát triển hoặc độ cận tiếp tục tiến triển trong tương lai.

Nếu thực hiện phẫu thuật khi độ cận vẫn đang tăng, sau mổ trục nhãn cầu vẫn có thể tiếp tục dài ra, làm thay đổi khúc xạ của mắt và khiến độ cận xuất hiện trở lại. Đây là một trong những lý do người bệnh cần đáp ứng các điều kiện quan trọng trước khi mổ cận, trong đó thường phải từ đủ 18 tuổi và độ cận đã ổn định trong một khoảng thời gian nhất định.

Tuy nhiên, đủ 18 tuổi không đồng nghĩa độ cận chắc chắn đã ổn định. Trước phẫu thuật, bác sĩ vẫn cần kiểm tra lịch sử tăng độ và thực hiện khám sàng lọc chuyên sâu để xác định mắt đã phù hợp với phẫu thuật hay chưa.

>> Xem thêm: Điều kiện mổ mắt cận: Cần đáp ứng những tiêu chuẩn nào?

2.2. Độ cận cao trước phẫu thuật

Người có độ cận càng cao trước mổ có xu hướng có nguy cơ tái cận cao hơn. Nguyên nhân có thể liên quan đến mức độ điều chỉnh lớn hơn trên giác mạc cũng như đặc điểm của mắt cận thị nặng.

Đây cũng là lý do người có độ cận cao cần được khám sàng lọc chuyên sâu trước mổ. Bác sĩ sẽ đánh giá độ cận, độ loạn, chiều dày và hình thái giác mạc, chiều dài trục nhãn cầu cùng nhiều thông số khác để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

2.3. Sự thay đổi của giác mạc và nhãn cầu sau phẫu thuật

Các phương pháp phẫu thuật khúc xạ (ngoại trừ Phakic) sẽ tác động lên bề mặt giác mạc để khử độ cận – loạn. Sau phẫu thuật, mô giác mạc trải qua quá trình lành thương và tái cấu trúc. Những thay đổi như tăng sản biểu mô, tái cấu trúc nhu mô hoặc thay đổi cơ sinh học giác mạc có thể làm thay đổi một phần hiệu quả điều chỉnh khúc xạ ban đầu.

Bên cạnh đó, ở một số người cận thị, chiều dài trục nhãn cầu vẫn có thể tiếp tục tăng sau phẫu thuật. Khi nhãn cầu dài thêm, độ cận có thể xuất hiện trở lại mặc dù giác mạc đã được điều chỉnh trước đó.

2.4. Còn độ khúc xạ tồn dư sau mổ

Không phải trường hợp nhìn xa kém rõ sau phẫu thuật đều do tái cận. Một số người có thể còn độ cận hoặc loạn thị tồn dư ngay sau phẫu thuật do mức điều chỉnh thực tế chưa đạt hoàn toàn mục tiêu dự kiến.

Độ khúc xạ tồn dư cần được phân biệt với tái cận thực sự:

• Tồn dư khúc xạ: Các triệu chứng của cận thị chỉ giảm bớt mà không bị loại bỏ hoàn toàn từ giai đoạn đầu sau mổ.
• Tái cận: Mắt đã phục hồi thị lực trong một khoảng thời gian, sau đó bắt đầu xuất hiện các triệu chứng của cận thị.

2.5. Đặc điểm giác mạc và các yếu tố liên quan đến phẫu thuật

Hình dạng, độ cong, chiều dày và đặc tính cơ sinh học của giác mạc có thể ảnh hưởng đến độ ổn định của kết quả phẫu thuật. Một số trường hợp giác mạc có độ cong lớn, vùng quang học điều trị nhỏ hoặc một số đặc điểm liên quan đến phần nhu mô giác mạc còn lại có thể liên quan đến nguy cơ tái cận.

Do đó, không có một phương pháp mổ cận phù hợp với tất cả mọi người. Việc khám sàng lọc chuyên sâu trước phẫu thuật giúp bác sĩ xác định đặc điểm riêng của từng mắt và lựa chọn kỹ thuật phù hợp, đồng thời loại trừ những trường hợp không đủ điều kiện thực hiện một phương pháp nhất định.

2.6. Những thay đổi khác của mắt theo thời gian

Thị lực sau mổ còn có thể thay đổi do quá trình tự nhiên của mắt. Chẳng hạn, những thay đổi của thủy tinh thể theo tuổi tác có thể làm khúc xạ của mắt thay đổi và đôi khi tạo ra xu hướng cận thị. Một số bệnh lý giác mạc như giãn phình giác mạc sau phẫu thuật cũng có thể gây thay đổi khúc xạ và cần được phân biệt với tái cận thông thường.

