Phẫu thuật Phaco: Chi phí, quy trình và chăm sóc phục hồi

Phẫu thuật Phaco, còn gọi là mổ mắt Phaco, là kỹ thuật dùng năng lượng sóng siêu âm để tán nhuyễn và hút thủy tinh thể tự nhiên bị đục ra ngoài, sau đó đặt một thủy tinh thể nhân tạo (IOL) vào mắt để thay thế. Đây là phương pháp phổ biến nhất hiện nay để điều trị đục thủy tinh thể, thường được thực hiện qua vết mổ nhỏ và người bệnh có thể về trong ngày nếu sức khỏe ổn định. Bài viết được BS.CKII Huỳnh Tấn Phong cố vấn chuyên môn, giải đáp chi tiết về chỉ định, quy trình mổ Phaco, chi phí và quyền lợi BHYT.

1. Phẫu thuật Phaco là gì?

Phaco là viết tắt của Phacoemulsification, nghĩa là kỹ thuật nhũ tương hóa thủy tinh thể. Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ tạo một đường mổ nhỏ ở vùng rìa giác mạc, đưa đầu Phaco vào trong mắt để làm vỡ thủy tinh thể bị đục thành các mảnh nhỏ và hút ra ngoài. Sau đó, một thủy tinh thể nhân tạo được đặt vào trong bao thủy tinh thể để thay thế chức năng hội tụ ánh sáng.

Đường mổ Phaco thường có kích thước nhỏ và có thể tự kín mà không cần khâu trong nhiều trường hợp. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn có thể đặt chỉ khâu nếu cần nhằm bảo đảm độ kín và an toàn của vết mổ. Quy trình gồm các bước chính là lấy thủy tinh thể đục, giữ lại bao thủy tinh thể và đặt IOL vào vị trí phù hợp.

Kỹ thuật Phaco được bác sĩ nhãn khoa người Mỹ Charles D. Kelman phát triển và công bố lần đầu vào năm 1967 trên Tạp chí Nhãn khoa Hoa Kỳ (American Journal of Ophthalmology). Trước đó, phẫu thuật đục thủy tinh thể đòi hỏi đường mổ lớn, thời gian hồi phục kéo dài và người bệnh thường phải đeo kính rất dày sau mổ để bù lại thủy tinh thể đã lấy đi. Ý tưởng dùng đầu dò phát sóng siêu âm để tán nhuyễn thủy tinh thể ngay bên trong mắt của bác sĩ Kelman đã giúp thu nhỏ đáng kể đường mổ, đặt nền tảng cho kỹ thuật Phaco hiện đại vẫn được áp dụng rộng rãi cho đến ngày nay.

>>>Tìm hiểu tổng quan phẫu thuật thay thủy tinh thể: Thay thủy tinh thể: Quy trình mổ đục thủy tinh thể và lưu ý

2. Phương pháp mổ mắt Phaco hoạt động như thế nào?

Phương pháp mổ mắt Phaco thường diễn ra theo nguyên lý sau:

• Bác sĩ gây tê tại chỗ bằng thuốc nhỏ mắt hoặc phương pháp phù hợp với tình trạng người bệnh.
• Một đường mổ nhỏ được tạo ở rìa giác mạc.
• Bác sĩ mở một phần bao trước thủy tinh thể.
• Đầu Phaco sử dụng năng lượng siêu âm để tán thủy tinh thể đục.
• Các mảnh thủy tinh thể được hút ra ngoài.
• IOL mềm được đưa qua đường mổ và đặt vào trong bao thủy tinh thể.
• Bác sĩ kiểm tra vị trí IOL, độ kín vết mổ và tình trạng mắt.

Gây tê bề mặt là một kỹ thuật thường được sử dụng trong phẫu thuật thay thủy tinh thể khi phù hợp. Người bệnh thường không đau nhiều trong quá trình phẫu thuật nhưng vẫn có thể cảm nhận ánh sáng, sự chạm nhẹ hoặc áp lực tại mắt.

