Kính đơn tiêu và đa tiêu: Sự khác nhau, nên chọn loại nào?

Mổ cườm mắt nên chọn kính đơn tiêu hay đa tiêu là thắc mắc của nhiều người khi điều trị đục thủy tinh thể. Mỗi loại kính nội nhãn đều có ưu, nhược điểm và chỉ định riêng, phù hợp với từng nhu cầu thị lực. Bài viết được BS.CKII tư vấn chuyên môn, giúp người bệnh hiểu rõ đặc điểm, chỉ định và ưu, nhược điểm của từng loại kính nội nhãn.

1. Kính đơn tiêu và đa tiêu là gì?

Kính nội nhãn (Intraocular Lens – IOL) là thấu kính nhân tạo được đặt vào mắt để thay thủy tinh thể tự nhiên trong phẫu thuật Phaco (mổ cườm khô/mổ đục thủy tinh thể). Cách IOL phân bố tiêu cự quyết định người bệnh nhìn rõ ở khoảng cách nào sau mổ đây cũng là yếu tố phân biệt các nhóm: đơn tiêu, đơn tiêu tăng cường, EDOF và đa tiêu/ba tiêu.

1.1. Kính đơn tiêu

Kính đơn tiêu (monofocal) có một điểm tiêu cự cố định, thường được thiết lập cho khoảng nhìn xa. Đây là loại IOL phổ biến, có lịch sử sử dụng lâu năm, nổi bật ở độ ổn định thị giác và hình ảnh sắc nét. Nhược điểm là sau mổ, phần lớn người bệnh vẫn cần đeo thêm kính gọng khi đọc sách, dùng điện thoại hoặc làm việc ở khoảng gần trừ khi bác sĩ chủ động điều chỉnh theo phương án đơn thị (monovision: một mắt nhìn xa, một mắt nhìn gần).

1.2. Kính đa tiêu và ba tiêu

Kính đa tiêu (multifocal) và ba tiêu (trifocal) có nhiều vùng tiêu cự riêng biệt trên cùng một thấu kính, giúp mắt tiếp nhận đồng thời hình ảnh ở hai hoặc ba khoảng nhìn (xa, trung gian, gần). Não bộ cần thời gian để học cách chọn lọc hình ảnh rõ nét và bỏ qua hình ảnh mờ, quá trình này gọi là thích nghi thần kinh, thường kéo dài vài tuần đến vài tháng. Đổi lại khả năng giảm phụ thuộc kính, nhóm này có tỷ lệ gặp quầng sáng và chói cao hơn kính đơn tiêu.

1.3. Đơn tiêu tăng cường và EDOF nằm ở đâu?

Đây là điểm nhiều nội dung trên thị trường đang phân loại chưa chính xác, nên cần làm rõ. EDOF (Extended Depth of Focus – kéo dài độ sâu tiêu cự) không phải là một dạng kính đa tiêu. Về thiết kế quang học, EDOF tạo ra một vùng lấy nét liên tục, kéo dài, giúp cải thiện chủ yếu khoảng nhìn xa và trung gian khác hẳn cơ chế nhiều điểm tiêu cự tách biệt của kính đa tiêu/ba tiêu.

Nhóm đơn tiêu tăng cường (enhanced monofocal) là một thiết kế trung gian riêng: vẫn tối ưu chủ yếu cho nhìn xa nhưng cải thiện thêm phần nào ở khoảng trung gian so với đơn tiêu truyền thống, và không được xem là EDOF hay đa tiêu.

Nói cách khác, IOL hiện nay được chia thành bốn nhóm theo tiêu cự, không chỉ hai:

Bài viết này tập trung so sánh kính đơn tiêu và đa tiêu, hai nhóm được hỏi nhiều nhất. Với người có nhu cầu thị lực đặc biệt hoặc tình trạng giác mạc, hoàng điểm không điển hình, bác sĩ có thể tư vấn thêm phương án đơn tiêu tăng cường hoặc EDOF như một lựa chọn trung gian. Xem thêm tổng quan các loại thủy tinh thể nhân tạo nếu bạn muốn tìm hiểu đầy đủ cả bốn nhóm.

