Chữa mắt cận bằng diện chẩn: Có thật sự an toàn và hiệu quả?

Trong thời gian gần đây, cụm từ chữa mắt cận bằng diện chẩn được nhiều người quan tâm với kỳ vọng có thể giảm độ cận mà không cần phẫu thuật. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đủ tin cậy cho thấy diện chẩn có thể làm giảm số Diop, làm ngắn trục nhãn cầu hoặc chữa khỏi cận thị thật. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất phương pháp, mức độ bằng chứng hiện có và những lưu ý an toàn trước khi áp dụng.

1. Diện chẩn chữa cận thị là gì?

Diện chẩn là phương pháp được phát triển tại Việt Nam từ những năm 1980. Theo lý thuyết của phương pháp này, người thực hiện tác động lên các điểm được gọi là “sinh huyệt” trên khuôn mặt bằng day, ấn, lăn hoặc các dụng cụ chuyên biệt. Diện chẩn cho rằng những vùng nhất định trên khuôn mặt có mối liên hệ với các cơ quan và chức năng của cơ thể. Tuy nhiên, đây là hệ thống lý thuyết của diện chẩn và không nên đồng nhất với cấu trúc giải phẫu hay cơ chế sinh lý đã được xác lập trong nhãn khoa hiện đại.

Khi áp dụng diện chẩn cho vùng mắt, người thực hành thường tác động lên một số điểm quanh hốc mắt, trán, thái dương và mũi theo sơ đồ của phương pháp. Các thao tác thường gồm day, ấn hoặc lăn trên bề mặt da. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc tác động lên các điểm này có thể làm thay đổi cấu trúc gây cận thị hoặc kiểm soát sự kéo dài của trục nhãn cầu.

Diện chẩn không được xem là phương pháp điều trị cận thị đã được chứng minh. Với cận thị thật, đặc biệt cận thị do trục nhãn cầu dài, các thao tác day ấn ngoài da không được chứng minh có khả năng làm ngắn trục nhãn cầu hay làm mất số độ cận.

Các phương pháp được sử dụng trong nhãn khoa có mục tiêu khác nhau, chẳng hạn kính giúp điều chỉnh thị lực, Ortho-K có thể vừa điều chỉnh thị lực tạm thời vừa được sử dụng để kiểm soát tiến triển cận thị trong những trường hợp phù hợp, còn mổ mắt cận chủ yếu nhằm giảm sự phụ thuộc vào kính ở người đủ điều kiện.

ĐĂNG KÝ NHẬN ƯU ĐÃI

Chọn nơi khámBiên Hòa: 1403 Nguyễn Ái Quốc, KP.11, P.Tam Hiệp.TP.HCM: Ortho-K Việt, 857A Tạ Quang Bửu, P. Chánh Hưng.

2. Chữa mắt cận bằng diện chẩn có hiệu quả không? Bao lâu thì khỏi?

Hiện chưa có bằng chứng khoa học đủ tin cậy cho thấy chữa mắt cận bằng diện chẩn có thể làm giảm số Diop hoặc chữa khỏi cận thị thật. Do đó, cũng không có cơ sở để xác định thực hiện diện chẩn bao lâu thì hết cận.

Cận thị thật thường liên quan đến đặc điểm quang học của mắt, đặc biệt là trục nhãn cầu dài hơn hoặc công suất khúc xạ của mắt không phù hợp, khiến ánh sáng hội tụ trước võng mạc. Các thao tác day, ấn hoặc massage ngoài vùng mặt chưa được chứng minh có thể đảo ngược những thay đổi này.

Một số người có thể cảm thấy mắt dễ chịu hơn sau massage hoặc nghỉ nhìn gần, nhưng cảm giác giảm mỏi mắt không đồng nghĩa với việc số độ cận đã giảm. Với trường hợp nghi ngờ co quắp điều tiết hay thường được gọi là “cận thị giả”, người bệnh nên khám và đo mắt cận để đánh giá tình trạng khúc xạ, từ đó phân biệt với cận thị thật thay vì tự kết luận dựa trên cảm giác nhìn rõ hơn.