3. Khi nào bác sĩ chỉ định mổ Phaco?

Không phải cứ phát hiện đục thủy tinh thể là phải phẫu thuật ngay. Bác sĩ thường cân nhắc mổ Phaco khi tình trạng đục ảnh hưởng đáng kể đến thị lực, sinh hoạt hoặc khả năng theo dõi bệnh mắt khác.

Một số trường hợp có thể được cân nhắc phẫu thuật gồm:

• Nhìn mờ gây khó khăn khi đọc sách, xem tivi, nấu ăn hoặc đi lại.
• Chói lóa khi ra nắng hoặc khi gặp đèn xe vào ban đêm.
• Khó lái xe hoặc làm công việc yêu cầu thị lực chính xác.
• Thường xuyên phải thay kính nhưng thị lực không cải thiện đủ.
• Đục thủy tinh thể cản trở việc khám hoặc điều trị võng mạc.
• Thủy tinh thể đục tiến triển và có nguy cơ gây biến chứng.
• Thị lực hai mắt chênh lệch làm ảnh hưởng khả năng phối hợp.

Quyết định phẫu thuật không nên dựa riêng vào một ngưỡng thị lực như 3/10 hoặc 5/10. Mức ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, nhu cầu nhìn của người bệnh, lợi ích dự kiến và rủi ro phẫu thuật đều cần được thảo luận trước khi mổ.

>>>Xem chi tiết: Khi nào nên mổ đục thủy tinh thể? Cần lưu ý gì?

Những trường hợp cần đánh giá hoặc điều trị ổn định trước mổ. Bác sĩ có thể yêu cầu điều trị hoặc đánh giá thêm nếu người bệnh:

• Đang bị viêm kết mạc, viêm giác mạc, viêm bờ mi hoặc viêm trong mắt.
• Có đường huyết, huyết áp hoặc bệnh tim mạch chưa được kiểm soát ổn định.
• Đang sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc ảnh hưởng đến phẫu thuật.
• Có bệnh võng mạc, glôcôm, bệnh giác mạc hoặc bệnh thần kinh thị giác.
• Có tiền sử chấn thương, phẫu thuật mắt hoặc bất thường cấu trúc mắt.
• Không thể nằm yên hoặc phối hợp trong quá trình thực hiện.

Đây không phải danh sách chống chỉ định tuyệt đối. Bác sĩ nhãn khoa và bác sĩ điều trị bệnh nền sẽ đánh giá lợi ích, nguy cơ và thời điểm phẫu thuật phù hợp cho từng trường hợp.

4. Ưu điểm và giới hạn của phẫu thuật Phaco

Phẫu thuật Phaco thường được thực hiện qua đường mổ nhỏ, giúp hạn chế tổn thương mô và hỗ trợ mắt hồi phục thuận lợi. Trong nhiều trường hợp, đường mổ có thể tự kín mà không cần khâu; tuy nhiên, bác sĩ vẫn có thể đặt chỉ khâu khi cần bảo đảm độ kín. Người bệnh thường được gây tê tại chỗ và có thể về trong ngày nếu tình trạng ổn định. Mức thị lực sau mổ còn phụ thuộc giác mạc, võng mạc, thần kinh thị giác, loại IOL và bệnh mắt đi kèm. Toàn bộ tiến trình vi phẫu chỉ diễn ra gói gọn trong vòng 10 đến 15 phút cho một mắt [1].

5. Phaco khác gì Phaco Laser và ECCE?

Với phương pháp mổ mắt Phaco thông thường, các thao tác tạo đường rạch, xé bao trước và chẻ nhân phụ thuộc vào kỹ năng vi phẫu của bác sĩ. Với công nghệ Laser Femtosecond (Femto Cataract), một số bước thường là tạo đường rạch và xé bao trước được hỗ trợ bởi hệ thống laser lập trình sẵn, sau đó vẫn cần dùng sóng siêu âm để tán và hút nhân. Laser hỗ trợ một phần thao tác chứ không thay thế toàn bộ vai trò của phẫu thuật viên.

Chi phí Femto Laser thường cao hơn, trong khi mổ đục thủy tinh thể bằng phương pháp Phaco tiêu chuẩn vẫn là lựa chọn phổ biến nhất nhờ chi phí hợp lý và khả năng tương thích với BHYT. Việc lựa chọn phương pháp nào phù hợp cần dựa trên tình trạng mắt cụ thể, do bác sĩ tư vấn trực tiếp.