Chính vì vậy, khi nhận thấy thị lực giảm trở lại sau mổ cận, người bệnh không nên tự kết luận rằng mình đã tái cận. Việc thăm khám và đo khúc xạ sẽ giúp bác sĩ xác định đó là cận thị trở lại, độ khúc xạ tồn dư hay một nguyên nhân khác, từ đó có hướng xử trí phù hợp.

2.7. Chăm sóc và theo dõi mắt sau mổ chưa đúng cách

Chăm sóc mắt đúng hướng dẫn giúp quá trình hồi phục sau phẫu thuật diễn ra thuận lợi và hạn chế các vấn đề ảnh hưởng đến thị lực. Người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định, tái khám theo lịch, hạn chế dụi mắt và tuân thủ thời gian kiêng các hoạt động theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc sử dụng thiết bị điện tử hoặc làm việc gần kéo dài nên được điều tiết hợp lý để giảm mỏi và khô mắt, nhưng không nên xem đây là nguyên nhân trực tiếp gây tái cận.

Tuy nhiên, yêu cầu chăm sóc sau mổ có thể khác nhau tùy theo phương pháp phẫu thuật. Với SmartSurfACE hoặc Femto Pro, người bệnh cần chú ý hơn đến việc bảo vệ mắt trong giai đoạn hồi phục do đặc điểm can thiệp trên bề mặt hoặc tạo vạt giác mạc. Trong khi đó, việc chăm sóc sau mổ cận CLEAR thường thuận tiện và ít hạn chế hơn. Dù vậy, người bệnh vẫn cần tuân thủ hướng dẫn và lịch tái khám của bác sĩ để đảm bảo mắt hồi phục tốt.

3. Tỷ lệ tái cận theo từng phương pháp phẫu thuật

Không phải phương pháp nào cũng có nguy cơ tái cận như nhau. Hiểu được điều này giúp bạn chọn phương pháp phù hợp và biết mình đang ở nhóm rủi ro nào.

4. Tái cận sau mổ có điều trị được không?

Tái cận sau mổ có thể điều trị được, tuy nhiên phương án xử lý sẽ phụ thuộc vào phương pháp phẫu thuật trước đó, mức độ tái cận, độ dày và hình thái giác mạc cũng như tình trạng tổng thể của mắt. Một số hướng điều trị có thể được bác sĩ cân nhắc bao gồm:

• Sau mổ LASIK: nếu giác mạc còn đủ điều kiện an toàn, bệnh nhân có thể được điều trị bằng cách lật vạt giác mạc ban đầu, sử dụng tia laser để xóa độ khúc xạ.
• Sau mổ CLEAR/Smile: Đây là kỹ thuật lấy lenticule qua đường mổ nhỏ, không tạo vạt giác mạc. Khi tái cận, không thể thực hiện các phương pháp này lần hai. Tùy cấu trúc giác mạc, có thể cân nhắc phương pháp tạo vạt giác mạc như Femto Pro để mổ cận lần 2.
• Trường hợp giác mạc không phù hợp để tiếp tục laser: một số bệnh nhân có thể được cân nhắc phẫu thuật đặt thấu kính nội nhãn Phakic IPCL nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về cấu trúc và sức khỏe mắt.

Tuy nhiên, Không phải trường hợp nào tái cận cũng cần phẫu thuật lại. Với độ cận thấp và ít ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh có thể sử dụng kính gọng nếu cần. Khi có nhu cầu xóa cận lần hai, bác sĩ sẽ khám chuyên sâu để đánh giá mắt có đủ điều kiện can thiệp hay không.

>> Xem thêm: Mổ mắt cận bao nhiêu tiền?

ĐĂNG KÝ NHẬN ƯU ĐÃI

Chọn nơi khámBiên Hòa: 1403 Nguyễn Ái Quốc, KP.11, P.Tam Hiệp.TP.HCM: Ortho-K Việt, 857A Tạ Quang Bửu, P. Chánh Hưng.

5. Cách chăm sóc mắt để tránh tái cận sau mổ

Không thể phòng ngừa tuyệt đối tình trạng tái cận sau phẫu thuật, bởi độ khúc xạ của mắt vẫn có thể thay đổi theo thời gian. Tuy nhiên, sàng lọc kỹ trước mổ, lựa chọn phương pháp phù hợp và chăm sóc mắt đúng cách sau phẫu thuật có thể góp phần duy trì kết quả thị lực ổn định lâu dài.

