Cảm giác cộm xốn như có cát, đau nhức và chảy nước mắt liên tục là những biểu hiện điển hình khi bạn bị xước giác mạc. Dù đây thường chỉ là một tổn thương nông trên bề mặt, nhưng nếu không xử lý đúng cách, một vết thương nhỏ cũng có thể dẫn đến nhiễm trùng, viêm loét, thậm chí là hỏng giác mạc mắt vĩnh viễn. Vậy bị xước giác mạc là gì, phải làm sao? Những thông tin dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách sơ cứu khẩn cấp tại nhà an toàn.

1. Bị xước giác mạc (trầy giác mạc) là gì?

Trầy xước giác mạc (hay còn gọi là trợt giác mạc) là một vết rách nông trên lớp biểu mô ngoài cùng của giác mạc. Giác mạc là bộ phận cực kỳ nhạy cảm, vì vậy chỉ một tác động nhỏ như móng tay quẹt trúng, dị vật (bụi, cát, mạt sắt), sử dụng kính áp tròng sai cách hoặc bị cành cây, tờ giấy quẹt vào mắt,… cũng có thể gây ra vết thương.

Tình trạng trầy giác mạc có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng trẻ nhỏ là nhóm dễ gặp phải do thói quen hiếu động, hay dụi mắt hoặc vô tình làm móng tay quẹt vào mắt trong lúc chơi đùa mà ít ai phát hiện. 

2. Các triệu chứng xước giác mạc mắt điển hình

Khi lớp biểu mô nhạy cảm của mắt bị tổn thương, các đầu dây thần kinh sẽ phản ứng ngay lập tức, gây ra các triệu chứng sau:

• Cảm giác có dị vật trong mắt (Cộm xốn dữ dội): Đây là triệu chứng thường gặp nhất. Bạn sẽ cảm thấy như có một hạt cát, mảnh bụi hoặc vật sắc nhọn nằm kẹt bên dưới mí mắt, dù đã cố gắng rửa mắt nhưng cảm giác này vẫn không biến mất.
• Đau nhức mắt khi chớp mắt: Vì giác mạc có mật độ dây thần kinh cảm giác rất dày đặc, mỗi lần bạn chớp mắt, mí mắt sẽ chà xát lên vết xước gây ra những cơn đau nhói hoặc rát buốt.
• Đỏ mắt và chảy nước mắt giàn giụa: Để phản ứng lại tổn thương và cố gắng làm sạch vết thương theo cơ chế tự nhiên, mắt sẽ đỏ rực lên và tiết nước mắt liên tục.
• Nhạy cảm với ánh sáng (Chói mắt): Khi bị xước giác mạc, mắt trở nên rất yếu trước ánh sáng. Ngay cả ánh sáng đèn trong nhà cũng có thể khiến bạn cảm thấy chói, khó chịu và muốn nhắm nghiền mắt lại.
• Nhìn mờ hoặc suy giảm thị lực tạm thời: Vết xước gây phù nề lớp biểu mô và tình trạng chảy nước mắt liên tục sẽ khiến hình ảnh thu nhận được trở nên nhòe, mờ, không sắc nét.

3. Nguyên nhân gây trầy xước giác mạc

Do giác mạc rất mỏng manh nên bất kỳ tác động vật lý sắc nhọn nào cũng có thể khiến lớp biểu mô ngoài cùng bị tổn thương. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân gây trầy xước giác mạc phổ biến bạn cần lưu ý:

• Các dị vật siêu nhỏ: Mảnh vụn li ti, bụi, cát, mùn cưa, mạt sắt… thường gặp khi đi đường hoặc làm việc.
• Chấn thương do vật sắc nhọn: Trầy xước do vật tưởng vô hại như cạnh giấy, lá cây, móng tay quẹt vào mắt.
• Thói quen sử dụng kính áp tròng: Đeo quá thời gian, vệ sinh kém, tháo lắp mạnh hoặc dùng kính nứt rách gây xước giác mạc.
• Sai lầm khi có dị vật: Dụi mắt khi có bụi/côn trùng làm dị vật di chuyển, gây rách biểu mô giác mạc.
• Tai nạn khi vui chơi, sinh hoạt: Trẻ hiếu động dễ bị tay bạn hoặc góc đồ chơi chạm vào mắt.
• Môi trường làm việc: Xưởng gỗ, dệt, cơ khí, công trường nhiều bụi/mảnh vụn; không đeo kính bảo hộ dễ bị tổn thương.
• Sống trong môi trường ô nhiễm: Bụi bẩn cao gây kích ứng, tích tụ lâu dễ viêm và trầy giác mạc.
• Chấn thương khi chơi thể thao: Cầu lông, tennis, bóng đá dễ va đập, gây xước và tổn thương mắt.