>>>Xem thêm tại: Mổ đục thủy tinh thể bằng Laser (Femto Cataract) có thực sự tốt không?

ĐẶT LỊCH NGAY!

Chọn Bệnh viện*Mắt Sài Gòn Biên HòaMắt Sài Gòn Đồng ThápOrtho-K Việt Quận 8

6. Mổ Phaco có nguy hiểm không?

Phẫu thuật Phaco nhìn chung an toàn, ít xâm lấn và có tỷ lệ biến chứng thấp. Tuy vậy, người bệnh vẫn có thể gặp một số rủi ro hiếm như nhiễm trùng, tăng nhãn áp, phù giác mạc hoặc viêm sau mổ. Phần lớn biến chứng có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng khi theo dõi đúng hướng dẫn.

>>>Xem thêm: Mổ cườm khô có nguy hiểm không? Rủi ro và cách phòng ngừa

7. Quy trình kỹ thuật mổ Phaco gồm những bước nào?

Quy trình kỹ thuật mổ Phaco được thực hiện trong điều kiện kiểm soát vô khuẩn. Các bước và phương pháp gây tê có thể được điều chỉnh theo tình trạng mắt, sức khỏe toàn thân và quy trình chuyên môn của bệnh viện. Về cơ bản, người bệnh trải qua các bước sau:

• Bước 1 – Khám tiền phẫu chuyên sâu: Bệnh nhân được đo sinh trắc nhãn cầu bằng hệ thống máy tiên tiến, siêu âm mắt, tính toán chính xác công suất thấu kính nhân tạo (IOL) để thiết kế riêng cho từng cấu trúc mắt. Đồng thời thực hiện xét nghiệm máu tổng quát để đảm bảo an toàn toàn thân.
• Bước 2 – Sát trùng và gây tê bề mặt: Vệ sinh vô khuẩn toàn bộ vùng mặt và mắt mổ. Nhỏ thuốc giãn đồng tử tối đa, sau đó nhỏ thuốc gây tê bề mặt giác mạc.
• Bước 3 – Tạo đường rạch chính: Phẫu thuật viên sử dụng dao vi phẫu chuyên dụng tạo một đường rạch siêu nhỏ khoảng 2mm trên rìa giác mạc.
• Bước 4 – Xé bao trước thủy tinh thể: Bác sĩ khéo léo tạo một lỗ mở tròn, nhẵn mịn trên lớp màng bao trước của thủy tinh thể bị đục để mở đường tiếp cận lõi cườm.
• Bước 5 – Tán nhuyễn và hút nhân (Nhũ tương hóa): Đưa đầu dò của máy mổ siêu âm cao tần vào bên trong. Sóng siêu âm năng lượng cao sẽ rung động để đánh tan, hóa lỏng phần nhân cứng bị đục, sau đó hệ thống máy sẽ tự động hút sạch toàn bộ chất thủy tinh thể ra ngoài.
• Bước 6 – Đặt thấu kính nhân tạo (IOL): Bác sĩ đưa IOL mềm qua đường mổ và đặt vào bao thủy tinh thể. Sau đó, vị trí IOL được kiểm tra và điều chỉnh khi cần.
• Bước 7 – Khử trùng và kết thúc ca mổ: Bơm rửa sạch các chất dịch nhầy bổ trợ bên trong, tra thuốc kháng sinh phổ rộng để chống nhiễm khuẩn và băng mắt bảo vệ bằng kính bảo hộ chuyên dụng. Vết mổ tự đóng, hoàn toàn không khâu.

8. Các loại thủy tinh thể nhân tạo sử dụng trong mổ Phaco

Bản chất của phẫu thuật Phaco là thay thế thấu kính tự nhiên đã bị mờ đục bằng một thấu kính thủy tinh thể nhân tạo mới. Lựa chọn IOL ảnh hưởng đến vùng nhìn ưu tiên, khả năng cần kính, hiện tượng chói quầng và tổng chi phí phẫu thuật.

