Có nên thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh? Thông có đau không?

Tình trạng nước mắt chảy giàn giụa, đổ ghèn đặc khiến trẻ khó chịu và quấy khóc là dấu hiệu điển hình của tắc lệ đạo bẩm sinh. Thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh là phương pháp hiệu quả khi điều trị bảo tồn không mang lại kết quả, giúp ngăn ngừa các biến chứng viêm nhiễm nguy hiểm. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về quy trình và những lưu ý quan trọng khi thông tuyến lệ cho trẻ ngay trong bài viết này.

1. Vì sao trẻ sơ sinh dễ bị tắc tuyến lệ ngay từ khi mới sinh?

Trẻ sơ sinh dễ bị tắc tuyến lệ (hay còn gọi là tắc lệ đạo bẩm sinh) chủ yếu do hệ thống dẫn lưu chưa phát triển hoàn thiện khi còn trong bụng mẹ. Cụ thể: 

• Sự tồn tại của màng ngăn bẩm sinh: Đây là nguyên nhân thường gặp nhất. Ở đầu ra của ống lệ mũi (nơi nước mắt thoát xuống mũi) thường có một màng mỏng. Thông thường, màng này sẽ tự vỡ ra khi trẻ cất tiếng khóc chào đời, nhưng ở nhiều bé, màng này vẫn che lấp khiến đường thoát bị chặn đứng.
• Ống lệ mũi quá hẹp: Một số trẻ có cấu trúc ống lệ mũi hẹp hơn bình thường, khiến nước mắt dễ bị ứ đọng gây tắc tuyến lệ dù không có màng che.
• Hệ thống dẫn lưu nước mắt chưa hoàn thiện: Đôi khi hệ thống này cần thêm thời gian để hoàn thiện hoàn toàn các điểm kết nối từ túi lệ xuống đến khoang mũi.

2. Có nên thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh?

Việc có nên thực hiện thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh hay không phụ thuộc hoàn toàn vào độ tuổi và tình trạng lâm sàng của bé. Ba mẹ có thể tham khảo phác đồ điều trị chuẩn dưới đây:

Lời khuyên từ Bác sĩ: Ba mẹ không nên vội vàng cho con thực hiện thông tuyến lệ ngay lập tức khi bé còn quá nhỏ. Đa số các trường hợp sẽ tự khỏi trước 1 tuổi nếu được hướng dẫn massage đúng kỹ thuật và vệ sinh mắt sạch sẽ.

3. Dấu hiệu nhận biết tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh

Ba mẹ cần chú ý các biểu hiện điển hình sau để kịp thời đưa bé đi thăm khám:

• Mắt lúc nào cũng “ướt”: Mắt bé ngấn đầy nước mắt, đọng nước ở khe mi như vừa khóc xong ngay cả khi bé đang bình thường.
• Chảy nước mắt sống liên tục: Nước mắt chảy tràn ra ngoài thường xuyên, tình trạng nặng hơn khi trẻ ra gió, nắng hoặc trời lạnh.
• Đổ ghèn vàng, rỉ mắt: Ghèn tích tụ nhiều quanh khóe mắt, khiến hai mi mắt dính chặt vào nhau, đặc biệt là sau khi ngủ dậy.
• Hay dụi mắt, đỏ da bờ mi: Do dịch mắt đọng lâu ngày gây ngứa ngáy, kích ứng, khiến trẻ thường xuyên dụi mắt và vùng da quanh mi bị tấy đỏ.
• Sưng đỏ và trào mủ: Vùng góc mắt (túi lệ) sưng tấy. Khi ấn nhẹ vào có dịch mủ trào ra, cảnh báo tình trạng viêm nhiễm đã nặng.

Lưu ý: Tắc lệ đạo bẩm sinh thường bị nhầm với đau mắt đỏ. Nếu thấy trẻ có các dấu hiệu trên kéo dài, ba mẹ nên đưa bé đến chuyên khoa Mắt để bác sĩ kiểm tra, tránh tự ý nhỏ thuốc.

4. Giải đáp nỗi lo: Thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh có đau không?

Chắc hẳn thông tuyến lệ cho trẻ có đau không là nỗi băn khoăn lớn nhất khiến nhiều phụ huynh chần chừ đưa con đi khám. Thực tế, thủ thuật này diễn ra rất nhanh (chỉ từ 2 – 5 phút). Trước khi thực hiện, bác sĩ sẽ sử dụng thuốc nhỏ mắt gây tê bề mặt để giảm thiểu tối đa cảm giác đau cho bé.