Để hạn chế nguy cơ tái cận, người bệnh nên:

• Chỉ phẫu thuật khi độ cận đã ổn định, đồng thời đáp ứng đầy đủ các điều kiện về tuổi, giác mạc và sức khỏe mắt.
• Khám sàng lọc chuyên sâu trước mổ tại cơ sở chuyên khoa mắt uy tín để đánh giá chính xác độ khúc xạ, bản đồ và độ dày giác mạc, chiều dài trục nhãn cầu cùng các thông số cần thiết.
• Lựa chọn phương pháp mổ cận phù hợp với độ cận và đặc điểm cấu trúc mắt thay vì lựa chọn chỉ dựa trên chi phí hoặc mong muốn cá nhân.
• Tuân thủ hướng dẫn chăm sóc sau mổ, sử dụng thuốc và tái khám đúng lịch để bác sĩ theo dõi quá trình hồi phục cũng như phát hiện sớm những bất thường.
• Bảo vệ mắt trong giai đoạn hồi phục, tránh dụi mắt, để bụi bẩn hoặc hóa chất tiếp xúc với mắt và chỉ trở lại các hoạt động thể thao theo thời gian bác sĩ khuyến cáo. Thời gian kiêng có thể khác nhau tùy phương pháp phẫu thuật.
• Sử dụng thiết bị điện tử và làm việc gần hợp lý, cho mắt nghỉ ngơi thường xuyên để hạn chế tình trạng khô, mỏi mắt sau phẫu thuật.
• Duy trì chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng cân bằng, ngủ đủ giấc và bổ sung đa dạng thực phẩm có lợi cho sức khỏe mắt.

Đặc biệt, người bệnh nên duy trì khám mắt định kỳ ngay cả khi thị lực sau mổ đang tốt. Nếu nhận thấy nhìn xa mờ trở lại, không nên tự kết luận là tái cận mà cần thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

6. Một số câu hỏi thường gặp

6.1. Mổ mắt cận xong bao lâu thì biết có bị tái cận không?

Thị lực thường ổn định trong vòng 1–3 tháng sau mổ. Nếu sau 6 tháng mắt vẫn ổn định và nhìn tốt, nguy cơ tái cận trong năm đầu rất thấp. Tuy nhiên tái cận có thể xảy ra muộn hơn (năm 2–3), vì vậy nên tiếp tục khám định kỳ hàng năm dù mắt ổn.

6.2. Tái cận sau mổ có thể mổ lại không?

Có, nếu đủ 4 điều kiện nêu ở Mục 7. Số lần mổ lại có giới hạn tùy độ dày giác mạc còn lại. Người giác mạc mỏng sau lần 1 có thể không đủ điều kiện laser lần 2 sẽ chuyển sang ICL hoặc đeo kính.

6.3. Độ cận bao nhiêu thì nguy cơ tái cận cao?

Từ 6 diop trở lên được xem là nguy cơ cao hơn. Một số nghiên cứu ghi nhận cứ tăng thêm 1 diop độ cận ban đầu, nguy cơ tái cận tăng thêm 1–2%. Người cận 8–10 diop nên cân nhắc ICL thay vì laser để giảm nguy cơ.

6.4. Con tôi 18 tuổi, có nên mổ mắt không lo tái cận?

Bác sĩ thường khuyến cáo chờ đến khi độ cận ổn định ít nhất 12–24 tháng liên tiếp trước khi phẫu thuật. Với người dưới 20 tuổi, giác mạc và trục nhãn cầu có thể chưa hoàn toàn ổn định — mổ quá sớm tăng nguy cơ tái cận.

6.5. Sau mổ mắt, khi nào cần đến khám ngay (không chờ hẹn)?

Đến khám ngay nếu gặp một trong các dấu hiệu: mắt đột ngột mờ nhiều trong vài giờ, đau nhức dữ dội, nhìn thấy nhiều tia sáng hoặc đốm đen bay, mắt đỏ kéo dài hơn 3 ngày, nhìn thấy màng hoặc bóng tối ở rìa thị trường.

6.6. Phụ nữ mang thai sau mổ có bị tái cận không?

Thay đổi nội tiết trong thai kỳ có thể làm giác mạc phù nhẹ tạm thời khiến mắt có vẻ mờ hơn. Tình trạng này thường tự hết sau sinh và cho con bú xong. Không phải tái cận thật và không cần can thiệp.

Có thể nói, trên đây là toàn bộ thông tin để giải đáp cho câu hỏi “mổ mắt cận có bị cận lại không”. Tóm lại, mổ cận không giúp giải phóng đôi mắt của bạn vĩnh viễn. Bạn vẫn phải phối hợp với bác sĩ để thăm khám định kỳ và kiên trì chăm sóc mắt sau mổ để giúp mắt phục hồi tốt nhất!