Thủy tinh thể nhân tạo là gì? Các loại kính và tuổi thọ

Thủy tinh thể nhân tạo (được làm từ các vật liệu y tế an toàn như silicone, acrylic) là giải pháp y khoa hoàn hảo để thay thế cho thủy tinh thể tự nhiên bị vẩn đục. Cùng Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa tìm hiểu chi tiết về cấu tạo, phân loại, tuổi thọ và nguyên lý hoạt động của thấu kính này qua bài viết dưới đây!

1. Thủy tinh thể nhân tạo (kính nội nhãn) là gì?

Thủy tinh thể nhân tạo (có tên tiếng Anh là Intraocular Lens – viết tắt là IOL), hay còn gọi là kính nội nhãn. Đây là một thấu kính trong suốt, kích thước siêu nhỏ, được bác sĩ cấy ghép vào bên trong mắt nhằm thay thế cho thủy tinh thể tự nhiên đã bị đục (cườm khô) và mất chức năng.

Chức năng chính của IOL là hội tụ ánh sáng chính xác lên võng mạc, giúp truyền tải tín hiệu hình ảnh lên não bộ. Nhờ đó, sau khi thay thủy tinh thể nhân tạo, người bệnh có thể khôi phục thị lực sắc nét, loại bỏ các triệu chứng nhìn mờ, chói sáng. Thậm chí, IOL còn giúp triệt tiêu các tật khúc xạ đi kèm như cận – viễn – loạn thị.

Thủy tinh thể nhân tạo có tuổi thọ vĩnh viễn bởi vì thấu kính được thiết kế bằng vật liệu tương thích sinh học 100% với cơ thể người, không bị phân hủy hay biến chất. Đa số người bệnh chỉ cần phẫu thuật đặt kính một lần duy nhất là có thể sử dụng ánh sáng đó đến suốt cuộc đời (trừ các trường hợp chấn thương mạnh làm lệch kính).

2. Phân loại các thủy tinh thể nhân tạo phổ biến

Hiện nay, trong phẫu thuật đục thủy tinh thể (mổ mắt cườm khô), có 2 nhóm kính nội nhãn được sử dụng rộng rãi nhất, phục vụ cho từng nhu cầu và điều kiện tài chính khác nhau. Dưới đây là bảng so sánh tổng quan để người bệnh dễ dàng đưa ra lựa chọn:

2.1. Thủy tinh thể đơn tiêu 

• Đặc điểm: Là loại kính cơ bản nhất, chỉ có một tiêu điểm cố định giúp người bệnh nhìn rõ ở một khoảng cách nhất định (thường là nhìn xa).
• Ưu điểm: Khả năng lấy nét nhìn xa cực tốt, độ tương phản cao, ít gặp hiện tượng chói lóa vào ban đêm. Chi phí tiết kiệm, thường được BHYT hỗ trợ tỷ lệ cao.
• Nhược điểm: Bệnh nhân vẫn cần phải đeo kính lão (kính gọng) khi muốn đọc sách, dùng điện thoại, may vá (nhìn gần).

2.2. Thủy tinh thể đa tiêu

• Đặc điểm: Thấu kính được thiết kế với nhiều vòng đồng tâm (nhiều tiêu điểm), cho phép hội tụ ánh sáng ở nhiều khoảng cách khác nhau.
• Ưu điểm: Khôi phục thị lực toàn diện ở cả 3 khoảng cách: Nhìn xa (lái xe) – Nhìn trung gian (xem TV, máy tính) – Nhìn gần (đọc sách). Bệnh nhân hoàn toàn thoát khỏi sự phụ thuộc vào kính gọng.
• Nhược điểm: Chi phí cao hơn. Một số ít trường hợp có thể gặp hiện tượng quầng sáng nhẹ quanh bóng đèn khi đi đêm trong thời gian đầu.

Ngoài các loại thủy tinh thể nhân tạo trên, hiện nay còn có kính Toric dành riêng cho bệnh nhân đục thủy tinh thể có kèm theo tật loạn thị giác mạc cao. Bác sĩ sẽ đo đạc chuyên sâu để tư vấn loại kính phù hợp nhất với đáy mắt của bạn.

>> Xem thêm: Kính đơn tiêu và đa tiêu: Nên chọn loại nào?

3. Cấu tạo của thủy tinh thể nhân tạo

Một chiếc IOL tiêu chuẩn dù rất nhỏ nhưng được chế tác vô cùng tinh xảo, cấu tạo gồm 2 bộ phận chính:

• Phần quang học (Optic): Nằm ở trung tâm, đường kính khoảng 5-6mm. Đây là “trái tim” của thấu kính, chịu trách nhiệm bẻ cong và hội tụ ánh sáng để tạo hình ảnh rõ nét trên võng mạc. Một số loại có phủ lớp màng lọc ánh sáng xanh, tia UV để bảo vệ đáy mắt.
• Phần càng cố định (Haptic): Là hai “chân rết” siêu mảnh nằm ở hai bên phần quang học. Chúng có độ đàn hồi cao, giúp cố định kính chắc chắn bên trong bao túi thủy tinh thể, không bị xê dịch khi người bệnh chớp mắt hay vận động.

