Nhiễm trùng mắt ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân và Cách điều trị

Nhiễm trùng mắt ở trẻ sơ sinh là bệnh lý nhãn khoa tối nguy hiểm cần được xử lý cấp cứu để tránh các biến chứng mù lòa. Do hệ miễn dịch còn non nớt và cấu trúc mắt chưa hoàn thiện, trẻ rất dễ bị vi khuẩn, virus từ đường sinh sản của mẹ tấn công gây sưng húp và tuôn mủ. Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp cha mẹ nhận biết chính xác dấu hiệu và phác đồ điều trị an toàn nhất cho bé.

1. Nhiễm trùng mắt ở trẻ sơ sinh là gì?

Nhiễm trùng mắt ở trẻ sơ sinh (viêm kết mạc sơ sinh) là tình trạng lớp màng trong suốt che phủ lòng trắng và mặt sau mi mắt của bé bị viêm nhiễm nặng do vi khuẩn, virus hoặc hóa chất trong vòng 28 ngày đầu sau khi sinh.

Khác với người lớn, bệnh lý này ở trẻ mới sinh có diễn biến lâm sàng tối cấp, tốc độ tàn phá cấu trúc mắt nhanh do tuyến lệ của bé chưa hoạt động ổn định để tự bảo vệ bằng cơ chế rửa trôi tự nhiên.

2. Dấu hiệu cảnh báo đỏ cha mẹ cần đi cấp cứu ngay

Cha mẹ cần quan sát kỹ đôi mắt của bé hàng ngày, đặc biệt là khi trẻ có các dấu hiệu báo động sau:

• Dịch mủ đùn ra liên tục (Ghèn mủ): Góc mắt bé liên tục tiết ra dịch mủ đặc màu vàng hoặc xanh lục. Mủ đùn ra liên tục ngay sau khi vừa lau sạch, khiến mắt bé luôn nhem nhuốc.
• Mí mắt sưng húp, dính chặt: Hiện tượng viêm làm mi mắt sưng mọng như quả mận non. Dịch mủ khô lại sau giấc ngủ, biến thành lớp keo dính chặt hai mi, khiến bé không thể tự mở mắt.
• Lòng trắng đỏ ngầu hoặc hồng nhạt: Các mạch máu trên kết mạc bị sung huyết dữ dội do nhiễm trùng.
• Trẻ quấy khóc, bỏ bú, tự gãi mắt: Cảm giác đau rát, cộm buốt khiến trẻ vô cùng khó chịu. Vì chưa biết nói, bé sẽ khóc ngằn ngặt và có phản xạ tự nhiên là đưa tay lên dụi, cào mắt, dễ làm rách giác mạc.

3. Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng mắt

Căn nguyên dẫn đến tình trạng này rất đa dạng, nhưng phần lớn liên quan chặt chẽ đến quá trình sinh nở và môi trường chăm sóc:

• Lây truyền từ đường sinh sản của mẹ: Trong quá trình chuyển dạ sinh thường, khi đi qua ống sinh (âm đạo) của người mẹ, mắt của trẻ sẽ tiếp xúc trực tiếp với các dịch tiết chứa vi khuẩn hoặc virus từ mẹ (ngay cả khi mẹ không có triệu chứng bệnh rõ ràng).
• Tắc tuyến lệ bẩm sinh: Khoảng 20% trẻ sơ sinh bị tắc ống dẫn lệ khiến nước mắt không thể lưu thông xuống mũi. Nước mắt ứ đọng lâu ngày tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển, gây ra nhiễm trùng thứ phát.
• Vệ sinh môi trường kém: Bàn tay của người chăm sóc bé không sạch, khăn lau mặt dùng chung hoặc bụi bẩn từ môi trường xung quanh bám vào mắt bé cũng là nguyên nhân phổ biến gây bệnh.

4. Các loại nhiễm trùng mắt thường gặp ở trẻ mới sinh

Dựa vào thời điểm khởi phát sau sinh, bác sĩ nhãn khoa có thể định hướng chính xác nguyên nhân gây bệnh:

4.1. Viêm kết mạc do hóa chất (Khởi phát trong 24 giờ đầu)

Nguyên nhân: Do kích ứng với thuốc nhỏ mắt hoặc mỡ tra mắt dự phòng nhiễm trùng được sử dụng bắt buộc tại phòng sinh ngay sau khi bé chào đời.

Biểu hiện: Mắt đỏ và sưng mọng nhẹ, thường tự thuyên giảm sau 24 – 48 giờ mà không cần can thiệp y khoa đặc hiệu.

4.2. Viêm kết mạc do vi khuẩn lậu cầu (Khởi phát từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5)

Nguyên nhân: Lây trực tiếp từ dịch âm đạo của người mẹ nhiễm bệnh lậu khi sinh thường.

Biểu hiện: Đây là một cấp cứu nhãn khoa tối khẩn cấp. Mắt bé sưng tấy dữ dội, mủ đặc tuôn trào liên tục qua khe mi. Nếu chậm trễ, lậu cầu sẽ xuyên thủng giác mạc gây mù lòa vĩnh viễn chỉ trong 24 giờ.