Tương tự, bằng chứng về các hình thức tập mắt hoặc tác động huyệt để phòng ngừa và kiểm soát cận thị hiện còn hạn chế. Một tổng quan hệ thống về bài tập mắt ghi nhận hiệu quả nhìn chung từ hạn chế đến không rõ ràng đối với phòng ngừa hoặc kiểm soát tiến triển cận thị.

3. Các dụng cụ thực hiện phương pháp diện chẩn 

Trong các tài liệu và thực hành diện chẩn, một số dụng cụ thường được sử dụng để tác động lên bề mặt da như cây dò, cây lăn, que gạch hoặc búa gõ. Việc sử dụng những dụng cụ này thuộc kỹ thuật của diện chẩn và không đồng nghĩa với việc chúng đã được chứng minh có khả năng điều trị cận thị.

• Cây dò: được người thực hành sử dụng để xác định và tác động lên các điểm theo sơ đồ diện chẩn.
• Cây lăn: được dùng để lăn trên vùng da theo kỹ thuật của phương pháp.
• Búa gõ: được sử dụng để tác động nhẹ lên một số điểm trên bề mặt da.

Lưu ý: Dụng cụ cần được vệ sinh sạch, không dùng chung giữa nhiều người để tránh nhiễm khuẩn. Đặc biệt, với vùng quanh mắt, không nên dùng lực mạnh hoặc chà xát trực tiếp lên nhãn cầu.

Tuy nhiên, không nên tự day ấn hoặc sử dụng dụng cụ với lực mạnh quanh mắt, đặc biệt không tác động trực tiếp lên nhãn cầu. Nếu xuất hiện đau, đỏ mắt, nhìn mờ hoặc các biểu hiện bất thường sau khi thực hiện, nên ngừng và đi khám chuyên khoa mắt.

4. Các thao tác diện chẩn thường được nhắc đến và lưu ý an toàn

Trong thực hành diện chẩn, một số thao tác quanh vùng mắt thường được đề cập như day ấn, lăn hoặc tác động theo sơ đồ huyệt. Các nội dung dưới đây nhằm giúp người đọc nhận diện những thao tác này và hiểu rõ giới hạn bằng chứng, không phải hướng dẫn tự điều trị cận thị tại nhà.

4.1. Day, ấn các điểm quanh vùng mắt

Trong diện chẩn, người thực hành có thể dùng ngón tay hoặc dụng cụ tác động lên một số điểm quanh hốc mắt, sống mũi và thái dương theo sơ đồ của phương pháp. Một số người có thể cảm thấy thư giãn sau khi massage vùng quanh mắt, nhưng hiện chưa có bằng chứng cho thấy thao tác này có thể tác động lên thần kinh thị giác, làm ngắn trục nhãn cầu hoặc giảm số độ cận.

Khi tác động vùng quanh mắt cần tránh ấn trực tiếp hoặc dùng lực mạnh lên nhãn cầu.

4.2. Không nên ép hoặc tạo áp lực trực tiếp lên nhãn cầu

Không nên tự dùng tay hoặc dụng cụ để ép trực tiếp lên giác mạc hay nhãn cầu với mục đích giảm cận. Hiện không có cơ sở cho thấy tác động cơ học theo cách này có thể điều chỉnh cận thị. Ngược lại, thao tác không đúng kỹ thuật hoặc sử dụng lực mạnh có thể gây đau, khó chịu hoặc làm tổn thương mắt.

Nếu xuất hiện đau mắt, đỏ mắt, nhìn mờ hoặc các triệu chứng bất thường sau khi tác động vùng quanh mắt, nên ngừng thực hiện và đi khám chuyên khoa mắt.

4.3. Gạch đồ hình theo phương pháp diện chẩn

Trong diện chẩn, “gạch đồ hình” là thao tác dùng dụng cụ tác động nhẹ lên các vùng da được xác định theo sơ đồ của phương pháp, thường quanh trán, mũi hoặc gò má. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng giải phẫu hoặc lâm sàng cho thấy các điểm này có thể “kích hoạt” dây thần kinh thị giác hoặc làm thay đổi độ cận.

