Uống dầu cá tốt cho mắt cận không? Tác dụng của dầu cá

Dầu cá tốt cho mắt cận thường được nhắc đến nhờ cung cấp Omega-3, đặc biệt là EPA và DHA, có vai trò đối với sức khỏe của mắt. Tuy nhiên, dầu cá không thể làm giảm số Diop hay chữa khỏi cận thị. Vậy người bị cận có nên uống dầu cá, nên chọn loại nào và sử dụng ra sao để phù hợp? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ.

1. Uống dầu cá có giúp giảm độ cận không?

Không. Hiện chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy uống dầu cá có thể làm giảm số độ cận hoặc đưa mắt cận trở về 0 độ.

Cận thị thường xảy ra khi trục nhãn cầu dài hơn bình thường hoặc hệ thống quang học của mắt khiến ánh sáng hội tụ trước võng mạc. Dầu cá không được chứng minh có thể làm ngắn trục nhãn cầu hay đảo ngược những thay đổi này.

Dầu cá chủ yếu cung cấp Omega-3, trong đó EPA và DHA là hai thành phần được quan tâm nhiều. DHA có hàm lượng cao trong võng mạc và là một thành phần của màng tế bào, vì vậy có vai trò đối với hoạt động bình thường của mắt. Tuy nhiên, vai trò dinh dưỡng này không đồng nghĩa với việc bổ sung dầu cá sẽ làm giảm độ cận hoặc giúp người cận nhìn rõ hơn mà không cần kính.

Lưu ý: Không phải dầu cá nào cũng chứa nhiều vitamin A và D. Dầu cá thông thường chủ yếu cung cấp EPA và DHA, thành phần cụ thể cần được kiểm tra trên nhãn sản phẩm.

2. Dầu cá có tác dụng gì đối với sức khỏe mắt?

Dầu cá không điều trị cận thị, nhưng Omega-3 vẫn là nhóm chất béo cần thiết đối với nhiều hoạt động của cơ thể. Đối với mắt, người dùng cần hiểu đúng những lợi ích và giới hạn của việc bổ sung.

2.1. DHA là thành phần quan trọng của võng mạc

DHA hiện diện với hàm lượng cao trong võng mạc và tham gia cấu tạo màng tế bào. Đây là một trong những lý do Omega-3 thường được nghiên cứu trong lĩnh vực sức khỏe mắt.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng uống dầu cá có thể phòng ngừa thoái hóa võng mạc hay các vấn đề tại đáy mắt do cận thị cao. Người cận cao vẫn cần khám mắt định kỳ vì nguy cơ gặp một số biến chứng cận thị liên quan đến võng mạc và thị lực có thể tăng theo mức độ cận.

2.2. Omega-3 có giúp giảm khô mắt không?

Một số sản phẩm Omega-3 được quảng cáo với công dụng hỗ trợ khô mắt, nhưng hiệu quả thực tế chưa thống nhất.

Trong nghiên cứu DREAM do Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ tài trợ, bổ sung Omega-3 đường uống không cho kết quả tốt hơn giả dược trong việc cải thiện triệu chứng và dấu hiệu khô mắt ở người mắc khô mắt mức độ vừa đến nặng.

Vì vậy, nếu thường xuyên khô, rát, cộm hoặc mỏi mắt, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân thay vì chỉ tự bổ sung dầu cá.

2.3. Dầu cá không làm mắt cận nhìn rõ hơn

Hiện chưa có cơ sở để khẳng định uống dầu cá giúp tăng thị lực ban đêm, giảm số Diop hoặc giúp người cận nhìn xa rõ hơn.

Nếu cảm thấy thị lực giảm hoặc kính đang đeo không còn rõ, người bệnh nên đo mắt cận và kiểm tra sức khỏe mắt để xác định độ khúc xạ có thay đổi hay không, thay vì tự tăng liều thực phẩm bổ sung.

3. Người bị cận thị có nên uống dầu cá không?

Người bị cận vẫn có thể bổ sung dầu cá khi có nhu cầu Omega-3, nhưng không bắt buộc phải uống dầu cá chỉ vì đang bị cận thị.