IOL đa tiêu có thể tăng khả năng giảm phụ thuộc kính ở nhiều khoảng nhìn nhưng cũng có tỷ lệ xuất hiện quầng sáng, chói và hiện tượng thị giác không mong muốn cao hơn IOL đơn tiêu. IOL EDOF thường ưu tiên nhìn xa và trung gian; IOL Toric có thể được cân nhắc khi có loạn thị giác mạc đều.

Bác sĩ cần đánh giá giác mạc, đáy mắt, hoàng điểm, đồng tử, bề mặt nhãn cầu, mức loạn thị và nhu cầu sinh hoạt trước khi tư vấn IOL.

9. Chi phí phẫu thuật Phaco và quyền lợi áp dụng BHYT

Nhiều bệnh nhân thắc mắc tại sao cùng công nghệ Phaco nhưng chi phí lại khác nhau. Thực tế, quy trình phẫu thuật và máy móc (Centurion) là cố định. Yếu tố quyết định đến 80% tổng chi phí là loại thấu kính nhân tạo (IOL) bệnh nhân lựa chọn.

Chi phí phẫu thuật Phaco tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa phụ thuộc vào loại thủy tinh thể nhân tạo (IOL) bạn lựa chọn, khởi điểm từ 4.500.000đ/mắt (đã áp dụng BHYT, kính đơn tiêu). Bạn xem chi tiết về chi phí mổ đục thủy tinh thể đầy đủ theo từng loại kính và hướng dẫn tính BHYT.

Chính sách BHYT tại Mắt Sài Gòn Biên Hòa: Quyền lợi BHYT phụ thuộc nơi đăng ký ban đầu, điều kiện khám chữa bệnh, mức hưởng trên thẻ và danh mục được áp dụng. Bệnh viện cần kiểm tra quyền lợi trên hệ thống trước khi xác định phần BHYT và phần người bệnh thanh toán. Bệnh nhân chỉ cần mang Căn cước công dân và thẻ BHYT còn hạn, không cần giấy chuyển tuyến. Đội ngũ hành chính hỗ trợ thủ tục tại chỗ.

Lưu ý: BHYT không mặc định thanh toán 80%, 95% hoặc 100% trên toàn bộ giá ca mổ. Xem cách xác định chi phí mổ cườm sau bảo hiểm theo mức hưởng, loại IOL và hồ sơ khám chữa bệnh.

10. Hướng dẫn chi tiết cách chăm sóc và phục hồi sau mổ Phaco

Sự thành công trọn vẹn của một ca mổ mắt Phaco phụ thuộc vào tay nghề bác sĩ trên bàn mổ và quy trình chăm sóc mắt sau mổ đục thủy tinh thể tại nhà của chính bệnh nhân.

10.1. Trải nghiệm trong ngày đầu tiên sau mổ

Trong những ngày đầu, một số người có thể bị mờ nhẹ sau mổ Phaco, cộm, chảy nước mắt hoặc nhạy sáng. Các triệu chứng cần có xu hướng cải thiện. Nếu thị lực giảm nhanh, đau tăng, đỏ nhiều, sưng mi, chảy dịch, xuất hiện chớp sáng, ruồi bay tăng hoặc màn che trước mắt, người bệnh cần liên hệ bệnh viện ngay.

10.2. Những nguyên tắc trong tuần đầu tiên

Những điều bắt buộc phải tuân thủ:

• Nhỏ thuốc kháng sinh, kháng viêm tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng liều lượng và thời gian trong đơn thuốc của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý ngưng nhỏ thuốc ngay cả khi thấy mắt đã sáng rõ.
• Đeo kính bảo hộ chuyên dụng liên tục 24/24, kể cả khi đi ngủ để phòng ngừa rủi ro vô ý dụi tay lên mắt trong lúc ngủ.
• Tái khám định kỳ theo đúng lịch hẹn: 1 ngày, 1 tuần, 4 tuần và 3 tháng sau mổ.

