Bé bị chảy nước mắt sống do tắc lệ đạo và cách điều trị

Bé bị chảy nước mắt sống do tắc lệ đạo là tình trạng khá thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong những tháng đầu đời. Nhiều phụ huynh thường nhầm lẫn với đau mắt hoặc kích ứng thông thường nên dễ chủ quan khi chăm sóc. Việc hiểu đúng nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị tắc lệ đạo sẽ giúp ba mẹ chăm sóc bé hiệu quả hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ viêm nhiễm và các biến chứng ảnh hưởng đến mắt của trẻ.

1. Bé bị chảy nước mắt sống là gì?

Chảy nước mắt sống là tình trạng nước mắt liên tục tràn ra ngoài mắt dù bé không khóc hay không bị tác động từ bên ngoài. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 1 tuổi, đây là dấu hiệu điển hình của tắc lệ đạo bẩm sinh — tình trạng ống dẫn lưu nước mắt xuống mũi bị nghẽn (thường do màng ngăn sinh lý chưa tự thủng), khiến nước mắt bị ứ đọng và trào ngược ra ngoài khóe mắt.

Để giúp ba mẹ không bị nhầm lẫn, dưới đây là bảng phân biệt nhanh giữa tắc lệ đạo bẩm sinh và tình trạng kích ứng mắt thông thường:

2. Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết chảy nước mắt sống do tắc lệ đạo

Tình trạng bé bị chảy nước mắt sống thường xuất hiện rất sớm, ngay từ những tuần đầu sau sinh và tiến triển theo từng giai đoạn.

2.1. Dấu hiệu thường gặp ở trẻ bị tắc lệ đạo

Khi bị tắc lệ đạo, mắt bé lúc nào cũng long lanh đọng nước hoặc chảy thành giọt xuống má dù con hoàn toàn ngoan ngoãn, không quấy khóc. Đi kèm với đó là sự xuất hiện của ghèn mắt hoặc chất nhầy quanh khóe mắt. Lượng ghèn này thường tăng nhiều hơn khi thời tiết lạnh hoặc có gió.

Sau khi ngủ dậy, hai mi mắt của trẻ rất dễ bị dính chặt vào nhau do ghèn vàng tích tụ, khiến bé khó chịu và có thói quen đưa tay lên dụi mắt thường xuyên.

2.2. Các triệu chứng đi kèm khi chảy nước mắt sống kéo dài

Nếu đường lệ bị tắc nghẽn lâu ngày không được vệ sinh tốt, vi khuẩn sẽ phát triển trong môi trường ứ đọng và gây ra các triệu chứng nhiễm trùng thứ phát:

• Ghèn mắt chuyển sang màu vàng đậm hoặc xanh mủ, lượng dịch tiết ra rất nhiều.
• Vùng da quanh khóe mắt và bờ mi sưng nề, đỏ rực do bị kích ứng liên tục bởi nước mắt.
• Xuất hiện khối sưng căng, đỏ, đau ở vùng góc trong mắt (viêm túi lệ cấp), khi ấn nhẹ vào có thể thấy mủ trào ngược ra từ điểm lệ.
• Trẻ quấy khóc liên tục, bỏ bú và có thể đi kèm sốt nhẹ khi nhiễm trùng tiến triển sâu.

3. Nguyên nhân khiến trẻ bị chảy nước mắt sống

Việc xác định đúng nguyên nhân gây bé bị chảy nước mắt sống giúp ba mẹ có hướng xử lý phù hợp, tránh các biến chứng loét giác mạc nguy hiểm.

3.1. Tắc lệ đạo bẩm sinh

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất chiếm hơn 90% các trường hợp ở trẻ sơ sinh. Tuyến lệ của bé vẫn hoạt động và tiết nước mắt bình thường, nhưng đoạn cuối của ống dẫn lệ (vị trí đổ vào mũi) bị bít tắc bởi một màng bẩm sinh chưa kịp tiêu biến sau khi sinh. Nước mắt không có lối thoát, buộc phải trào ngược ra ngoài, gây hiện tượng chảy nước mắt sống mạn tính.

