Nhiễm trùng mắt: Dấu hiệu, Nguyên nhân và Cách điều trị

Tình trạng nhiễm trùng mắt hiện nay đang có xu hướng gia tăng do ô nhiễm không khí, khói bụi và thói quen vệ sinh mắt chưa đúng cách. Nếu không được phát hiện sớm và xử lý khoa học, người bệnh có thể phải đối mặt với những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí là suy giảm thị lực vĩnh viễn. Ở bài viết dưới đây, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ cung cấp toàn bộ thông tin y khoa về dấu hiệu, nguyên nhân, phác đồ điều trị an toàn.

1. Nhiễm trùng mắt là gì?

Nhiễm trùng mắt là tình trạng các vi sinh vật có hại như vi khuẩn, virus, nấm hoặc ký sinh trùng xâm nhập, làm tổ và tấn công vào các cấu trúc của nhãn cầu hoặc vùng phụ cận (mi mắt, kết mạc, giác mạc, dịch kính và hốc mắt). Khi đó, hệ miễn dịch tại chỗ sẽ phản ứng bằng các hiện tượng sưng, nóng, đỏ, đau và tăng tiết dịch gỉ mủ.

Bệnh lý này có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi. Đặc biệt, cần lưu ý tình trạng viêm kết mạc sơ sinh. Trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch non yếu, rất dễ bị lây nhiễm các vi khuẩn nguy hiểm (như lậu cầu hoặc Chlamydia) từ đường sinh sản của người mẹ trong quá trình vượt cạn. Đây là tình trạng khẩn cấp y khoa, có thể gây thủng giác mạc và dẫn đến mù lòa chỉ trong thời gian ngắn nếu không được can thiệp y tế ngay lập tức.

2. Dấu hiệu nhận biết tình trạng mắt bị nhiễm trùng

Khi mắt bị tổn thương nhiễm trùng, các triệu chứng thường rầm rộ và tiến triển nặng dần theo từng giờ:

• Đỏ mắt và sưng mọng: Lòng trắng của mắt (củng mạc) đỏ rực do các mạch máu bị sung huyết sâu. Vùng mí mắt sưng húp, căng tức, gây đau âm ỉ rát buốt.
• Tiết nhiều dịch, ghèn mủ đặc: Mắt liên tục chảy nước mắt sống kèm theo dịch mủ màu vàng hoặc xanh lục bết dính quanh bờ mi, đặc biệt là sau khi ngủ dậy gây dính chặt, khó mở mắt.
• Đau nhức và cộm xốn dữ dội: Cảm giác đau buốt sâu trong nhãn cầu, luôn thấy cộm cạch như có dị vật sắc nhọn nằm bên trong mắt.
• Sợ ánh sáng tuyệt đối (Photophobia): Người bệnh bị chói mắt, đau thắt mi và chảy nước mắt giàn giụa khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời hoặc ánh đèn điện.
• Thị lực suy giảm đột ngột: Tầm nhìn bị nhòe mờ, mờ tịt do dịch mủ che lấp màng phim nước mắt hoặc do tác nhân ăn mòn vào trung tâm lòng đen (giác mạc).

3. Nguyên nhân gây nhiễm trùng mắt phổ biến

Dựa trên các đặc điểm vi sinh học, tác nhân gây bệnh được chia làm 3 nhóm chính:

3.1. Vi khuẩn (phổ biến nhất)

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra các đợt viêm nhiễm cấp tính ở cả mắt và vùng nhiễm trùng mí mắt. Hai tác nhân điển hình thường gặp bao gồm:

• Tụ cầu (Staphylococcus): Thường cư trú trên da, dễ dàng xâm nhập vào mắt qua thói quen dụi tay, gây viêm bờ mi, chắp, lẹo hoặc viêm kết mạc.
• Liên cầu (Streptococcus) và Trực khuẩn mủ xanh (Pseudomonas aeruginosa): Gây ra các đợt viêm kết mạc mủ hoặc loét giác mạc tiến triển tối cấp, có thể phá hủy mắt rất nhanh.

3.2. Virus (Tốc độ lây lan nhanh thành dịch)

• Adenovirus: Tác nhân chính gây ra dịch đau mắt đỏ (viêm kết mạc cấp) kèm theo sốt nhẹ, nổi hạch tai và viêm họng.
• Herpes Simplex Virus (HSV): Gây bệnh viêm giác mạc hình cành cây. Tổn thương này ăn sâu vào các lớp cấu trúc giác mạc và rất dễ tái phát khi cơ thể suy giảm sức đề kháng.

3.3. Nấm và Ký sinh trùng (Nặng nề, khó điều trị)

Thường gặp ở người có chấn thương mắt do bụi cây, lá cây quệt vào mắt (nhiễm nấm Aspergillus, Candida) hoặc người đeo kính áp tròng (lens) sai cách, dùng nước máy rửa lens (nhiễm siêu amip Acanthamoeba). Nhóm này gây viêm loét giác mạc hoại tử rất khó đáp ứng với các thuốc kháng sinh thông thường.

