Mắt lồi là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị

Nhiều người cho rằng mắt lồi chỉ là đặc điểm bẩm sinh hoặc ảnh hưởng do cận thị. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý như cường giáp Basedow, viêm hốc mắt hoặc khối u vùng mắt. Cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa theo dõi nội dung bài viết dưới đây để hiểu rõ chi tiết về mắt lồi nhé!

1. Mắt lồi là gì?

Mắt lồi là hiện tượng nhãn cầu nhô ra phía trước nhiều hơn bình thường do sự gia tăng thể tích các mô hoặc tổ chức trong hốc mắt. Trong y học, tình trạng này được gọi là Exophthalmos hoặc Proptosis.

Ở người Việt Nam, độ nhô của mắt thường nằm trong giới hạn sinh lý nhất định. Khi mắt lồi vượt mức bình thường, khuôn mặt có thể mất cân đối, mắt khó khép kín hoàn toàn và ảnh hưởng đến cả thẩm mỹ lẫn chức năng thị giác. Thông thường, độ lồi trên 12 mm được xem là dấu hiệu cần theo dõi.

Mắt lồi có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi và liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao gồm:

• Phụ nữ sau 40 tuổi, đặc biệt người mắc bệnh tuyến giáp.
• Người có tiền sử gia đình bị mắt lồi hoặc rối loạn tuyến giáp.
• Người mắc các bệnh nội tiết như cường giáp hoặc Basedow.
• Người có khối u vùng mắt, não hoặc hốc mắt gây chèn ép nhãn cầu.
• Người mắc bệnh lý máu hay rối loạn miễn dịch.
• Trẻ em có dấu hiệu mắt lồi cần được kiểm tra sớm để loại trừ nhiễm trùng, dị tật hoặc khối u.

2. Phân loại các dạng mắt bị lồi thường gặp

Mắt lồi có thể được phân loại dựa trên vị trí lồi, mức độ lồi hoặc nguyên nhân gây bệnh. Việc xác định đúng dạng mắt lồi giúp bác sĩ đánh giá mức độ nguy hiểm và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

3. Cách nhận biết mắt bị lồi

Về cơ bản, tình trạng này có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên mắt và thường đi kèm nhiều biểu hiện bất thường về mắt cũng như thị lực:

• Mắt lồi, nhãn cầu nhô ra phía trước bất thường, có thể xảy ra ở một hoặc cả hai mắt.
• Lòng trắng mắt lộ nhiều hơn bình thường, mắt có cảm giác trợn hoặc mất cân đối.
• Khó nhắm kín mắt, đặc biệt khi ngủ, khiến mắt dễ bị khô và kích ứng.
• Thường xuyên cảm thấy cộm, xốn, đau nhức hoặc căng tức vùng hốc mắt.
• Chảy nước mắt, đỏ mắt và nhạy cảm hơn với ánh sáng, gió hoặc khói bụi.
• Có thể xuất hiện nhìn đôi, nhìn mờ hoặc giảm thị lực nếu tình trạng trở nặng.

4. Nguyên nhân khiến mắt bị lồi phổ biến

• Bệnh Basedow/cường giáp: Đây là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây lồi mắt ở người lớn. Trong bệnh cường giáp mắt lồi, hệ miễn dịch tấn công các mô và cơ quanh nhãn cầu, gây viêm và phù nề phía sau mắt khiến nhãn cầu bị đẩy ra phía trước.
• Viêm mô hốc mắt: Các tình trạng nhiễm trùng như viêm mô tế bào hốc mắt hoặc áp xe quanh mắt có thể khiến mô trong hốc mắt sưng lên nhanh chóng, tạo áp lực làm mắt lồi ra ngoài. Trường hợp này thường đi kèm đau nhức, sưng đỏ và sốt.
• Khối u hốc mắt: Các khối u lành tính hoặc ác tính phát triển trong hốc mắt có thể chèn ép và đẩy nhãn cầu ra phía trước. Người bệnh có thể bị lồi một bên mắt, giảm thị lực hoặc hạn chế vận động nhãn cầu.
• Chấn thương vùng mắt: Tai nạn hoặc va đập mạnh có thể gây tụ máu, xuất huyết hoặc gãy xương hốc mắt, từ đó làm mắt lồi đột ngột. Một số trường hợp còn kèm sưng nề và đau dữ dội quanh mắt.
• Dị dạng hoặc bệnh lý mạch máu: Các bất thường mạch máu như thông động mạch cảnh xoang hang hoặc huyết khối xoang hang có thể làm tăng áp lực trong hốc mắt và gây lồi mắt.
• Cận thị nặng: Người bị cận thị nặng thường có trục nhãn cầu dài hơn bình thường. Khi kết hợp với cấu trúc hốc mắt nông, mắt có thể trông lồi rõ hơn dù không phải do bệnh lý viêm hay khối u.

