Mắt đổ ghèn là bệnh gì? Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

Mắt đổ ghèn là tình trạng phổ biến mà nhiều người gặp phải, đặc biệt vào buổi sáng sau khi ngủ dậy. Đây là hiện tượng tích tụ dịch nhầy, dầu và tế bào chết ở khóe mắt hoặc viền mi mắt. Trong hầu hết trường hợp, mắt đổ ghèn chỉ là phản ứng sinh lý bình thường giúp bảo vệ bề mặt nhãn cầu. Tuy nhiên, nếu mắt đổ ghèn nhiều hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường thì có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý. Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng này ngay dưới đây.

1. Mắt đổ ghèn là bệnh gì? Các đối tượng thường gặp

Mắt đổ ghèn (hay gỉ mắt) là hiện tượng chất tiết tích tụ ở khóe mắt hoặc bờ mi, thường gồm chất nhầy, dầu tự nhiên, tế bào chết và bụi bẩn. Đây là cơ chế làm sạch và bảo vệ tự nhiên của mắt khi lớp phim nước mắt liên tục cuốn trôi tạp chất. Trong lúc ngủ, mắt không chớp nên các chất này dễ đọng lại và hình thành ghèn mắt.

Thông thường, ghèn mắt có lượng ít, màu trắng ngà hoặc vàng nhạt và không gây khó chịu. Tuy nhiên, nếu mắt đổ ghèn liên tục, đặc quánh, có màu vàng đậm hoặc xanh lá kèm đỏ mắt, sưng mí, ngứa rát, dính mi hoặc nhìn mờ thì có thể liên quan đến bệnh lý về mắt.

Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến hơn ở các nhóm sau:

• Trẻ em: Tình trạng mắt trẻ sơ sinh bị đổ ghèn hoặc mắt bé bị đổ ghèn khá phổ biến. Nguyên nhân thường liên quan đến tắc ống lệ bẩm sinh.
• Người lớn tuổi: Hệ miễn dịch suy giảm, tình trạng khô mắt hoặc các bệnh lý tuổi già khiến mắt dễ tiết ghèn nhiều hơn bình thường.
• Người đeo kính áp tròng hoặc người làm việc văn phòng: Tiếp xúc thường xuyên với màn hình điện tử hoặc môi trường nhiều bụi bẩn. Do vậy sẽ dễ bị kích ứng, khô mắt và tăng tiết dịch mắt.
• Người có bệnh nền: Một số bệnh như tiểu đường, viêm dị ứng hoặc các bệnh lý mắt mạn tính cũng có nguy cơ gặp tình trạng mắt đổ ghèn kéo dài.

2. Phân loại tình trạng mắt đổ ghèn

Việc phân loại đúng giúp xác định nguyên nhân gây bệnh và lựa chọn hướng xử lý phù hợp, hiệu quả hơn.

2.1. Phân loại theo màu sắc

• Ghèn vàng: Thường xuất hiện kèm cục u nhỏ hoặc nốt sưng ở mí mắt, là dấu hiệu điển hình của lẹo mắt do tắc tuyến mí hoặc nhiễm trùng. Một số trường hợp có thể liên quan đến viêm túi lệ.
• Ghèn xanh lá cây hoặc xám: Dịch tiết thường đặc và nhiều, phổ biến trong viêm kết mạc do vi khuẩn. Tình trạng này thường đi kèm đỏ mắt, kích ứng và dính chặt mí sau khi ngủ dậy.
• Ghèn trắng: Có thể liên quan đến viêm túi lệ hoặc nhiễm trùng hệ thống dẫn lưu nước mắt. Người bệnh thường kèm theo biểu hiện đau, đỏ và sưng vùng giữa mũi với mí mắt.
• Ghèn trong suốt hoặc trắng nhạt: Thường là hiện tượng sinh lý hoặc do kích ứng nhẹ ở mắt. Tuy nhiên, nếu mắt bị đỏ và đổ ghèn kéo dài nhiều ngày thì vẫn nên thăm khám chuyên khoa để kiểm tra nguyên nhân.