4.3. Viêm kết mạc do Chlamydia (Khởi phát từ ngày thứ 5 đến ngày thứ 14)

Nguyên nhân: Lây truyền từ đường sinh sản của mẹ nhiễm vi khuẩn Chlamydia trachomatis.

Biểu hiện: Mi mắt sưng húp, tiết nhiều dịch mủ dính. Thể bệnh này bắt buộc phải điều trị bằng kháng sinh đường toàn thân (uống) để ngăn ngừa vi khuẩn di chuyển xuống sâu gây viêm phổi tính mạng cho trẻ.

4.4. Viêm kết mạc do virus Herpes (Khởi phát trong 1–2 tuần đầu)

Nguyên nhân: Do Herpes Simplex Virus (HSV) lây từ các mụn rộp sinh dục của mẹ.

Biểu hiện: Mắt đỏ, sưng, loét giác mạc nghiêm trọng. Virus có thể lan tỏa toàn thân gây viêm não, nhiễm trùng huyết đe dọa mạng sống của bé.

5. Cách điều trị nhiễm trùng mắt ở trẻ sơ sinh

Mắt của trẻ sơ sinh có cấu trúc cực kỳ mỏng manh và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, vì vậy cha mẹ không được tự ý mua thuốc hoặc áp dụng các mẹo dân gian. Phác đồ điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định dựa trên nguyên nhân cụ thể:

• Sử dụng thuốc đặc trị (Kháng sinh/Kháng virus): Tùy vào tác nhân gây bệnh (lậu cầu, Chlamydia hay Herpes), bác sĩ sẽ kê đơn thuốc nhỏ mắt, thuốc mỡ hoặc kháng sinh đường toàn thân (tiêm/uống). Liều lượng sẽ được tính toán cẩn thận theo cân nặng và tình trạng sức khỏe của bé để đảm bảo an toàn, tránh độc tính cho gan, thận.
• Vệ sinh mắt đúng kỹ thuật: Sử dụng bông gòn y tế (hoặc gạc vô khuẩn) thấm nước muối sinh lý 0.9% để lau mắt cho bé. Lưu ý: Lau nhẹ nhàng theo một chiều duy nhất từ góc mắt trong (phía mũi) ra góc mắt ngoài (phía tai). Mỗi miếng bông chỉ dùng cho một lần lau và dùng riêng cho từng mắt để tránh lây nhiễm chéo hoặc tái nhiễm.
• Massage bài xuất tuyến lệ: Nếu nhiễm trùng do tắc tuyến lệ bẩm sinh, bác sĩ sẽ hướng dẫn cha mẹ cách dùng ngón tay út (đã cắt móng và rửa sạch) để massage nhẹ nhàng vùng túi lệ (cạnh sống mũi). Việc này giúp tăng áp lực, thông tắc ống dẫn lệ và đẩy dịch mủ ra ngoài.
• Lưu ý quan trọng:
  • Không nhỏ sữa mẹ vào mắt: Sữa mẹ chứa nhiều chất dinh dưỡng, khi nhỏ vào mắt đang viêm sẽ tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi nảy nở nhanh gấp nhiều lần, khiến tình trạng nhiễm trùng trầm trọng hơn.
  • Không đắp các loại lá dân gian: Các loại lá có thể chứa nấm mốc, bụi bẩn hoặc chất chát gây bỏng giác mạc, dẫn đến loét hoại tử và mù lòa rất nhanh.

6. Cách phòng ngừa nhiễm trùng mắt ở trẻ sơ sinh

Phòng bệnh giúp chủ động để bảo vệ thị lực cho bé ngay từ khi chào đời:

• Tầm soát cho người mẹ: Phụ nữ mang thai cần thực hiện khám sàng lọc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (lậu, Chlamydia, Herpes) đặc biệt trong 3 tháng cuối thai kỳ để điều trị dứt điểm, hạn chế tối đa mầm bệnh lây cho bé khi sinh thường.
• Sát khuẩn mắt ngay sau sinh: Tuân thủ quy trình nhỏ thuốc/tra mỡ kháng sinh dự phòng ngay tại phòng sinh theo phác đồ của bệnh viện.
• Vệ sinh nghiêm ngặt khi chăm sóc: Người chăm sóc phải rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn trước khi chạm vào bé. Không để người lớn hôn lên mặt hoặc vùng mắt của trẻ, vì virus (đặc biệt là Herpes) có thể lây qua nước bọt.
• Sử dụng đồ dùng vô trùng: Khăn mặt và chậu rửa của bé phải dùng riêng, nên được luộc qua nước sôi hoặc phơi dưới ánh nắng gay gắt. Tốt nhất là dùng khăn bông mềm sử dụng một lần để đảm bảo vệ sinh.

Nhiễm trùng mắt ở trẻ sơ sinh có diễn tiến nhanh và cần được can thiệp chuyên môn kịp thời thay vì tự điều trị tại nhà. Việc chủ động theo dõi và tuân thủ đúng phác đồ của bác sĩ là yếu tố quyết định để bảo vệ đôi mắt của trẻ. khi thấy mắt bé có dấu hiệu sưng đỏ hoặc tiết dịch mủ bất thường, cha mẹ hãy đưa trẻ đến Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và điều trị hiệu quả.