5. Mắt lồi có chữa được không?

Mắt lồi hoàn toàn có thể chữa được hoặc cải thiện đáng kể, tuy nhiên, hiệu quả điều trị còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây mắt lồi và mức độ bệnh. Nếu được phát hiện sớm, nhiều trường hợp có thể được kiểm soát tốt và hạn chế ảnh hưởng đến thị lực cũng như thẩm mỹ.

Nếu không điều trị kịp thời, mắt lồi có thể gây ra nhiều biến chứng như:

• Khô mắt, viêm giác mạc do mắt không nhắm kín hoàn toàn
• Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc giảm thị lực
• Loét giác mạc do bề mặt mắt bị tổn thương kéo dài
• Chèn ép dây thần kinh thị giác gây mất thị lực
• Ảnh hưởng đến ngoại hình và tâm lý người bệnh

6. Một số phương pháp chẩn đoán lồi mắt

• Đo độ lồi mắt bằng thước Hertel: Đây là phương pháp thường được sử dụng để đánh giá mức độ lồi của nhãn cầu. Bác sĩ dùng thước Hertel chuyên dụng để đo khoảng cách từ bờ hốc mắt đến đỉnh giác mạc. Kết quả giúp phân loại mức độ lồi mắt thành nhẹ, trung bình hoặc nặng.
• Quan sát và thăm khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ quan sát mắt từ nhiều góc độ như nhìn trực diện, nhìn nghiêng hoặc từ trên xuống để đánh giá độ lồi của mắt, độ mở khe mi và sự cân đối giữa hai bên mắt.
• Chụp CT Scan hoặc MRI hốc mắt: Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh có giá trị cao giúp phát hiện các bất thường bên trong hốc mắt như khối u, viêm, xuất huyết hoặc tình trạng tăng thể tích cơ vận nhãn trong bệnh Basedow.
• Siêu âm mắt: Phương pháp này hỗ trợ đánh giá mô mềm quanh mắt, phát hiện viêm tổ chức hốc mắt, áp xe hoặc các khối bất thường gây chèn ép nhãn cầu.
• Xét nghiệm máu kiểm tra chức năng tuyến giáp: Người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm TSH, T3, T4 và các kháng thể tuyến giáp nhằm tìm nguyên nhân gây lồi mắt liên quan đến bệnh Basedow hoặc cường giáp.

7. Cách điều trị mắt bị lồi

Tùy vào nguyên nhân và mức độ lồi mắt, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị phù hợp như chăm sóc tại nhà, dùng thuốc hoặc can thiệp phẫu thuật. Với các trường hợp nhẹ, người bệnh có thể kết hợp thay đổi thói quen sinh hoạt và tập luyện cho mắt để hỗ trợ cải thiện triệu chứng.

7.1. Các bài tập hỗ trợ điều trị mắt lồi

Các bài tập mắt không thể đưa nhãn cầu trở lại hoàn toàn như bình thường, nhưng có thể giúp mắt thư giãn, giảm mỏi và hỗ trợ tăng độ linh hoạt cho cơ vận nhãn.

• Tập chớp mắt liên tục: Chớp mắt nhanh trong khoảng 10 – 15 giây rồi nhắm mắt nghỉ vài giây giúp mắt được bôi trơn tốt hơn, hạn chế khô và căng mỏi mắt.
• Đảo mắt theo hình số 8: Di chuyển mắt theo hình số 8 nằm ngang giúp cơ mắt hoạt động linh hoạt hơn và giảm cảm giác căng tức quanh hốc mắt.
• Căng giãn cơ mắt 4 hướng: Từ từ nhìn lên, xuống, sang trái và sang phải giúp cơ vận nhãn được thư giãn và hỗ trợ giảm mỏi mắt khi nhìn gần nhiều.
• Thay đổi tiêu điểm nhìn xa – gần: Luân phiên nhìn vật ở gần và vật ở xa giúp mắt luyện khả năng điều tiết và giảm áp lực khi làm việc với màn hình lâu.

Ngoài ra, người bị mắt lồi cũng nên ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya và giảm thời gian sử dụng điện thoại, máy tính để mắt được nghỉ ngơi tốt hơn.

7.2. Các phương pháp điều trị mắt lồi y khoa hiện nay

• Điều trị bằng thuốc: Đây là phương pháp thường áp dụng cho trường hợp mắt lồi nhẹ hoặc mới khởi phát. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm, thuốc Corticosteroid, thuốc ức chế miễn dịch hoặc nước mắt nhân tạo để giảm sưng viêm, giảm khô mắt và bảo vệ giác mạc.
• Xạ trị hốc mắt: Phương pháp này sử dụng tia xạ liều thấp để giảm viêm và hạn chế mô phía sau nhãn cầu phát triển quá mức. Xạ trị thường được áp dụng trong các trường hợp mắt lồi do bệnh tuyến giáp Basedow đang ở giai đoạn viêm.
• Phẫu thuật điều trị mắt lồi: Với trường hợp mắt lồi nặng, ảnh hưởng thị lực hoặc thẩm mỹ, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật giải nén hốc mắt hoặc chỉnh cơ vận nhãn, mí mắt để giúp nhãn cầu trở về vị trí tự nhiên hơn và cải thiện chức năng nhìn.