2.2. Phân loại theo tính chất (hình dạng)

• Dạng nước (loãng): Dịch tiết lỏng, trong hoặc hơi đục, thường gặp ở viêm kết mạc do virus (đau mắt đỏ).
• Dạng sợi (dai, trắng): Dịch tiết có dạng kéo sợi, thường liên quan đến viêm kết mạc dị ứng. Người bệnh thường cảm thấy ngứa, đỏ mắt và khó chịu kéo dài.
• Dạng đặc, giòn (đóng vảy): Ghèn đặc quánh, bám quanh mí mắt và chân lông mi, thường gặp trong viêm bờ mi.
• Dạng hạt nhỏ, khô: Ghèn khô thành hạt ở khóe mắt, phổ biến ở người bị khô mắt.

3. Tại sao mắt đổ ghèn nhiều?

Mắt đổ ghèn nhiều thường là dấu hiệu cho thấy hệ thống bảo vệ của mắt đang hoạt động quá mức hoặc có tình trạng viêm, nhiễm trùng. Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến nhất gây đổ ghèn bất thường.

3.1. Viêm kết mạc (Đau mắt đỏ)

• Do virus: Ghèn loãng, trong hoặc hơi trắng, dễ lây lan qua tiếp xúc.
• Do vi khuẩn: Ghèn đặc, màu vàng hoặc xanh lá, mí dính chặt khi ngủ dậy.
• Do dị ứng: Ghèn dạng nước hoặc sợi trắng, kèm theo ngứa dữ dội.

3.2. Viêm bờ mi

Tình trạng viêm mãn tính ở mép mí mắt do tắc tuyến Meibomian hoặc nhiễm khuẩn (thường là Staphylococcus). Người bệnh thường xuất hiện ghèn mắt dạng đặc, khô và đóng vảy quanh chân lông mi. Kèm theo đó là các triệu chứng như đỏ mí, ngứa, cộm mắt và mí mắt dễ dính lại sau khi ngủ dậy.

3.3. Khô mắt

Khi mắt không được cung cấp đủ nước mắt hoặc chất lượng nước mắt suy giảm, cơ thể sẽ tăng tiết chất nhầy để bù đắp, dẫn đến tình trạng xuất hiện ghèn trắng đục, dạng sợi hoặc các hạt khô ở khóe mắt. Ngoài đổ ghèn, người bệnh còn có thể cảm thấy cộm, rát mắt, nhìn mờ và khó chịu kéo dài.

3.4. Tắc tuyến lệ (Viêm túi lệ)

Tắc tuyến lệ xảy ra khi đường dẫn nước mắt bị bít tắc, khiến dịch ứ đọng và dễ gây viêm nhiễm. Người bệnh thường xuất hiện ghèn trắng hoặc vàng, kèm chảy nước mắt liên tục và sưng đau ở góc trong mắt. Tình trạng này khá phổ biến ở trẻ sơ sinh do bẩm sinh, trong khi ở người lớn thường liên quan đến nhiễm trùng hoặc chấn thương.

3.5. Lẹo mắt và Chắp mắt

Lẹo mắt là ổ nhiễm trùng cấp tính gây sưng đỏ, đau nhức kèm ghèn mủ vàng đặc. Trong khi đó, chắp mắt do tắc nghẽn tuyến mỡ, thường cứng và ít đau hơn lẹo.

Lưu ý y khoa: Tuyệt đối không tự nặn nốt sưng tại nhà để tránh vi khuẩn xâm nhập sâu gây viêm hốc mắt hoặc nhiễm trùng máu.

3.6. Các nguyên nhân khác

• Kính áp tròng không vệ sinh: Dễ gây viêm, loét giác mạc.
• Dị vật, chấn thương hoặc tiếp xúc hóa chất: Kích thích mắt tiết ghèn nhiều.
• Bệnh nền: Tiểu đường, dị ứng toàn thân, hội chứng Sjogren.