4. Bị xước giác mạc có nguy hiểm không?

Trầy giác mạc có nguy hiểm không phụ thuộc hoàn toàn vào cách chúng ta xử lý và nguyên nhân gây ra vết xước. Phần lớn các trường hợp xước nông sẽ lành tính và phục hồi nhanh. Tuy nhiên, xước giác mạc sẽ trở nên nguy hiểm và có nguy cơ để lại sẹo vĩnh viễn, thậm chí hỏng nhãn cầu nếu rơi vào các trường hợp sau:

• Vết xước không được sát khuẩn đúng cách, bị nhiễm trùng dẫn đến viêm loét giác mạc.
• Dị vật bẩn (phân bón, nước ao hồ, nấm từ thực vật) xâm nhập vào vết trợt.
• Tự ý điều trị bằng thuốc nhỏ mắt có chứa Corticoid gây ức chế khả năng miễn dịch của mắt làm vết loét lan rộng.

Đặc biệt, trong những vụ tai nạn có lực tác động cực mạnh, tổn thương không chỉ dừng lại ở vết trầy nhỏ mà có thể dẫn đến biến chứng bong giác mạc (tình trạng lớp biểu mô bị bóc tách diện rộng khỏi màng đáy) hoặc bong võng mạc. Nếu không được bác sĩ kiểm tra và can thiệp để bảo tồn các lớp mô này kịp thời, người bệnh sẽ phải đối mặt với nguy cơ suy giảm thị lực vĩnh viễn hoặc mù lòa.

5. Xước giác mạc phải làm sao? Cách xử lý khẩn cấp tại nhà

Khi vô tình bị dị vật rơi vào mắt hoặc bị vật sắc nhọn quẹt trúng, việc xử lý đúng cách sẽ giúp vết thương nhanh lành hơn. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết về cách xử lý khẩn cấp khi bị xước giác mạc tại nhà:

• NÊN LÀM:
  • Ưu tiên rửa mắt bằng nước muối sinh lý (NaCl 0.9%): Nếu dùng nước thường, hãy chọn nước đã đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai tinh khiết. Không nên dùng nước máy trực tiếp từ vòi vì ở một số nơi có thể chứa ký sinh trùng Acanthamoeba, tác nhân gây viêm loét giác mạc rất nguy hiểm.
  • Kéo mi mắt trên trùm lên mi mắt dưới: Khi bụi nhỏ hoặc sợi bông bay vào mắt, bạn có thể kéo nhẹ mi mắt trên phủ xuống mi dưới để lông mi quét dị vật ra ngoài; không làm nếu mắt đau nhói do vật sắc nhọn hoặc mạt kim loại vì có thể gây trầy xước nặng hơn.
  • Đeo kính râm: Vết xước giác mạc khiến mắt rất nhạy cảm với ánh sáng. Việc đeo kính râm sẽ giúp bạn giảm bớt cảm giác chói, đau nhức và bảo vệ mắt khỏi bụi bẩn từ môi trường bên ngoài trong lúc di chuyển đến cơ sở y tế.
• KHÔNG NÊN LÀM (Để tránh hỏng giác mạc mắt):
  • TUYỆT ĐỐI không dụi mắt: Dụi mắt khi bị xước giác mạc giống như việc lấy một miếng giấy nhám chà lên bề mặt mắt, vết rách sẽ bị mở rộng và nhiễm trùng ngay lập tức.
  • Không dùng nhíp hoặc tăm bông để lấy dị vật: Nếu thấy dị vật vẫn còn cắm trên giác mạc, bạn tuyệt đối không được tự ý dùng bất cứ vật dụng nào để gắp ra. Hành động này có thể gây thủng giác mạc hoặc tổn thương vĩnh viễn cấu trúc mắt.
  • Ngừng sử dụng kính áp tròng ngay lập tức: Nếu bạn đang đeo kính áp tròng, hãy tháo ra ngay. Vì khi tiếp tục đeo kính sẽ khiến vết xước bị bí bách, thiếu oxy và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh gây viêm loét.

6. Các phương pháp điều trị xước giác mạc chuyên khoa

Khi các biện pháp sơ cứu tại nhà không thể giải quyết triệt để cảm giác đau nhức, việc can thiệp bằng các phương pháp chuyên khoa là điều bắt buộc để bảo vệ thị lực. Dưới đây là các phương pháp điều trị chuyên khoa hiệu quả nhất:

• Sử dụng thuốc: Trong quá trình điều trị, nhiều người cũng thắc mắc xước giác mạc nhỏ thuốc gì để giảm đau và phòng ngừa nhiễm trùng. Tùy vào mức độ tổn thương, bác sĩ thường chỉ định sử dụng thuốc nhỏ mắt kháng sinh, nước mắt nhân tạo, thuốc giảm đau… 
• Kính áp tròng băng (Bandage lens): Loại kính áp tròng mềm, không độ ngăn không cho mi mắt cọ xát trực tiếp vào vết trầy mỗi khi bạn chớp mắt. Kính áp tròng băng chỉ được đặt bởi bác sĩ sau khi đã kiểm tra chắc chắn vết xước không bị nhiễm trùng. Tuyệt đối không tự ý đeo kính áp tròng thông thường khi đang bị xước giác mạc.
• Miếng băng che mắt: Chỉ sử dụng trong một số trường hợp theo chỉ định bác sĩ, giúp mắt nghỉ ngơi tuyệt đối, hạn chế tối đa cử động chớp mắt và ngăn chặn ánh sáng gây kích ứng.