8. Cách phòng tránh mắt bị lồi

Mắt bị lồi có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau như cận thị nặng, thói quen sinh hoạt không hợp lý hoặc các bệnh lý tuyến giáp, viêm nhiễm hốc mắt. Vì vậy, để hạn chế nguy cơ mắt lồi và bảo vệ thị lực, cần kết hợp chăm sóc mắt đúng cách với việc kiểm soát các bệnh lý liên quan.

• Đeo kính đúng độ và kiểm tra mắt định kỳ.
• Giữ khoảng cách 30–40 cm khi đọc sách hoặc dùng thiết bị điện tử.
• Áp dụng quy tắc 20-20-20 để mắt được nghỉ ngơi.
• Tập các bài tập thư giãn mắt, hạn chế mỏi mắt.
• Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya kéo dài.
• Kiểm soát tốt bệnh tuyến giáp như cường giáp, Basedow.
• Không hút thuốc lá để giảm nguy cơ tổn thương mắt.
• Điều trị sớm viêm nhiễm vùng mắt và xoang.
• Giữ vệ sinh, dưỡng ẩm mắt và hạn chế tiếp xúc khói bụi.

9. Câu hỏi thường gặp (FAQs)

9.1. Mắt lồi có nên đeo lens hay không?

Người bị mắt lồi vẫn có thể đeo lens, tuy nhiên cần thận trọng hơn so với người bình thường. Do nhãn cầu nhô ra phía trước nên mắt thường dễ khô, cộm, kích ứng và lens cũng dễ bị xê dịch khi đeo. Nếu sử dụng lens không phù hợp hoặc vệ sinh kém, nguy cơ viêm nhiễm mắt sẽ cao hơn.

9.2. Mắt lồi do cận thị có chữa được không?

Chữa mắt lồi cận thị có thể giúp cải thiện tình trạng mắt lồi tùy theo mức độ cận và cấu trúc mắt của từng người. Các phương pháp thường gồm đeo kính đúng độ, thay đổi thói quen sinh hoạt, chăm sóc mắt hoặc can thiệp phẫu thuật trong trường hợp nặng.

9.3. Mắt lồi có nguy hiểm không?

Mắt lồi có thể nguy hiểm nếu liên quan đến bệnh tuyến giáp, viêm nhiễm hoặc khối u vùng mắt. Tình trạng này có thể gây khô mắt, viêm giác mạc, nhìn mờ, nhìn đôi và trong trường hợp nặng có thể ảnh hưởng thị lực nếu không điều trị kịp thời.

9.4. Những người mắt lồi nên khám ở đâu uy tín?

Người bị mắt lồi nên thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa mắt có đầy đủ hệ thống chẩn đoán hình ảnh và bác sĩ chuyên sâu về bệnh lý hốc mắt để xác định đúng nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp.

Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa là một trong những địa chỉ được nhiều người lựa chọn khi khám và điều trị các bệnh lý về mắt hoặc các bất thường nhãn cầu.

9.5. Chi phí điều trị mắt lồi bao nhiêu tiền?

Chi phí điều trị mắt lồi phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ lồi mắt và phương pháp điều trị được chỉ định. Với các trường hợp cần phẫu thuật giảm lồi, chi phí điều trị mắt lồi thường dao động khoảng 3 – 50 triệu đồng/ca.

Một số khoản chi phí tham khảo gồm:

• Khám và chẩn đoán: khoảng 200.000 – 500.000 VNĐ
• Chụp OCT, CT-Scanner hoặc MRI hoặc chẩn đoán hình ảnh: khoảng 1 – 4 triệu VNĐ
• Phẫu thuật điều trị mắt lồi: khoảng 7 – 50 triệu VNĐ

Mắt lồi không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình mà còn có thể liên quan đến nhiều bệnh lý nguy hiểm về mắt và tuyến giáp. Việc phát hiện sớm nguyên nhân, chẩn đoán đúng và điều trị kịp thời sẽ giúp hạn chế biến chứng và bảo vệ thị lực hiệu quả hơn. Nếu đang gặp các dấu hiệu nghi ngờ mắt lồi, người bệnh có thể thăm khám tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa hoặc liên hệ hotline 0846 403 403 để được tư vấn và hỗ trợ sớm.