4. Triệu chứng kèm theo khi mắt đổ ghèn

Khi mắt đổ ghèn nhiều, đặc biệt là mắt đổ ghèn nhiều khi ngủ dậy, đây thường không chỉ là hiện tượng sinh lý mà có thể là dấu hiệu của các vấn đề viêm nhiễm hoặc kích ứng. Dưới đây là các triệu chứng thường gặp:

• Mí mắt dính chặt, khó mở mắt: Đặc biệt sau khi ngủ dậy do ghèn đặc quánh, vàng hoặc xanh lá tích tụ (thường gặp trong viêm kết mạc do vi khuẩn).
• Đỏ mắt, sưng mí mắt: Kèm kích ứng, cộm rát, hay gặp trong viêm kết mạc, viêm bờ mi hoặc dị ứng.
• Ngứa mắt, chảy nước mắt: Thường kèm ghèn dạng sợi trắng hoặc loãng, điển hình của viêm kết mạc dị ứng.
• Đau mắt, nhạy cảm với ánh sáng (sợ ánh sáng): Có thể kèm mờ mắt, dấu hiệu nghiêm trọng hơn của nhiễm khuẩn hoặc loét giác mạc.
• Sưng đau vùng góc trong mắt (gần sống mũi): Thường gặp khi tắc tuyến lệ hoặc viêm túi lệ, ghèn trắng hoặc vàng.
• Cục u nhỏ hoặc nốt sần trên mí mắt: Kèm ghèn vàng, dấu hiệu điển hình của lẹo mắt (chắp).
• Giảm thị lực hoặc nhìn mờ: Xảy ra khi ghèn nhiều kèm viêm nặng hoặc khô mắt mãn tính.

5. Mắt đổ ghèn nhiều có sao không? Khi nào cần gặp bác sĩ

Mắt đổ ghèn nhiều thường không nguy hiểm nếu chỉ là hiện tượng sinh lý nhẹ. Nhưng khi ghèn tăng đột biến, thay đổi màu sắc hoặc kèm triệu chứng bất thường thì có thể là dấu hiệu của viêm nhiễm. Lúc này, cần can thiệp kịp thời để tránh biến chứng như giảm thị lực, loét giác mạc hoặc lan nhiễm trùng.

Người bệnh nên đến cơ sở nhãn khoa uy tín khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Ghèn mắt kéo dài >1 tuần, vệ sinh không cải thiện
• Ghèn vàng/xanh, đặc như mủ, có mùi
• Mắt đỏ, sưng, dính khó mở
• Đau rát, ngứa, sợ ánh sáng
• Nhìn mờ, chảy nước mắt liên tục
• Sưng góc mắt, nổi lẹo
• Trẻ nhỏ bị nhiều ghèn kèm đỏ/sưng mắt cần khám sớm

6. Cách điều trị mắt bị đổ ghèn

Khi mắt đổ ghèn nhiều do viêm nhiễm hoặc kích ứng, cần kết hợp vệ sinh đúng cách và điều trị nguyên nhân để đạt hiệu quả cao. Dưới đây là cách chữa mắt bị đổ ghèn ở người lớn an toàn và khoa học:

6.1. Cách vệ sinh mắt tại nhà

• Chườm ấm: Dùng khăn sạch nhúng nước ấm (khoảng 40 – 42°C), vắt khô, đắp lên mắt 5 – 10 phút. Thực hiện 3 – 4 lần/ ngày để làm mềm ghèn, giảm sưng và thông tuyến nhờn.
• Lau rửa nhẹ nhàng: Dùng bông gòn hoặc khăn sạch thấm nước muối sinh lý 0.9% lau từ trong ra ngoài và thực hiện riêng từng mắt. Tuyệt đối không dùng chung khăn cho cả hai mắt để tránh lây nhiễm.
• Rửa mắt bằng nước muối sinh lý: Nhỏ hoặc rửa 2 – 3 lần/ ngày để loại bỏ bụi bẩn và dịch tiết.
• Vệ sinh mí mắt: Massage nhẹ mí mắt sau khi chườm ấm. Việc này đặc biệt hữu ích khi bị viêm bờ mi.