Những điều tuyệt đối phải tránh:

• Tránh tuyệt đối hành vi dụi mắt, chạm tay hoặc tì đè lên vùng mắt phẫu thuật.
• Không được để nước máy, xà phòng, nước gội đầu dính vào trong mắt khi tắm rửa. Nên ngửa đầu ra sau để người nhà gội giúp.
• Không đi bơi, không tắm biển, không xông hơi.
• Không mang vác vật nặng, không cúi gập đầu quá thấp, không rặn mạnh khi đi vệ sinh để tránh làm tăng nhãn áp đột ngột gây tổn thương vết mổ.
• Tạm dừng việc trang điểm vùng mặt, đặc biệt là vùng mascara và phấn mắt.

10.3. Giai đoạn ổn định thị lực (Từ tuần thứ 2 đến tháng thứ 3)

Từ tuần thứ 2 trở đi, thị lực sẽ đạt trạng thái cải thiện rõ rệt nhất. Một trải nghiệm thú vị là người bệnh sẽ thấy màu sắc xung quanh trở nên vô cùng tươi sáng, đặc biệt là tông màu xanh lam. Điều này hoàn toàn dễ hiểu vì thấu kính tự nhiên bị đục trước đó thường ngả sang màu vàng đục, đóng vai trò như một bộ lọc màu ấm, khi được thay bằng kính IOL trong suốt, mắt sẽ đón nhận ánh sáng thực tế.

Đến tháng thứ 3, cấu trúc mắt đã hoàn toàn ổn định định hình. Đây là thời điểm thích hợp nhất để bác sĩ tiến hành đánh giá tổng thể và kê đơn kính đọc sách (nếu bệnh nhân trước đó lựa chọn kính đơn tiêu).

>>> Xem đầy đủ các biến chứng tại: Các biến chứng sau khi mổ đục thủy tinh thể thường gặp

11. Phẫu thuật Phaco tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa

Người bệnh tại Biên Hòa, Long Khánh, Trảng Bom, Nhơn Trạch và các khu vực lân cận có thể khám, phẫu thuật Phaco và tái khám tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa. Phương án điều trị được bác sĩ xây dựng dựa trên phân độ đục thủy tinh thể, tình trạng giác mạc, võng mạc, thần kinh thị giác và nhu cầu thị lực của từng người.

• Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa: Toàn bộ các ca phẫu thuật Phaco từ đơn giản đến những ca biến chứng phức tạp tại bệnh viện đều được trực tiếp thực hiện bởi BS.CKII Huỳnh Tấn Phong – Cố vấn Chuyên môn Cấp cao tại bệnh viện. Với hơn 20 năm kinh nghiệm thực chiến chuyên sâu, bác sĩ Duy đã tái tạo ánh sáng thành công hơn +10.000 ca phẫu thuật, nổi tiếng với kỹ thuật vi phẫu chuẩn xác, nhẹ nhàng, giúp tối thiểu hóa tổn thương nội mô và đẩy nhanh tốc độ phục hồi cho bệnh nhân lớn tuổi.
• Hệ thống Phaco Centurion: Thiết bị hỗ trợ bác sĩ kiểm soát năng lượng siêu âm và dòng dịch trong quá trình tán, hút thủy tinh thể đục. Thông số phẫu thuật được điều chỉnh theo đặc điểm của từng mắt.
• Đo sinh trắc trước phẫu thuật: Hệ thống IOLMaster hỗ trợ đo các thông số cần thiết để tính công suất thủy tinh thể nhân tạo. Loại IOL được tư vấn dựa trên kết quả đo, tình trạng mắt, nhu cầu nhìn và khả năng tài chính của người bệnh.
• Kiểm tra chi phí và BHYT: Bệnh viện kiểm tra thời hạn thẻ, mức hưởng, điều kiện khám chữa bệnh và danh mục được thanh toán trước khi báo chi phí dự kiến. Người bệnh được tư vấn rõ phần BHYT, đồng chi trả, chênh lệch IOL và dịch vụ ngoài phạm vi.
• Thuận tiện theo dõi sau mổ: Việc khám, phẫu thuật và tái khám tại cùng một cơ sở giúp người bệnh tại địa phương thuận tiện theo dõi tiến triển, sử dụng thuốc và xử trí sớm khi có dấu hiệu bất thường.

