Cận 1 bên mắt: Nguyên nhân, dấu hiệu & biến chứng

Cận 1 bên mắt (cận lệch) là một trong những rối loạn khúc xạ phức tạp, đe dọa trực tiếp đến thị giác hai mắt nhưng lại dễ bị người bệnh bỏ qua nhất. Sự chênh lệch thị lực giữa hai mắt tạo ra một “ảo giác” an toàn, khiến người bệnh lầm tưởng rằng đôi mắt vẫn đang hoạt động tốt. Bài viết chuyên sâu dưới đây sẽ bóc tách toàn diện hệ thống nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh và các phác đồ điều trị khúc xạ tiên tiến nhất hiện nay.

1. Cận 1 bên mắt là gì?

Cận 1 bên mắt là một dạng của cận thị lệch (Anisometropia), đây là tình trạng có sự chênh lệch độ cận giữa hai mắt. Cụ thể, cận thị lệch được chia thành 2 loại chính:

• Cận 1 bên mắt: Một mắt có thị lực bình thường (chính thị), mắt còn lại bị cận thị.
• Cả hai mắt đều bị cận thị, nhưng độ cận của hai mắt khác nhau (ví dụ: mắt trái cận -1.00 diop, mắt phải cận -4.00 diop).

Khi bị cận 1 bên mắt, não bộ phải nhận hai tín hiệu hình ảnh hoàn toàn trái ngược. Mắt khoẻ truyền về hình ảnh sắc nét, trong khi mắt cận lại truyền về hình ảnh bị mờ nhòe khi nhìn xa. Để tránh tình trạng nhìn một vật thành hai hình (nhìn đôi), não bộ sẽ tự động chọn lọc hình ảnh rõ hơn từ mắt khỏe và dần bỏ qua hoặc ức chế tín hiệu từ mắt bị cận, làm tăng nguy cơ nhược thị.

>> Xem thêm: Bị cận 1 mắt có nên đeo kính không?

2. Dấu hiệu nhận biết một mắt cận một mắt không

Cận 1 bên mắt thường khó nhận biết, đặc biệt khi mắt còn lại vẫn có thị lực tốt và có thể hỗ trợ khả năng nhìn trong sinh hoạt hằng ngày. Tùy vào mức độ chênh lệch khúc xạ giữa hai mắt, người bệnh có thể gặp một số biểu hiện như:

• Nhìn mờ lệch nhau: Khi lần lượt che từng mắt, người bệnh có thể nhận thấy một bên nhìn rõ trong khi bên còn lại nhìn xa mờ hoặc khó nhận diện chi tiết.
• Nheo mắt hoặc che mắt: Thường xuyên phải nheo mắt, nghiêng đầu hoặc có thói quen lấy tay che bớt một bên mắt để nhìn rõ hơn.
• Mỏi mắt, nhức đầu: Hai mắt phải phối hợp khi chất lượng hình ảnh không đồng đều, từ đó có thể gây cảm giác căng tức, mỏi mắt hoặc đau đầu nhẹ sau thời gian dài đọc sách, học tập và làm việc.
• Khó xác định khoảng cách: Khó khăn khi ước lượng khoảng cách các vật thể hoặc bị hụt chân khi đi lại, chơi thể thao.
• Chóng mặt: Dễ bị chóng mặt do hai mắt truyền tín hiệu hình ảnh không đều về não bộ.

Ở trẻ em, cận một mắt càng khó phát hiện do trẻ có thể không nhận ra hoặc không biết cách mô tả sự khác biệt về thị lực giữa hai mắt. Vì vậy, phụ huynh cần nhận thức được những tác hại của cận thị và nên đưa trẻ đi khám mắt định kỳ để kiểm tra khúc xạ phát hiện sớm nguy cơ nhược thị.

Bạn có thể thực hiện một số cách đo mắt cận đơn giản tại nhà để kiểm tra sơ bộ sự chênh lệch thị lực giữa hai mắt. Tuy nhiên, để xác định chính xác độ cận, vẫn cần đo khúc xạ tại cơ sở chuyên khoa mắt.

ĐĂNG KÝ NHẬN ƯU ĐÃI

Chọn nơi khámBiên Hòa: 1403 Nguyễn Ái Quốc, KP.11, P.Tam Hiệp.TP.HCM: Ortho-K Việt, 857A Tạ Quang Bửu, P. Chánh Hưng.