3.2. Các tác nhân bệnh lý và kích ứng khác

Bên cạnh tắc lệ đạo, hiện tượng này cũng có thể xảy ra do các yếu tố bề mặt nhãn cầu:

• Kích ứng cơ học: Do bụi bẩn, khói thuốc lá, lông thú cưng hoặc tình trạng lông quặm (lông mi mọc ngược cọ xát vào giác mạc).
• Viêm kết mạc nhiễm khuẩn: Nhiễm vi khuẩn hoặc virus khiến mắt đỏ rực, đổ ghèn bẩn và tăng tiết nước mắt theo phản xạ tự nhiên để bảo vệ mắt.
• Tăng tiết nước mắt bù trừ: Thường gặp ở trẻ lớn khi bề mặt nhãn cầu bị khô, kích ứng do môi trường điều hòa hoặc tiếp xúc quá nhiều với các thiết bị điện tử.

4. Bé chảy nước mắt sống có sao không?

Tình trạng bé bị chảy nước mắt sống do tắc lệ đạo bẩm sinh phần lớn là lành tính và có thể tự cải thiện khi hệ thống lệ đạo hoàn thiện dần. Tuy nhiên, nếu ba mẹ chủ quan để nước mắt ứ đọng kéo dài không xử lý, vi khuẩn sẽ phát triển mạnh mẽ và biến túi lệ thành một ổ mủ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.

Khi đó, trẻ có nguy cơ cao bị viêm túi lệ mạn tính hoặc cấp tính, gây áp xe vùng góc trong mắt dẫn đến vỡ mủ ra da và để lại sẹo xấu. Nguy hiểm hơn, vi khuẩn từ ổ tắc nghẽn này có thể lội ngược dòng xâm nhập vào lòng giác mạc, gây tổn thương bề mặt mắt và có nguy cơ để lại sẹo đục làm suy giảm thị lực vĩnh viễn của trẻ.

5. Cách điều trị bé bị chảy nước mắt sống do tắc lệ đạo

Tùy vào độ tuổi và mức độ nghiêm trọng, bác sĩ nhãn khoa sẽ chỉ định phác đồ điều trị từ bảo tồn đến can thiệp thủ thuật.

5.1. Vệ sinh mắt hàng ngày

Vệ sinh đúng cách giúp loại bỏ ổ vi khuẩn, giữ cho bề mặt nhãn cầu luôn sạch sẽ:

• Dùng gạc vô khuẩn thấm nước muối sinh lý ấm (NaCl 0.9%) lau nhẹ nhàng từ khóe mắt trong ra ngoài đuôi mắt.
• Mỗi bên mắt sử dụng một miếng gạc riêng biệt để tránh lây nhiễm chéo vi khuẩn.
• Thực hiện đều đặn ngày 2–3 lần, đặc biệt là ngay sau khi bé ngủ dậy.

5.2. Kỹ thuật day ấn (massage) vùng túi lệ

Đây là biện pháp điều trị bảo tồn quan trọng nhất nhằm tạo áp lực thủy tĩnh giúp phá vỡ màng ngăn bẩm sinh. Ba mẹ cần rửa tay sạch, cắt sát móng tay và thực hiện theo đúng 2 bước sau:

• Bước 1 (Làm sạch dịch tồn): Đặt đầu ngón tay trỏ vào góc trong mắt bé (vùng túi lệ). Ấn nhẹ và day tròn để ép toàn bộ dịch nhầy hoặc mủ bẩn (nếu có) trào ngược ra ngoài qua lỗ lệ. Dùng gạc vô khuẩn lau sạch.
• Bước 2 (Massage thông lệ đạo): Đặt lại ngón trỏ tại vị trí cũ, ấn một lực vừa phải và miết một đường dứt khoát dọc theo cạnh sống mũi hướng từ trên xuống dưới.