12. Câu hỏi thường gặp

12.1. Mổ mắt Phaco và phẫu thuật Phaco có gì khác nhau không?

Về mặt bản chất chuyên môn, hai khái niệm này hoàn toàn là một. “Phẫu thuật Phaco” là tên gọi mang tính y khoa, còn “mổ mắt Phaco” là cách gọi phổ thông của người dân. Cả hai đều chỉ cùng một kỹ thuật nhũ tương hóa thủy tinh thể bằng sóng siêu âm.

12.2. Mổ Phaco có phải nằm viện không?

Không. Phẫu thuật Phaco là phương pháp phẫu thuật ngoại trú, thời gian thực hiện chỉ khoảng 10 – 15 phút. Sau mổ, người bệnh được theo dõi thêm khoảng 1 – 2 giờ, nếu ổn định có thể ra về trong ngày và không cần nằm viện qua đêm.

12.3. Không mổ Phaco thì đục thủy tinh thể tiến triển thế nào?

Đục thủy tinh thể không thể tự khỏi và hiện chưa có thuốc điều trị làm thủy tinh thể trong trở lại. Nếu không phẫu thuật Phaco, thị lực có thể giảm dần, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

12.4. Chi phí mổ Phaco phụ thuộc vào yếu tố nào?

Chi phí phụ thuộc chủ yếu vào loại thủy tinh thể nhân tạo (IOL) được chọn và mức hưởng BHYT của từng người. Xem chi tiết tại bảng giá mổ Phaco.

12.5. Mổ mắt Phaco bao lâu làm việc bình thường?

Thông thường, người bệnh có thể trở lại các công việc nhẹ sau khoảng 1 – 3 ngày nếu mắt hồi phục tốt. Với công việc nặng hoặc môi trường nhiều bụi bẩn, nên nghỉ lâu hơn để bảo vệ mắt.

12.6. Phẫu thuật Phaco điều trị đục thủy tinh thể có tái phát không?

Đục thủy tinh thể không tái phát vì phần bị đục đã được thay bằng IOL nhân tạo. Một số trường hợp sau vài tháng đến vài năm có thể gặp đục bao sau khiến mắt mờ nhẹ trở lại, có thể điều trị bằng laser ngoại trú.

12.7. Mổ Phaco có chữa được cận thị không?

Không. Phẫu thuật Phaco là phương pháp điều trị đục thủy tinh thể, không phải phẫu thuật cận thị. Tuy nhiên, bác sĩ có thể lựa chọn kính nội nhãn phù hợp để giúp người vừa đục thủy tinh thể vừa bị cận cải thiện thị lực sau mổ.

12.8. Mổ mắt Phaco có phải gây mê toàn thân không?

Không. Phần lớn các ca mổ Phaco chỉ cần gây tê tại chỗ bằng thuốc nhỏ mắt, người bệnh vẫn tỉnh táo hoàn toàn trong suốt ca mổ. Gây mê toàn thân chỉ áp dụng trong một số trường hợp đặc biệt theo chỉ định của bác sĩ.

12.9. Mổ Phaco mắt có đau và có để lại sẹo không?

Trong quá trình mổ, người bệnh được gây tê bề mặt nên không cảm thấy đau, chỉ có thể cảm nhận áp lực nhẹ. Đường mổ chỉ khoảng 2mm và tự đóng kín không cần khâu, nên hầu như không để lại sẹo nhìn thấy được sau khi lành.

Với kỹ thuật phẫu thuật Phaco hiện nay, việc điều trị đục thủy tinh thể diễn ra nhanh gọn với thời gian mổ khoảng 10 – 15 phút, phần lớn người bệnh có thể về trong ngày. Nếu bạn hoặc người thân đang có dấu hiệu đục thủy tinh thể, nên đi khám sớm để bác sĩ đánh giá và tư vấn thời điểm phẫu thuật phù hợp.

(*) Tài liệu tham khảo:

1. https://www.aao.org/education/preferred-practice-pattern/cataract-in-adult-eye-ppp-2021-in-press
2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9663224/
3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17531690/
4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10541151
5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1771891/