4. Các loại bệnh nhiễm trùng mắt thường gặp

Tùy thuộc vào vị trí giải phẫu bị tổn thương và chủng vi sinh vật tấn công, y học phân loại nhiễm trùng mắt thành các bệnh lý phổ biến với tính chất và mức độ nguy hiểm khác nhau dưới đây:

5. Cách điều trị nhiễm trùng mắt

Phác đồ điều trị cho người bị nhiễm trùng mắt phải được chỉ định dựa trên nguyên nhân chính xác sau khi bác sĩ thăm khám qua đèn khe hiển vi:

• Sơ cứu khẩn cấp: Nếu tình trạng nhiễm trùng hoặc tổn thương xảy ra ngay sau khi bị hóa chất hoặc dị vật rơi vào mắt, hãy lập tức rửa mắt dưới vòi nước sạch chảy nhẹ trong 15-20 phút trước khi đến cơ sở y tế gần nhất.
• Sử dụng thuốc nhỏ mắt đặc trị: Thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh (như Levofloxacin, Tobramycin) đối với vi khuẩn; thuốc nhỏ mắt kháng virus (như Acyclovir) đối với Herpes hoặc các thuốc kháng nấm chuyên biệt.
• Thuốc kháng viêm và giảm đau: Bác sĩ có thể kê đơn các loại thuốc nhỏ hoặc thuốc uống kháng viêm Corticoid hoặc NSAIDs để giảm sưng nề. Lưu ý: Không tự mua thuốc chứa Corticoid vì có thể làm loét giác mạc nặng hơn, dẫn đến thủng mắt.
• Vệ sinh mắt bằng nước muối sinh lý: Sử dụng nước muối sinh lý 0.9% để lau rửa sạch ghèn mủ ở bờ mi hàng ngày trước khi nhỏ thuốc, giúp thuốc thẩm thấu tốt nhất vào nhãn cầu.
• Can thiệp ngoại khoa: Trong trường hợp loét giác mạc quá nặng không đáp ứng thuốc hoặc dọa thủng, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật gọt giác mạc hoặc ghép giác mạc để bảo tồn con mắt.

Lưu ý quan trọng: Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều, đủ thời gian theo chỉ định ngay cả khi triệu chứng đã thuyên giảm để tránh kháng thuốc. Trong giai đoạn cấp tính, bác sĩ có thể yêu cầu nhỏ thuốc cách mỗi 15–30 phút/lần; việc tuân thủ đúng tần suất này là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị.

6. Biện pháp chủ động phòng ngừa nhiễm trùng mắt

Biện pháp để bảo vệ đôi mắt tốt nhất chính là xây dựng một lối sống lành mạnh và vệ sinh đúng kỹ thuật. Một số biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng mắt như:

• Tuyệt đối không dụi mắt: Bàn tay tiếp xúc với nhiều bề mặt công cộng là nguồn mang vi khuẩn tụ cầu, liên cầu. Dụi mắt là bạn đang trực tiếp “bơm” vi khuẩn vào mắt.
• Kỷ luật khi dùng kính áp tròng: Luôn khử trùng tay bằng xà phòng trước khi chạm vào lens. Không bao giờ để lens tiếp xúc với nước máy, không đeo lens đi bơi hoặc đeo lens ngủ qua đêm.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Khăn mặt, gối, kính mắt, thuốc nhỏ mắt và đồ trang điểm mi mắt tuyệt đối không được dùng chung để tránh lây nhiễm chéo trong gia đình.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Nhiễm trùng mắt có nguy hiểm không?

Biến chứng nặng nhất là viêm nội nhãn và viêm toàn nhãn. Đây là tình trạng vi sinh vật xâm nhập sâu vào lòng nhãn cầu, làm mủ toàn bộ dịch kính và các hốc mô bên trong. Viêm nội nhãn có thể phá hủy hoàn toàn mắt, gây hoại tử toàn bộ cấu trúc nhãn cầu chỉ trong 2-3 ngày, buộc bác sĩ phải phẫu thuật múc bỏ nhãn cầu để tránh nhiễm trùng lan lên não gây nguy hiểm tính mạng.

7.2. Có phải nhiễm trùng mắt do sau mổ không?

Không hoàn toàn. Tuy nhiên, các phẫu thuật mắt (như mổ cườm khô Phaco, mổ cận LASIK/SMILE) tạo ra một vết thương hở tạm thời trên mắt. Nếu công tác vô trùng phòng mổ không chuẩn, hoặc bệnh nhân tự chăm sóc, nhỏ thuốc tại nhà sai cách, vi khuẩn sẽ dễ dàng xâm nhập gây nhiễm trùng hậu phẫu. Do đó, việc tuân thủ hướng dẫn hậu phẫu là bắt buộc.

7.3. Khi nào cần đi khám bác sĩ ngay lập tức?

Bạn cần đến bệnh viện nhãn khoa khẩn cấp nếu mắt xuất hiện các triệu chứng: đau nhức nhãn cầu dữ dội đột ngột, thị lực sụt giảm nghiêm trọng (nhìn mờ tịt), mắt chảy mủ đặc màu xanh/vàng liên tục hoặc mắt nhạy cảm cực độ với ánh sáng.

Nhiễm trùng mắt là một bệnh lý cấp tính diễn biến rất nhanh và phức tạp. Việc tự ý mua thuốc nhỏ mắt không rõ nguồn gốc hoặc đắp các loại lá dân gian có thể khiến đôi mắt bị hủy hoại. Ngay khi có các dấu hiệu bất thường như đỏ, sưng đau hay chảy mủ ở mi mắt, bạn hãy đến ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được các chuyên gia đầu ngành thăm khám, chẩn đoán chính xác nguyên nhân và đưa ra phác đồ điều trị an toàn và kịp thời.