7. Biện pháp phòng ngừa xước giác mạc

Dưới đây là những biện pháp thiết thực giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ xước giác mạc trong sinh hoạt và làm việc hàng ngày:

• Đeo kính bảo hộ: Bắt buộc khi bạn sử dụng máy cưa gỗ, máy mài, máy hàn…Kính bảo hộ giúp ngăn chặn các mạt sắt, vụn gỗ hoặc hóa chất bay trực tiếp vào mắt.
• Kính râm khi đi đường: Giúp chắn gió, bụi và các loại côn trùng nhỏ có thể va chạm mạnh vào giác mạc khi bạn di chuyển với tốc độ cao.
• Cắt ngắn móng tay: Đặc biệt quan trọng với những người có thói quen dụi mắt hoặc các bậc phụ huynh đang chăm sóc trẻ nhỏ. Móng tay ngắn và sạch sẽ giúp giảm thiểu rủi ro vô tình quẹt vào mắt gây trầy xước.
• Cắt tỉa nhánh cây ở tầm thấp: Nếu bạn có sân vườn hoặc thường xuyên đi dạo trong công viên, hãy chú ý các cành cây khô, tán lá sắc nhọn. Việc cắt tỉa bớt những nhánh cây ngang tầm mắt giúp tránh được các cú quẹt bất ngờ gây xước giác mạc.
• Vệ sinh kính hàng ngày: Sử dụng nước ngâm chuyên dụng để loại bỏ mảng bám và vi khuẩn. Thao tác đeo và tháo kính cần nhẹ nhàng, sử dụng phần đệm thịt của đầu ngón tay thay vì móng tay.
• Tuyệt đối không đeo kính qua đêm: Trừ các loại kính đặc biệt theo chỉ định của bác sĩ, đeo kính áp tròng khi ngủ làm giảm lượng oxy cung cấp cho giác mạc, khiến lớp biểu mô yếu đi và dễ bị trầy xước, nhiễm trùng.
• Bỏ thói quen dụi mắt: Khi cảm thấy ngứa hoặc có dị vật, hãy cố gắng không dụi mắt. Thay vào đó, hãy sử dụng nước muối sinh lý để rửa trôi dị vật một cách nhẹ nhàng.

8. FAQ – Những câu hỏi về tình trạng mắt bị trầy xước giác mạc

8.1. Xước giác mạc có tự khỏi không?

Nhiều người băn khoăn liệu xước giác mạc có tự khỏi không? Thực tế, nếu vết thương chỉ ở lớp biểu mô nông và không bị nhiễm trùng, mắt có khả năng tự tái tạo rất tốt. Tuy nhiên, thời gian bị xước giác mạc bao lâu thì khỏi phụ thuộc vào mức độ tổn thương:

• Trầy nhẹ: 24 – 48 giờ.
• Trầy trung bình: 2 – 5 ngày.
• Tổn thương sâu: 1 – 2 tuần.

8.2. Nhỏ thuốc gì khi bị xước giác mạc? 

Khi bị xước giác mạc, cần rửa mắt bằng nước muối sinh lý (NaCl 0,9%) để làm sạch vết thương, loại bỏ bụi bẩn. Bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng thuốc nhỏ/mỡ kháng sinh (Tobramycin, Ciprofloxacin, hoặc Erythromycin) hoặc ưu tiên các loại nước mắt nhân tạo dạng tép (không chất bảo quản). 

Đối với các vết xước giác mạc, nếu dùng nước mắt nhân tạo có chất bảo quản (như Benzalkonium Chloride) quá nhiều lần trong ngày, chính chất bảo quản này sẽ làm chậm quá trình lành biểu mô.

Cảnh báo: Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc chứa Corticoid tại nhà vì có thể gây loét thủng mắt.

8.3. Bị xước giác mạc có bị mù không?

Không, nếu vết xước nhẹ, nông và được điều trị đúng cách thường tự lành sau 2-3 ngày. Tuy nhiên, nếu vết xước sâu, xử lý không đúng cách dẫn đến nhiễm trùng hoặc không điều trị kịp thời có thể gây viêm loét, giảm thị lực nghiêm trọng hoặc thậm chí mù lòa.

Xước giác mạc là tổn thương mắt thường gặp nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu chúng ta lơ là trong việc xử lý và điều trị. Nếu bạn đang gặp tình trạng đau nhức, khó chịu ở vùng mắt, hãy thăm khám sớm tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa. Đội ngũ bác sĩ nhãn khoa giàu kinh nghiệm chẩn đoán chính xác mức độ tổn thương và tư vấn phác đồ điều trị an toàn, ngăn ngừa biến chứng.