3. Nguyên nhân bị cận 1 bên mắt

Tật khúc xạ bất đồng không tự nhiên xuất hiện. Dưới góc độ nhãn khoa, nguyên nhân gây ra cận 1 bên mắt đến từ sự cộng hưởng của các yếu tố bẩm sinh và môi trường sống:

• Bất thường cấu trúc nhãn cầu bẩm sinh: Đây là nguyên nhân gốc rễ phổ biến nhất. Ở một số người, trục nhãn cầu của một mắt phát triển dài hơn mắt kia ngay từ khi còn nhỏ, khiến ánh sáng hội tụ trước võng mạc thay vì đúng trên võng mạc.
• Thói quen sinh hoạt và tư thế sai lệch: Việc liên tục nghiêng đầu khi viết bài, nằm xem điện thoại nghiêng một bên, hoặc bố trí nguồn sáng làm việc không đồng đều khiến một bên mắt phải chịu áp lực điều tiết khổng lồ so với mắt còn lại.
• Yếu tố di truyền: Các nghiên cứu y khoa chỉ ra rằng nếu cha mẹ có tiền sử mắc tật khúc xạ nặng hoặc bất đồng khúc xạ, tỷ lệ con cái mắc chứng cận lệch sẽ cao hơn 30% so với bình thường.
• Chấn thương nhãn khoa: Các va đập mạnh vào vùng mắt có thể làm thay đổi độ cong của giác mạc, hoặc làm tổn thương thủy tinh thể, dẫn đến sự thay đổi khúc xạ đột ngột ở một mắt.
• Bệnh lý tại mắt: Một số bệnh lý như sụp mi bẩm sinh, đục thủy tinh thể một mắt ở trẻ em sẽ che lấp trục thị giác, cản trở ánh sáng đi vào mắt và gây ra tật khúc xạ thứ phát.

4. Cận 1 bên mắt có nguy hiểm không?

Cận 1 bên mắt thường dễ bị bỏ qua, đặc biệt ở trẻ em, bởi mắt còn lại vẫn nhìn rõ và có thể bù trừ cho mắt bị cận. Nếu không được phát hiện và điều chỉnh kịp thời, sự chênh lệch độ cận kéo dài sẽ buộc não bộ phải liên tục điều tiết hoặc ngắt kết nối với mắt yếu, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm:

• Nhược thị (mắt lười): Đây là biến chứng đáng lo ngại nhất. Do não bộ chỉ ưu tiên sử dụng hình ảnh từ mắt khỏe, mắt cận nặng hơn sẽ dần bị lãng quên, mất chức năng và suy giảm thị lực vĩnh viễn, ngay cả khi sau này đeo kính hay phẫu thuật cũng khó phục hồi hoàn toàn 10/10). Nguy cơ này đặc biệt đáng lưu ý với cận thị ở trẻ em.
• Lác (lé) mắt: Con người cần hai mắt cùng tập trung vào một vật thể để giữ cho nhãn cầu nằm ở vị trí trung tâm. Khi mắt bị nhược thị, nó mất đi khả năng định thị. Các cơ vận nhãn không còn lý do để giữ mắt ở đúng vị trí, dẫn đến tình trạng tròng mắt bị lệch ra ngoài (lé ngoài) hoặc xếch vào trong (lé trong). Mắt lác phá hủy hoàn toàn tính thẩm mỹ của khuôn mặt.
• Tăng độ nhanh và gây kiệt sức mắt: Bên mắt bị cận phải cố gắng rướn và điều tiết quá mức để bắt kịp mắt khỏe, dẫn đến tình trạng mỏi mắt mãn tính, đau đầu và độ cận ở bên mắt này sẽ tăng nhanh hơn bình thường.
• Giảm khả năng nhìn chiều sâu: Để ước lượng chính xác chiều sâu, độ cao hay khoảng cách, não bộ bắt buộc phải phối hợp tín hiệu từ cả hai mắt. Cận một bên khiến khả năng này bị suy giảm, làm người bệnh dễ bước hụt chân, khó đi cầu thang hoặc phản xạ kém khi lái xe, chơi thể thao.

5. Cách điều trị cận thị lệch 1 bên mắt

5.1. Đeo kính gọng

Kính gọng là phương pháp phổ biến để điều chỉnh thị lực cho người bị cận 1 bên mắt. Tròng kính được thiết kế theo độ khúc xạ riêng của từng mắt, giúp hình ảnh ở mắt cận trở nên rõ hơn và hỗ trợ hai mắt phối hợp tốt hơn.

Tuy nhiên, khi độ cận giữa hai mắt chênh lệch lớn, kính gọng có thể tạo ra sự khác biệt về kích thước hình ảnh mà hai mắt nhìn thấy, khiến một số người cảm thấy khó chịu hoặc khó thích nghi. Khi đó, bác sĩ có thể cân nhắc các phương án điều chỉnh khác tùy từng trường hợp.