Nếu chế độ ăn đã có cá và các thực phẩm giàu Omega-3 thường xuyên, không phải ai cũng cần dùng thêm viên dầu cá. Nhu cầu bổ sung còn phụ thuộc vào tuổi, chế độ ăn, tình trạng sức khỏe và các thuốc đang sử dụng.

Đặc biệt, không nên xem dầu cá là cách giữ mắt không bị tăng độ cận hoặc sử dụng thay cho kính và các phương pháp kiểm soát cận được bác sĩ chỉ định.

Nếu đang tìm hiểu cách giảm cận thị, cần phân biệt giữa giảm số Diop, làm chậm tiến triển cận và điều chỉnh thị lực. Dầu cá không được chứng minh có thể thực hiện những mục tiêu này.

4. Cách chọn dầu cá tốt cho mắt cận

Khi mua dầu cá, không nên chỉ nhìn vào những cụm quảng cáo như “bổ mắt”, “sáng mắt” hay “Fish Oil 1000 mg”. Thay vào đó, nên quan tâm đến thành phần thực tế và nguồn gốc sản phẩm.

4.1. Kiểm tra hàm lượng EPA và DHA

Trên nhãn dầu cá thường có hai con số khác nhau: tổng lượng dầu cá và lượng EPA, DHA thực tế.

Ví dụ, sản phẩm ghi “Fish Oil 1000 mg” không có nghĩa viên đó chứa 1000 mg EPA và DHA. Theo NIH, một viên dầu cá 1000 mg điển hình có thể cung cấp khoảng 180 mg EPA và 120 mg DHA, nhưng hàm lượng giữa các sản phẩm có thể khác nhau đáng kể.

Do đó, khi so sánh sản phẩm, nên đọc kỹ bảng thành phần thay vì chỉ nhìn số miligam dầu cá được in nổi bật trên bao bì.

4.2. Chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng

Ưu tiên sản phẩm ghi đầy đủ:

• Nhà sản xuất và nguồn gốc.
• Hàm lượng EPA và DHA.
• Hướng dẫn sử dụng.
• Hạn sử dụng.
• Thông tin bảo quản.

Không nên chọn sản phẩm không rõ thành phần hoặc mua theo quảng cáo “giảm cận”, “phục hồi thị lực” vì dầu cá không có những công dụng này.

4.3. Không cần quá đặt nặng dạng TG hay EE

Dầu cá có thể được sản xuất dưới nhiều dạng khác nhau như triglyceride hoặc ethyl ester. Khả năng hấp thu có thể khác nhau, nhưng không nên dựa vào một con số quảng cáo như “hấp thu tốt hơn 70%” để kết luận sản phẩm này chắc chắn tốt hơn sản phẩm khác.

Quan trọng hơn là hàm lượng EPA/DHA, chất lượng sản phẩm, khả năng dung nạp và nhu cầu thực tế của người sử dụng.

4.4. Phân biệt dầu cá và dầu gan cá

Dầu cá thông thường chủ yếu được dùng để bổ sung EPA và DHA. Dầu gan cá có thể cung cấp thêm vitamin A và vitamin D.

Hai loại này không hoàn toàn giống nhau, vì vậy không nên mặc định cứ uống dầu cá là đồng thời đang bổ sung nhiều vitamin A và D.

5. Uống dầu cá như thế nào cho phù hợp?

Không có một liều dầu cá riêng dành cho người cận thị vì Omega-3 không phải thuốc điều trị cận thị. Khi sử dụng, nên làm theo liều hướng dẫn của sản phẩm hoặc tư vấn của bác sĩ, dược sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng. Không nên tự tăng liều với mục đích làm mắt sáng hơn hoặc giảm độ cận.

Dầu cá có thể được dùng cùng bữa ăn theo hướng dẫn của từng sản phẩm. Không cần cố định một “thời điểm vàng” để dầu cá có tác dụng đối với mắt.

Người đang sử dụng thuốc thường xuyên, đặc biệt thuốc ảnh hưởng đến đông máu, hoặc đang có bệnh lý cần điều trị nên trao đổi với bác sĩ trước khi bổ sung Omega-3 liều cao. Omega-3 nhìn chung được dung nạp tốt nhưng một số người có thể gặp vị tanh, ợ, buồn nôn hoặc khó chịu đường tiêu hóa.