Trong quá trình thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh, trẻ thường sẽ khóc khá to. Tuy nhiên, ba mẹ có thể hoàn toàn yên tâm vì nguyên nhân bé khóc chủ yếu là do bị giữ cố định tay chân (bó bé) để đảm bảo an toàn, cộng thêm cảm giác sợ hãi khi có vật lạ chạm vào vùng mắt. Ngoài ra, bé có thể cảm thấy khó chịu nhẹ trong quá trình thực hiện, nhưng cảm giác này thường thoáng qua và giảm nhanh sau khi kết thúc thủ thuật

5.  Hướng dẫn cách thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh tại nhà (Massage đúng cách)

Thực hiện massage đúng cách (nghiệm pháp Crigler) có thể giúp nhiều trường hợp tự cải thiện mà không cần can thiệp thủ thuật. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết để ba mẹ thực hiện an toàn cho bé:

• Vị trí đặt tay: Dùng đầu ngón tay trỏ đặt vào góc trong của mắt (ngay vùng túi lệ, nằm giữa mắt và sống mũi).
• Thực hiện động tác: Ấn nhẹ nhưng dứt khoát vào vùng túi lệ, sau đó vuốt dọc xuống dưới theo hướng sống mũi.
• Cơ chế: Động tác vuốt xuống giúp đẩy dịch nước mắt tích tụ trong túi lệ xuống ống lệ mũi, tạo áp lực đủ mạnh để làm bung màng tắc nghẽn bẩm sinh.

Lưu ý về vệ sinh tay và cắt móng tay trước khi làm cho trẻ. Thực hiện massage đều đặn từ 3 – 5 lần mỗi ngày. Mỗi lần Massage khoảng 5 – 10 nhịp vuốt cho mỗi bên mắt bị tắc. Ba mẹ nên thực hiện lúc bé đang thư giãn, sau khi tắm hoặc trước khi bú để bé hợp tác hơn.

6. Quy trình thông tuyến lệ ở trẻ sơ sinh tại bệnh viện

Nếu massage tại nhà không mang lại hiệu quả sau 6 tháng tuổi, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện thủ thuật thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh. Quy trình thực hiện rất nhanh chóng và nhẹ nhàng theo các bước chuẩn y khoa sau:

• Bước 1: Nhỏ thuốc tê và vệ sinh vùng mắt: Để bé không cảm thấy đau hay khó chịu, bác sĩ sẽ nhỏ thuốc gây tê bề mặt chuyên dụng. Sau đó, vệ sinh vùng da quanh mắt và khóe mắt. 
• Bước 2: Sử dụng que thông chuyên dụng siêu nhỏ để mở màng tắc: Bác sĩ sử dụng một que thông dụng rất nhỏ để luồn khéo léo qua điểm lệ vào đến ống lệ mũi để mở màng tắc (màng Hasner)
• Bước 3: Bơm rửa kiểm tra sự thông thoáng của lệ đạo: Sau khi mở màng tắc, bác sĩ sẽ bơm nước muối sinh lý vào lệ đạo. Nếu nước chảy thông suốt xuống mũi và họng, cho thấy lệ đạo đã được thông tốt.

Thực hiện thông tuyến lệ tại các cơ sở chuyên khoa sẽ đảm bảo yếu tố vô trùng và hạn chế tối đa tổn thương niêm mạc mắt của trẻ. 

7. Thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh ở đâu tốt và an toàn?

Dưới đây là các tiêu chí cần có của một địa chỉ uy tín để ba mẹ an tâm khi lựa chọn nơi thông tuyến lệ cho con:

• Bác sĩ chuyên khoa nhãn nhi: Lệ đạo của trẻ sơ sinh rất mảnh và dễ tổn thương. Bác sĩ cần có kinh nghiệm dày dặn, thao tác nhẹ nhàng và dứt khoát để giảm thiểu thời gian bé khó chịu, quấy khóc.
• Yếu tố vô trùng tuyệt đối: Phòng thực hiện thủ thuật và dụng cụ thông phải được khử khuẩn đạt chuẩn y tế để ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập gây viêm túi lệ mủ sau khi thông.
• Trang thiết bị hiện đại: Sử dụng que thông chuyên dụng siêu nhỏ và các loại thuốc tê bề mặt cao cấp giúp giảm khó chịu cho bé và hỗ trợ quá trình hồi phục thuận lợi hơn.
• Môi trường sạch sẽ, thân thiện: Giúp tâm lý của cả bé và ba mẹ thoải mái hơn trong suốt quá trình điều trị.