4. Nguyên lý hoạt động của thuỷ tinh thể

Cách hoạt động của thủy tinh thể nhân tạo giống như thấu kính tự nhiên của mắt. Chúng sẽ tập trung ánh sáng đi vào mắt qua giác mạc để di chuyển chính xác vào bên trong mắt và chuyển hình ảnh thành các tín hiệu để truyền tới não. Từ đó, thấu kính được đặt theo số đo tùy chỉnh của bệnh nhân để hỗ trợ họ nhìn rõ nhất có thể. 

5. Khi nào cần phẫu thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo?

Các bác sĩ Nhãn khoa chỉ định thay thủy tinh thể nhân tạo cho người trên 18 tuổi gặp các vấn đề sau (phổ biến nhất là ở người trên 50 tuổi):

• Đục thủy tinh thể làm giảm thị lực: Nhìn mờ như có màng sương, suy giảm thị lực nghiêm trọng ảnh hưởng đến sinh hoạt.
• Chói lóa, nhạy cảm ánh sáng: Đau nhức mắt khi ra nắng, nhìn thấy quầng sáng quanh đèn xe ban đêm.
• Nhìn đôi, nhìn mờ nhiều hình: Một vật phân tách thành nhiều bóng mờ.

Lưu ý: Phẫu thuật sẽ KHÔNG được chỉ định nếu mắt bệnh nhân đang trong tình trạng viêm nhiễm cấp tính (đau mắt đỏ, viêm loét giác mạc…).

6. Quy trình phẫu thuật thủy tinh thể nhân tạo

6.1. Trước phẫu thuật

Bác sĩ sẽ thăm khám chuyên sâu để đánh giá thị lực và tình trạng đáy mắt. Dựa trên kết quả siêu âm và đo khúc xạ, người bệnh sẽ được tư vấn lựa chọn loại thủy tinh thể nhân tạo phù hợp nhất. Đồng thời, bác sĩ sẽ kê thuốc nhỏ mắt trước mổ để ngăn ngừa nhiễm trùng.

6.2. Trong phẫu thuật

Bệnh nhân được gây tê bề mặt bằng thuốc nhỏ mắt (không tiêm, không đau). Hiện có 2 phương pháp phổ biến:

• Phẫu thuật Phaco: Sử dụng sóng siêu âm để tán nhuyễn và hút bỏ thủy tinh thể đục. Đây là kỹ thuật tiêu chuẩn hiện nay.
• Mổ đục thủy tinh thể bằng Laser: Dùng tia laser thực hiện một số bước đầu (tạo đường mổ, xé bao, chẻ nhân) chính xác hơn, sau đó vẫn kết hợp với Phaco để hút nhân.

Sau khi hút bỏ cườm đục, IOL sẽ được cuộn lại và đưa vào mắt qua một vết rạch siêu nhỏ (chỉ ~2mm). Kính sẽ tự bung ra và cố định tại vị trí cũ. Vết mổ nhỏ tự liền, không cần khâu.

6.3. Sau phẫu thuật

Bệnh nhân được đưa về phòng hậu phẫu nghỉ ngơi, hoàn toàn tỉnh táo. Bạn có thể cảm thấy cộm xốn nhẹ hoặc chảy nước mắt, nhưng hiện tượng này sẽ nhanh chóng chấm dứt. Đa số thị lực sẽ phục hồi sáng rõ ngay trong ngày hôm sau.

7. Hướng dẫn chăm sóc mắt sau cấy ghép IOL

Dù là tiểu phẫu an toàn, việc chăm sóc hậu phẫu quyết định lớn đến chất lượng thị lực. Trong 2-4 tuần đầu, bệnh nhân cần tuân thủ:

• Bảo vệ mắt: Đeo kính râm/kính bảo hộ liên tục trong tuần đầu (cả khi ngủ) để tránh vô thức dụi tay vào mắt.
• Vệ sinh: Dùng bông gòn và nước muối sinh lý lau quanh mắt. Không để nước lã, xà phòng rơi vào mắt.
• Sinh hoạt: Không cúi gập người mạnh, không mang vác vật nặng. Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử liên tục quá lâu.
• Dùng thuốc: Nhỏ thuốc kháng viêm, kháng sinh theo đúng phác đồ của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc ngoài.
• Khám ngay nếu có dấu hiệu: Đau nhức mắt dữ dội, thị lực đột ngột tối sầm, thấy chớp sáng ruồi bay nhiều (dấu hiệu cảnh báo viêm nội nhãn hoặc bong võng mạc).

Thủy tinh thể nhân tạo chính là “chìa khóa” giúp người bệnh cườm khô tìm lại ánh sáng thanh xuân. Việc lựa chọn loại thấu kính nào phụ thuộc vào tình trạng đáy mắt và nhu cầu sinh hoạt của mỗi người. Để được đo khám chuyên sâu và tư vấn chọn loại IOL phù hợp nhất, cô chú/anh chị vui lòng liên hệ HOTLINE 0846 403 403 để đội ngũ y bác sĩ tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa hỗ trợ kịp thời!