Cả bốn nhóm trên đều có thể kết hợp thêm tính năng Toric để điều chỉnh loạn thị, không phụ thuộc vào nhóm tiêu cự.

Ba vùng nhìn cần lưu ý khi so sánh:

• Gần (khoảng 35–45 cm): đọc sách, dùng điện thoại
• Trung gian: làm việc máy tính, nấu ăn, nhìn bảng đồng hồ xe
• Xa: đi lại, xem tivi, lái xe

2. So sánh kính đơn tiêu và đa tiêu

2.1. Khả năng nhìn xa, trung gian và gần

Cả hai loại đều cho khả năng nhìn xa tốt. Khác biệt rõ nhất nằm ở khoảng trung gian và gần: kính đơn tiêu thường cần thêm kính gọng ở hai khoảng này, trong khi kính đa tiêu/ba tiêu được thiết kế để hỗ trợ tốt hơn dù mức độ rõ nét thực tế vẫn khác nhau tùy người và tùy dòng IOL cụ thể.

2.2. Mức độ phụ thuộc kính

Đây là khác biệt cốt lõi giữa hai nhóm. Mục tiêu chính của kính đa tiêu là giảm số lần phải đeo kính gọng sau mổ, trong khi kính đơn tiêu gần như chắc chắn cần thêm kính đọc sách. Tuy nhiên, mức độ “không cần kính hoàn toàn” khác nhau giữa từng người không phải ai đặt kính đa tiêu cũng bỏ hẳn được kính gọng trong mọi tình huống.

2.3. Độ tương phản

Kính đơn tiêu thường cho độ tương phản ổn định hơn vì ánh sáng không bị chia sẻ giữa nhiều điểm tiêu cự. Kính đa tiêu/ba tiêu có thể giảm nhẹ độ tương phản trong một số điều kiện, đặc biệt là ánh sáng yếu, do cơ chế phân chia ánh sáng cho nhiều vùng nhìn.

2.4. Chói và quầng sáng

Đây là đánh đổi quang học quan trọng nhất khi chọn IOL nên gọi đúng là “hiện tượng quang học”, không phải “biến chứng”, vì đây là đặc điểm liên quan đến thiết kế thấu kính chứ không phải sai sót kỹ thuật. Kính đa tiêu và ba tiêu có tỷ lệ gặp quầng sáng, chói và hiện tượng tia sáng khi lái xe ban đêm cao hơn kính đơn tiêu, đặc biệt trong giai đoạn đầu sau mổ. Phần lớn trường hợp mức độ giảm dần khi não bộ thích nghi, nhưng một số người vẫn cảm nhận rõ về sau.

2.5. Khả năng thích nghi

Kính đơn tiêu thường không cần thời gian thích nghi đặc biệt vì chỉ có một điểm tiêu cự. Kính đa tiêu/ba tiêu cần quá trình thích nghi thần kinh, có thể kéo dài vài tuần đến vài tháng để não bộ quen với việc chọn lọc hình ảnh rõ nét từ nhiều vùng tiêu cự.

2.6. Chi phí

Kính đơn tiêu có chi phí thấp hơn kính đa tiêu/ba tiêu do khác biệt về công nghệ thấu kính. Xem mức chênh lệch tương đối tại mục Giá kính đơn tiêu và đa tiêu bên dưới.

ĐẶT LỊCH NGAY!

3. Nên chọn kính đơn tiêu hay đa tiêu?

Không có câu trả lời đúng cho tất cả mọi người. Dưới đây là một số nhóm nhu cầu thường gặp, chỉ mang tính tham khảo ban đầu quyết định cuối cùng cần dựa trên thăm khám thực tế.

3.1. Người thường xuyên lái xe ban đêm

Kính đơn tiêu thường ít gây quầng sáng và chói hơn, nên có thể thuận lợi hơn cho người lái xe ban đêm thường xuyên. Nếu vẫn muốn kính đa tiêu, nên trao đổi kỹ với bác sĩ về mức độ hiện tượng quang học có thể gặp và cân nhắc dòng EDOF như một lựa chọn trung gian.