Ba mẹ không nên thực hiện tại các cơ sở không chuyên về mắt hoặc các phòng khám nhỏ thiếu trang thiết bị cấp cứu và khử khuẩn. Hãy ưu tiên các bệnh viện lớn có khoa Mắt nhi như Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa, Bệnh viện Mắt Trung ương, Mắt TP.HCM, Bệnh viện nhi đồng 1 & 2,….

8. Chăm sóc bé sau khi thông tuyến lệ để tránh tái phát

Sau khi thực hiện thủ thuật thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh, chăm sóc đúng cách sẽ giúp vết thương mau lành, ngăn ngừa nhiễm trùng và hạn chế khả năng tái phát. Sau đây là một số lưu ý quan trọng để ba mẹ chăm sóc bé tại nhà:

• Sử dụng thuốc theo đơn: Ba mẹ cần tuyệt đối tuân thủ việc nhỏ thuốc nhỏ mắt kháng sinh và kháng viêm theo đúng liều lượng bác sĩ đã kê đơn. Thuốc giúp kiểm soát viêm và giảm nguy cơ nhiễm trùng sau thủ thuật.
• Vệ sinh mắt hằng ngày: Sử dụng nước muối sinh lý (NaCl 0,9%) để lau nhẹ nhàng vùng mắt cho bé từ 2 – 3 lần mỗi ngày giúp loại bỏ dịch nhầy.
• Theo dõi dấu hiệu bất thường: Dù rất hiếm gặp, nhưng ba mẹ cần lưu ý nếu bé có các biểu hiện như sưng đỏ đậm vùng túi lệ, chảy máu kéo dài hoặc quấy khóc không dứt. Nếu có các dấu hiệu này, hãy đưa bé đến gặp bác sĩ ngay lập tức.
• Hạn chế chạm tay vào mắt: Tránh để bé dụi mắt hoặc chạm tay bẩn vào vùng mắt vừa thông để ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập.

9. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

9.1. Trẻ mấy tháng thì thông được tuyến lệ?

Thời điểm “vàng” được các bác sĩ nhãn nhi khuyến cáo để thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh là khi bé được 6 đến 12 tháng tuổi. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt (mắt bé bị viêm mủ tái đi tái lại nhiều lần, có khối u nang lệ đạo bẩm sinh), bác sĩ có thể chỉ định thông sớm hơn từ tháng thứ 3 hoặc thứ 4 để tránh biến chứng.

9.2. Sau khi thông bao lâu thì mắt bé hết đổ ghèn? 

Tình trạng rỉ mắt và đổ ghèn thường cải thiện rõ trong vài ngày đầu sau thủ thuật. Cha mẹ cần lưu ý, trong 1-2 ngày đầu sau khi thông, mắt bé có thể hơi đỏ, chảy ra chút dịch hồng, hoặc bé hắt hơi/xì mũi ra một chút tia máu nhạt. Đây là hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường do màng tắc nghẽn vừa được nong mở. Ba mẹ không cần quá lo lắng. Triệu chứng sẽ tự hết rất nhanh.

9.3. Thông một lần có khỏi hẳn không? 

Thủ thuật thông tuyến lệ có tỷ lệ thành công rất cao lên đến 90% nếu được thực hiện đúng thời điểm và đúng kỹ thuật. 

• Đối với trẻ em: Nếu được thực hiện trong giai đoạn vàng (thường từ 6 tháng đến trước 1 tuổi), tỷ lệ khỏi hẳn rất cao. Càng để lâu, các tổ chức xơ dính càng chắc thì khả năng phải thông lại lần 2 hoặc can thiệp sâu hơn sẽ tăng lên.
• Đối với người lớn: Do nguyên nhân gây tắc tuyến lệ thường phức tạp hơn (do chấn thương, viêm mãn tính hoặc sẹo hẹp), bác sĩ thường kết hợp thông với đặt ống Silicon lưu dẫn để đảm bảo tỷ lệ khỏi hẳn cao nhất và ngăn ngừa tái phát.

Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp các bậc phụ huynh trút bỏ được nỗi lo lắng và hiểu rõ hơn về thủ thuật thông tuyến lệ cho trẻ sơ sinh. Can thiệp y tế đúng lúc và đúng cách không chỉ giúp bảo vệ thị lực của trẻ, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa, chúng tôi cam kết mang đến phương pháp điều trị an toàn và hiệu quả nhất. Liên hệ đặt lịch thăm khám cho trẻ ngay hôm nay!