Tần suất: Thực hiện từ 5 – 10 lần miết cho mỗi lượt, ngày làm 3 – 4 lần khi bé đang thức và thoải mái.

5.3. Điều trị y khoa chuyên sâu

Khi các biện pháp chăm sóc tại nhà không mang lại hiệu quả, các can thiệp y khoa sẽ được cân nhắc:

• Thuốc nhỏ mắt kháng sinh: Chỉ sử dụng theo chỉ định của bác sĩ khi mắt bé có biểu hiện nhiễm trùng, đổ ghèn vàng/xanh (không tự ý mua thuốc chứa Corticoid).
• Thông lệ đạo: Thường được chỉ định khi trẻ từ 6 – 12 tháng tuổi mà phương pháp massage không hiệu quả. Bác sĩ sẽ dùng một que thông nhỏ chuyên dụng để mở rộng lòng ống lệ bị tắc.

6. Phòng tránh tình trạng bé bị chảy nước mắt sống

Để bảo vệ đôi mắt non nớt của trẻ, ba mẹ cần chú trọng cả việc duy trì vệ sinh cá nhân và tối ưu hóa môi trường sống xung quanh bé:

• Vệ sinh không gian sống: Thường xuyên giặt sạch chăn ga, gối, đồ chơi của bé; duy trì độ ẩm phòng phù hợp và tránh để bé tiếp xúc với khói thuốc lá hoặc bụi mịn.
• Theo dõi sát sao: Cắt móng tay cho bé thường xuyên để tránh việc con tự cào xước mắt khi dụi. Nếu thấy mắt bé có dấu hiệu đỏ hoặc chảy nước mắt đột ngột, hãy đưa con đi khám thay vì tự ý dùng các bài thuốc dân gian (như nhỏ sữa mẹ, nhỏ nước lá) gây nhiễm trùng nặng thêm.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Trẻ 3 tháng bị chảy nước mắt sống có tự hết không?

Có, tỷ lệ rất cao. Khoảng 90% trẻ bị tắc lệ đạo bẩm sinh sẽ tự khỏi hoàn toàn trong giai đoạn từ 6 đến 12 tháng tuổi nhờ hệ thống lệ đạo hoàn thiện dần kết hợp với việc ba mẹ kiên trì massage túi lệ đúng cách tại nhà.

7.2. Bé chảy nước mắt một bên có sao không?

Không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Bé bị chảy nước mắt một bên thường liên quan đến tắc lệ đạo nhẹ hoặc kích ứng tại mắt. Tuy nhiên, nếu tình trạng đi kèm ghèn nhiều, mắt đỏ, sưng mi hoặc dính chặt mắt vào buổi sáng, đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng và cần được bác sĩ thăm khám sớm.

7.3. Khi nào cần thực hiện thủ thuật thông lệ đạo cho trẻ?

Thời điểm tốt nhất là khi trẻ từ 6 đến 12 tháng tuổi. Trước 6 tháng, ưu tiên massage điều trị bảo tồn. Sau 12 tháng, tỷ lệ thông thành công bằng thủ thuật đơn thuần sẽ giảm xuống do tổ chức xơ sẹo phát triển, lúc này có thể phải cân nhắc các biện pháp can thiệp sâu hơn như đặt ống silicon đường lệ.

Tình trạng tắc lệ đạo ở trẻ nhỏ tuy phổ biến nhưng ba mẹ không nên chủ quan nếu thấy bé bị chảy nước mắt sống kéo dài, hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường như có nhiều ghèn mắt, đỏ mắt và sưng viêm. Việc đưa con đến gặp bác sĩ chuyên khoa sớm sẽ giúp đánh giá chính xác tình hình để có phương án điều trị kịp thời, tránh các biến chứng nhiễm trùng nguy hiểm. Để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám nhanh chóng cho bé tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa, ba mẹ vui lòng liên hệ trực tiếp qua số hotline 0846 403 403.