3.2. Người làm việc trên máy tính

Khoảng nhìn trung gian là ưu tiên với nhóm này. Kính đơn tiêu truyền thống thường cần thêm kính khi làm việc máy tính; đơn tiêu tăng cường, EDOF hoặc đa tiêu có thể hỗ trợ khoảng trung gian tốt hơn, tùy dòng IOL cụ thể.

3.3. Người đọc sách và dùng điện thoại nhiều

Nhóm này ưu tiên khoảng nhìn gần. Kính đa tiêu/ba tiêu thường hỗ trợ khoảng gần tốt hơn kính đơn tiêu, nhưng cần cân nhắc cùng khả năng chấp nhận quầng sáng và thời gian thích nghi.

3.4. Người muốn giảm phụ thuộc kính

Đây là nhóm phù hợp nhất với mục tiêu thiết kế của kính đa tiêu/ba tiêu. Tuy nhiên, “giảm phụ thuộc kính” không đồng nghĩa với “không bao giờ cần kính” mức độ còn tùy cơ địa và dòng IOL cụ thể.

3.5. Người có glaucoma hoặc bệnh võng mạc

Cần bác sĩ đánh giá kỹ trước khi chọn. Kính đa tiêu và EDOF thường ít được ưu tiên khi mắt đã có tổn thương thị lực do glaucoma, thoái hóa hoàng điểm hoặc bệnh võng mạc khác, vì các bệnh lý này có thể làm giảm chất lượng hình ảnh mà nhóm kính đa tiêu mang lại. Kính đơn tiêu thường dễ cân nhắc hơn trong nhóm này.

3.6. Người có loạn thị

Loạn thị không quyết định chọn đơn tiêu hay đa tiêu, mà là yếu tố cộng thêm: cả hai nhóm đều có phiên bản Toric để điều chỉnh loạn thị. Bác sĩ sẽ đo độ loạn thị giác mạc để xác định có cần dùng IOL Toric hay không, độc lập với việc chọn đơn tiêu hay đa tiêu.

4. Bác sĩ cần kiểm tra gì trước khi chọn IOL?

Việc chọn IOL không dựa trên độ tuổi hay mong muốn cá nhân đơn thuần, mà cần một quy trình đánh giá đầy đủ.

4.1. Giác mạc và loạn thị

Đo độ cong, độ dày và mức loạn thị giác mạc để xác định có cần IOL Toric hay không, đồng thời đánh giá các bệnh lý giác mạc có thể ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh của kính đa tiêu.

4.2. Hoàng điểm và võng mạc

Kiểm tra hoàng điểm (điểm vàng) và võng mạc để phát hiện các bệnh lý như thoái hóa hoàng điểm, màng trước võng mạc hoặc bệnh võng mạc tiểu đường như những yếu tố có thể khiến kính đa tiêu hoặc EDOF kém phù hợp hơn.

4.3. Thần kinh thị giác

Đánh giá tình trạng glaucoma và thần kinh thị giác, vì tổn thương ở khu vực này có thể ảnh hưởng đến khả năng tận dụng đầy đủ lợi ích của kính đa tiêu.

4.4. Sinh trắc học nhãn cầu

Đo chiều dài trục nhãn cầu, độ cong giác mạc và các thông số cần thiết bằng hệ thống sinh trắc học để bác sĩ tính công suất IOL phù hợp. Độ chính xác của kết quả còn phụ thuộc chất lượng phép đo, công thức tính được sử dụng, tình trạng giác mạc và đặc điểm riêng của từng mắt.

4.5. Nhu cầu và kỳ vọng thị lực

Bác sĩ cần hiểu công việc, thói quen sinh hoạt (lái xe đêm, làm việc máy tính, đọc sách) và mức độ người bệnh sẵn sàng chấp nhận quầng sáng hoặc thời gian thích nghi, để tư vấn loại kính phù hợp nhất thay vì chỉ dựa trên một yếu tố đơn lẻ như tuổi tác.