5.2. Kiểm soát tiến triển cận thị

Đối với trẻ em và thanh thiếu niên có độ cận vẫn đang tăng, bên cạnh việc giúp trẻ nhìn rõ, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp kiểm soát tiến triển cận thị nhằm làm chậm quá trình tăng độ và hạn chế sự kéo dài quá mức của nhãn cầu.

Các phương pháp thường được cân nhắc gồm:

• Nhỏ thuốc Atropine: Atropine nồng độ thấp có thể được bác sĩ chỉ định nhằm làm chậm tiến triển cận thị ở trẻ. Nồng độ, tần suất sử dụng và thời gian điều trị cần được xác định dựa trên tình trạng cụ thể và theo dõi định kỳ.
• Kính gọng kiểm soát cận thị: Sử dụng tròng kính có thiết kế quang học chuyên biệt như tròng kính essilor, Zeiss,… giúp điều chỉnh thị lực trung tâm và tạo tín hiệu quang học giúp làm chậm quá trình tiến triển cận thị.
• Kính Ortho-K: Là kính áp tròng cứng được đeo khi ngủ để tạm thời định hình bề mặt giác mạc. Trẻ có thể nhìn rõ hơn vào ban ngày mà không cần kính, đồng thời Ortho-K cũng được sử dụng như một phương pháp kiểm soát tiến triển cận thị ở một số trường hợp phù hợp.

>> Xem thêm: Cách giữ mắt không bị tăng độ cận quá nhanh

5.3. Mổ mắt cận

Đối với người trưởng thành có độ cận ổn định và đáp ứng các điều kiện phẫu thuật, mổ mắt cận là một lựa chọn giúp điều chỉnh tật khúc xạ và giảm sự phụ thuộc vào kính. Một số phương pháp phẫu thuật khúc xạ hiện nay gồm:

• SmartSurfACE: Phương pháp mổ cận không tạo vạt, sử dụng tia Laser Excimer tác động trực tiếp lên bề mặt giác mạc để điều chỉnh độ khúc xạ.
• Femto Pro: Sử dụng Femtosecond Laser để tạo vạt giác mạc, sau đó Excimer Laser điều chỉnh độ cong giác mạc nhằm khắc phục cận thị và các tật khúc xạ đi kèm.
• CLEAR: Là phương pháp phẫu thuật không tạo vạt, sử dụng Femtosecond Laser tạo một lớp mô giác mạc nhỏ (lenticule) bên trong giác mạc và lấy ra qua đường rạch nhỏ khoảng 2mm.
• Phakic IPCL: Thay vì tác động lên giác mạc, bác sĩ đặt một thấu kính nội nhãn vào bên trong mắt để điều chỉnh khúc xạ trong khi vẫn bảo tồn thủy tinh thể tự nhiên. Phương pháp này có thể được cân nhắc ở người cận cao hoặc không phù hợp với các phương pháp laser giác mạc.

>> Xem thêm: Mổ mắt cận bao nhiêu tiền?

5. Đo khám và điều trị cận 1 bên mắt chuyên sâu tại Mắt Sài Gòn Biên Hòa

Khám và chẩn đoán cận 1 bên mắt đòi hỏi hệ thống máy đo khúc xạ tự động, máy chụp bản đồ giác mạc chuyên dụng và kinh nghiệm dày dặn của đội ngũ bác sĩ Nhãn khoa.

Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tự hào là đơn vị y tế tại khu vực Đồng Nai, sở hữu toàn bộ hệ sinh thái từ thăm khám, đo khúc xạ tiêu chuẩn quốc tế đến thực hiện các ca phẫu thuật công nghệ cao như Femto Pro, CLEAR, Phakic. Bệnh nhân không cần phải di chuyển xa xôi mà vẫn được trải nghiệm dịch vụ nhãn khoa chất lượng cao ngay tại địa phương.

Hãy chủ động bảo vệ thị lực trước khi nhược thị gõ cửa. Đặt lịch khám ngay hôm nay để được chẩn đoán chính xác tình trạng khúc xạ của bạn.

Cận 1 bên mắt (cận lệch) là một bệnh lý nhãn khoa phức tạp, cần được phát hiện và can thiệp càng sớm càng tốt để bảo vệ chức năng thị giác. Nếu bạn đang nghi ngờ mình bị tật khúc xạ này, đừng ngần ngại liên hệ HOTLINE 0846 403 403 để được các chuyên gia tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa thăm khám và hỗ trợ kịp thời!