Với trẻ em, phụ huynh không nên tự áp dụng liều của người lớn. Việc có cần bổ sung hay không nên dựa trên chế độ ăn và nhu cầu thực tế của trẻ.

6. Muốn hạn chế tăng độ cận nên làm gì?

Nếu mục tiêu là làm chậm cận thị tiến triển cận thị ở trẻ em, dầu cá không phải giải pháp chính. Các phương pháp kiểm soát cần được lựa chọn dựa trên độ tuổi, độ cận, tốc độ tăng độ và tình trạng mắt.

Một số hướng thường được bác sĩ cân nhắc gồm:

• Khám và theo dõi cận thị: Trẻ cần được kiểm tra mắt định kỳ. Nếu đang áp dụng phương pháp kiểm soát cận, lịch tái khám có thể thường xuyên hơn tùy trường hợp.
• Tăng thời gian hoạt động ngoài trời: Hoạt động ngoài trời thường xuyên, nghỉ giữa các khoảng nhìn gần và duy trì khoảng cách đọc phù hợp là những thói quen có lợi cho trẻ.
• Kính Ortho-K: Là kính áp tròng cứng đeo khi ngủ để tạm thời thay đổi hình dạng giác mạc, giúp nhìn rõ hơn vào ban ngày và có thể được sử dụng để kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ phù hợp. Ortho-K cần được theo dõi chuyên môn vì kính áp tròng vẫn có nguy cơ gây tổn thương hoặc nhiễm trùng giác mạc nếu sử dụng không đúng.
• Tròng kính kiểm soát cận thị: Một số thiết kế tròng kính chuyên biệt tạo tín hiệu quang học nhằm làm chậm quá trình tiến triển cận thị ở trẻ. Hiệu quả có thể khác nhau giữa từng trẻ và từng loại kính.
• Atropine nồng độ thấp: Có thể được bác sĩ cân nhắc ở một số trẻ bị cận tiến triển. Nồng độ, thời gian sử dụng và lịch theo dõi cần được chỉ định phù hợp.

Với người trưởng thành có độ khúc xạ ổn định và đáp ứng các điều kiện cần thiết, mổ mắt cận có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào kính. Tuy nhiên, phẫu thuật khúc xạ không phải phương pháp kiểm soát tăng cận ở trẻ.

7. Các câu hỏi thường gặp

7.1. Người mới phẫu thuật cận thị (Lasik/Relex Smile) có nên uống dầu cá?

Không bắt buộc. Sau phẫu thuật, một số người có thể bị khô mắt tạm thời, nhưng hiện chưa có bằng chứng đủ mạnh để khẳng định dầu cá giúp mắt hồi phục nhanh hơn. Người bệnh nên ưu tiên thuốc, nước mắt nhân tạo và chế độ chăm sóc theo hướng dẫn của bác sĩ.

7.2. Có nên uống dầu cá liên tục quanh năm không?

Có thể dùng lâu dài nếu phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng và liều sử dụng an toàn, nhưng không có quy tắc bắt buộc phải uống vài tháng rồi nghỉ một tháng. Nếu đang dùng liều cao, có bệnh nền hoặc dùng thuốc thường xuyên, nên trao đổi với bác sĩ trước khi bổ sung kéo dài.

7.3. Trẻ em bị cận thị bẩm sinh uống dầu cá có hiệu quả không?

Không. Dầu cá không được chứng minh có thể làm giảm số Diop hoặc thay thế các phương pháp kiểm soát cận thị ở trẻ em. Omega-3 vẫn là dưỡng chất cần thiết cho cơ thể, nhưng việc trẻ có cần bổ sung thêm hay không nên dựa trên chế độ ăn và tư vấn phù hợp.

Dầu cá tốt cho mắt cận nên được hiểu là nguồn bổ sung Omega-3 khi cơ thể có nhu cầu, chứ không phải thuốc chữa hoặc giảm độ cận. Khi lựa chọn dầu cá, nên chú ý hàm lượng EPA, DHA, nguồn gốc sản phẩm và sử dụng đúng hướng dẫn.