4.4. Lăn hoặc massage vùng quanh mắt

Massage nhẹ vùng trán, thái dương hoặc quanh bờ xương hốc mắt có thể tạo cảm giác thư giãn ở một số người. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng cho thấy massage có thể làm giảm số Diop hoặc kiểm soát tiến triển cận thị; cảm giác mắt dễ chịu hơn không đồng nghĩa với độ cận đã thay đổi.

4.5. Nghỉ mắt sau thời gian nhìn gần

Nhìn ra xa hoặc nghỉ ngắn sau thời gian học tập, làm việc với màn hình có thể giúp mắt chuyển khỏi trạng thái nhìn gần liên tục và giảm cảm giác mỏi mắt. Tuy nhiên, đây không phải cách giảm độ cận theo nghĩa làm giảm số Diop của cận thị thật.

Có thể áp dụng quy tắc 20-20-20: sau khoảng 20 phút nhìn gần, nhìn một vật cách khoảng 20 feet (6 m) trong ít nhất 20 giây. Với trẻ em, nên hạn chế các khoảng nhìn gần kéo dài, duy trì khoảng cách đọc phù hợp, nghỉ mắt định kỳ và tăng thời gian hoạt động ngoài trời. Đây là những thói quen được khuyến nghị trong chăm sóc và phòng ngừa cận thị ở trẻ.

Khi nhìn ra xa, tuyệt đối không nhìn trực tiếp vào mặt trời. Nhìn mặt trời chữa cận thị không làm giảm số Diop và có thể gây tổn thương võng mạc.

5. Những điều cần lưu ý khi dùng diện chẩn chữa cận thị

Diện chẩn chưa được chứng minh là phương pháp điều trị hoặc kiểm soát cận thị. Nếu vẫn lựa chọn thực hiện các thao tác quanh vùng mắt với mục đích thư giãn, người dùng cần hiểu rõ giới hạn của phương pháp và tránh các tác động có thể gây tổn thương mắt.

• Không thay thế điều trị cận thị: Hiện chưa có bằng chứng đủ tin cậy cho thấy diện chẩn có thể làm giảm số Diop hoặc kiểm soát sự kéo dài của trục nhãn cầu. Không nên tự bỏ kính hoặc ngừng phương pháp kiểm soát cận đang được bác sĩ chỉ định.
• Tránh tác động trực tiếp lên nhãn cầu: Day, ấn hoặc sử dụng dụng cụ với lực mạnh, đặc biệt khi tác động trực tiếp lên mắt, có thể gây đau hoặc tổn thương vùng mắt.
• Bảo đảm vệ sinh: Tay hoặc dụng cụ không sạch khi tiếp xúc vùng mí và quanh mắt có thể làm tăng nguy cơ kích ứng hoặc nhiễm trùng.
• Không trì hoãn thăm khám: Đặc biệt ở trẻ em, việc chỉ dựa vào các phương pháp chưa được chứng minh có thể làm bỏ lỡ thời điểm theo dõi và kiểm soát cận thị phù hợp. Cận thị tiếp tục tiến triển, nhất là khi đạt mức cận cao, có thể làm tăng nguy cơ gặp các tác hại của cận thị liên quan đến võng mạc và thị lực.

Người bị cận thị cần được khám để xác định mức độ cận và tình trạng sức khỏe mắt. Với trẻ có cận thị tiến triển, bác sĩ có thể tư vấn phương pháp kiểm soát phù hợp. Với người trưởng thành có độ khúc xạ ổn định và đáp ứng điều kiện phẫu thuật, các phương pháp như SmartSurfACE, CLEAR, Femto Pro hoặc Phakic IPCL có thể được cân nhắc nhằm giảm sự phụ thuộc vào kính.

Chữa mắt cận bằng diện chẩn hiện chưa được chứng minh có thể làm giảm số Diop hoặc chữa khỏi cận thị thật. Một số thao tác massage quanh mắt có thể tạo cảm giác thư giãn ở một số người, nhưng cảm giác này không đồng nghĩa với việc cấu trúc mắt hoặc độ khúc xạ đã thay đổi. Người bị cận nên kiểm tra khúc xạ định kỳ và lựa chọn phương pháp điều chỉnh hoặc kiểm soát cận thị dựa trên độ tuổi, tốc độ tiến triển và tình trạng mắt.