6.2. Cách điều trị theo nguyên nhân

• Viêm kết mạc do vi khuẩn: Người bệnh thường được chỉ định thuốc nhỏ mắt kháng sinh trong khoảng 7 – 10 ngày. Cần sử dụng đúng theo hướng dẫn của bác sĩ và không tự ý mua thuốc điều trị.
• Viêm kết mạc dị ứng: Dùng thuốc nhỏ mắt kháng Histamin hoặc Corticoid theo chỉ định từ bác sĩ, đồng thời hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng.
• Khô mắt: Nhỏ nước mắt nhân tạo (không chất bảo quản) nhiều lần trong ngày, uống đủ nước và nghỉ ngơi mắt theo quy tắc 20-20-20.
• Viêm bờ mi / Lẹo mắt: Chườm ấm liên tục, kết hợp với vệ sinh mí và dùng mỡ kháng sinh nếu cần. Tuyệt đối không được tự ý nặn lẹo.
• Tắc tuyến lệ/ Nhiễm trùng nặng: Có thể cần massage tuyến lệ, kháng sinh toàn thân hoặc phẫu thuật thông tuyến (do bác sĩ chỉ định).

Lưu ý quan trọng: Không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc Corticoid vì có thể gây kháng thuốc hoặc làm tổn thương giác mạc.

7. Phòng ngừa tình trạng mắt đổ ghèn

Để hạn chế tình trạng mắt hay đổ ghèn và giảm nguy cơ tái phát, bạn có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa đơn giản sau:

• Rửa tay thường xuyên, tránh dụi mắt khi tay bẩn
• Vệ sinh mắt mỗi ngày bằng nước muối sinh lý, có thể chườm ấm mí mắt
• Không dùng chung khăn mặt, mỹ phẩm mắt hoặc kính áp tròng
• Đeo, vệ sinh và thay kính áp tròng đúng cách
• Tẩy trang sạch vùng mắt trước khi ngủ
• Hạn chế bụi bẩn, tác nhân dị ứng và tình trạng khô mắt
• Nghỉ ngơi mắt hợp lý khi dùng màn hình điện tử
• Khám mắt định kỳ và kiểm soát tốt các bệnh nền như dị ứng, tiểu đường, khô mắt

8. Một số câu hỏi thường gặp

Dưới đây là câu trả lời cho một số thắc mắc phổ biến liên quan đến tình trạng mắt đổ ghèn.

8.1. Tại sao mắt ra ghèn vàng sau khi đi bơi?

Mắt ra ghèn vàng sau khi bơi chủ yếu là do viêm kết mạc (đau mắt đỏ) gây ra bởi vi khuẩn/virus trong nước hồ bơi không được xử lý tốt hoặc do hóa chất Clo kích ứng mắt. Ghèn vàng là dấu hiệu nhiễm trùng/ kích ứng, phản ứng của mắt để đẩy tạp chất ra ngoài.

8.2. Trẻ sơ sinh bị đổ ghèn 1 bên mắt là do đâu?

Trẻ sơ sinh bị đổ ghèn 1 bên mắt thường do tắc tuyến lệ bẩm sinh (nguyên nhân phổ biến nhất), viêm kết mạc hoặc mắt bị dính dịch nước ối/ máu khi sinh. Tình trạng này khiến mắt bé bị chảy nước mắt liên tục, ra ghèn trắng hoặc vàng, dính chặt mí mắt khi ngủ dậy, đa phần tự khỏi khi bé lớn hơn.

8.3. Trẻ bị đổ ghèn mắt và chảy nước mũi là bệnh gì?

Trẻ bị đổ ghèn mắt và chảy nước mũi thường là dấu hiệu của viêm kết mạc (đau mắt đỏ) kết hợp viêm đường hô hấp trên do virus, cảm lạnh, hoặc dị ứng. Các triệu chứng này thường do hệ miễn dịch của trẻ phản ứng với tác nhân gây bệnh, khiến mắt sưng đỏ, nhiều ghèn và mũi chảy dịch nhầy.

Mắt đổ ghèn là tình trạng có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, triệu chứng và áp dụng cách xử lý đúng sẽ giúp bảo vệ thị lực hiệu quả. Nếu bạn đang gặp phải tình trạng này hoặc các triệu chứng liên quan, hãy liên hệ ngay Bệnh viện Mắt Sài Gòn Biên Hòa qua hotline 0846 403 403 để được hỗ trợ và đặt lịch khám nhanh chóng.