5. Các dòng IOL đơn tiêu và đa tiêu và bảng giá tại Mắt Sài Gòn Biên Hòa

Chi phí thay thủy tinh thể nhân tạo phụ thuộc vào 3 yếu tố chính: 

(1) loại kính và hãng sản xuất, (2) công nghệ phẫu thuật, và (3) mức độ BHYT được hỗ trợ. Dưới đây là bảng giá tham khảo thị trường năm 2025:

5.1. Bảng giá kính đơn tiêu

5.2. Bảng giá kính đa tiêu

* Chi phí thực tế đã trừ BHYT ở mức trung bình, chưa bao gồm phí phẫu thuật và các dịch vụ đi kèm. Giá trên mang tính tham khảo. Hãy liên hệ 0846 403 403 để nhận báo giá chính xác theo tình trạng mắt.

Quyền lợi BHYT phụ thuộc phạm vi thanh toán, mức hưởng trên thẻ, loại IOL và phác đồ điều trị cụ thể của từng người bệnh. Với IOL có công nghệ cao hơn hoặc giá vượt mức quỹ BHYT chi trả, người bệnh có thể cần tự chi trả phần chênh lệch. Người bệnh nên kiểm tra quyền lợi cụ thể tại quầy tư vấn BHYT của bệnh viện trước khi phẫu thuật để có thông tin chính xác nhất cho trường hợp của mình.

Để xem mức giá cụ thể theo thời điểm hiện tại, vui lòng xem bảng giá mổ đục thủy tinh thể cập nhật mới nhất.

6. Một số câu hỏi thường gặp

6.1. Kính đơn tiêu và đa tiêu, cái nào tốt hơn?

Không có loại nào tốt hơn tuyệt đối cho tất cả mọi người. Kính đơn tiêu cho hình ảnh ổn định ở một khoảng nhìn với ít hiện tượng quang học hơn; kính đa tiêu giảm phụ thuộc kính ở nhiều khoảng nhìn nhưng có thể đánh đổi bằng quầng sáng hoặc chói. Lựa chọn phù hợp phụ thuộc tình trạng mắt, nhu cầu công việc và mức độ chấp nhận của từng người.

6.2. Người lớn tuổi có đặt được kính đa tiêu không?

Có thể, nhưng quyết định không dựa trên độ tuổi. Bác sĩ cần đánh giá sức khỏe hoàng điểm, võng mạc, giác mạc, tình trạng glaucoma và mức độ loạn thị trước khi tư vấn, dù người bệnh ở độ tuổi nào.

6.3. Đặt kính đơn tiêu thì sau mổ có cần đeo kính không?

Phần lớn người bệnh đặt kính đơn tiêu vẫn cần kính gọng khi đọc sách hoặc nhìn gần, vì kính đơn tiêu chỉ tối ưu rõ nét ở một khoảng nhìn, thường là khoảng xa.

6.4. Kính đa tiêu có gây quầng sáng, chói không?

Có khả năng xảy ra, đặc biệt trong vài tuần đến vài tháng đầu khi não bộ đang thích nghi với nhiều điểm tiêu cự trên thấu kính. Mức độ khác nhau giữa từng người và từng dòng IOL.

6.5. BHYT có chi trả kính đơn tiêu và đa tiêu không?

Quyền lợi BHYT phụ thuộc phạm vi thanh toán, mức hưởng trên thẻ, loại IOL và phác đồ điều trị cụ thể. Với IOL công nghệ cao hơn hoặc giá vượt mức quỹ chi trả, người bệnh có thể cần tự chi trả phần chênh lệch. Nên kiểm tra quyền lợi cụ thể trước khi phẫu thuật.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh cần thăm khám trực tiếp để được tư vấn loại IOL phù hợp với tình trạng mắt cụ thể.

Việc lựa chọn giữa kính đơn tiêu và đa tiêu là quyết định quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thị giác sau phẫu thuật đục thủy tinh thể. Bài viết chỉ cung cấp kiến thức tham khảo, người bệnh nên đến Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa để được thăm khám, đo sinh trắc và tư vấn trực tiếp loại thủy tinh thể phù hợp nhất với tình trạng mắt của mình.